Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Aller au contenu
Wikipedia
Siggl

Tafriqt

Zɣ Wikipedia
Tafriqt
Tajumma30 415 873 km2
Imzdaɣ1 348 000 000 hab. (2020)
Tanẓẓi44 hab./km2
Timizar54
TutlayinGr 1250 ar 3000 n tutlayin
Iẓdi n usgarUTC−1 (Cap-Vert)
UTC+4 (Maurice)
Tiɣrmin mqqurninCairo .Lagos .Kinshasa .Johannesburg .Luanda .Khartoum .Dar es Salaam .Abidjan .Alexandria .Nairobi .Cape Town .Kano .Dakar .Tigmmi Tumlilt .Addis Ababa

TgaTafriqt yanumnẓaw yumẓn 6% n tasna n wakal yamẓ 20% ɣ tasna n wakal yumann (tanna f ur ikki yill). Tajumma nns tlkm ar 30 415 873 km² nttat dtgzirin nns, aynna tt yujjan ad tg tis kraḍt ɣ umaḍal (iɣ ngaTamrikt d yan umnẓaw). S 1,225,080,510 n imzdaɣ[1], tga tfriqt tis snat ɣ wuṭṭun n imzdaɣ ḍaṛtAsya, tili gis 16,4% n imzdaɣ n umaḍal ɣ usggas n 2016. Amnẓaw ad igly t idYill Agrakal ɣ iẓẓlmḍ,Abadu n Sawis dYill Azggʷaɣ ɣ iẓẓlmḍ agmuḍan,Agaraw Ahindi ɣ iffus agmuḍan dUgaraw Anaṭlas ɣ tagut.

Aẓur n wawal

[ssnfl |Snfl asagm]
Tawlaft n tfriqt ɣ tuẓẓumt, s usatilit

Ggutnt turdiwin f usala n yism n Tfriqt. Illa mad ifkan ismAfri i yimzdaɣ n iẓẓlmḍ n tfriqt ɣ tagut nwasif n Nnil, d ɣ unamk nns amatu ittufka i yikaliwn akkʷ illan ɣ iffus nYill Agrakal (libya tazaykut)[2][3]. Ikka yism afri izdi d tguri tafiniqtAfar nna issumkn "agḍrur"[4] mac ɣ usggas 1981 umanent d kra n turdiwin[5] nna ittinin mas d ismAfri ikka d taguri tamaziɣtIfri (amagut nns : ifran) s wassaɣ nns d imzdaɣ n yifran.[6] Taguri ad nit ar tt nttafa ɣ yism n yat twsit Banu Yafran ɣDzayr dLibya, yat twsit zzɣ yfran (tettwassn ula s ifran) ɣ iẓẓlmḍ utrim nLibya.[7]

Ddu unbaḍ n irumiyn, tgaQarṭaj tamaẓunt n tsga n tfriqt tarumiyt nna yumẓn ula ifttasn n Libya tatrart, ḍaṛt tirẓi n iqarṭajn ɣ umgaru abunik wiss kraḍ ɣ 146 dat n tlalit.[8] Amma-ka (-ca) nɣ-ika (-ica), iga aḍfir awlatin (Latin suffix) s unamk n wakal nɣ tamazirt.

Turdiwin yaḍn f usala n yism n tfriqt

  • Ɣ tasut tamzwarut, isslkn umsnmzruy uday flafyus Juzifus (Ant. 1.15) mas d idda yism zzɣ ifir (Epher), yan zzv wayawn n ibrahim, nna mu zugn wayawn nns s tfriqt.
  • Ɣ tasut tiss sat, isumr izidur n icbilya ɣ udlis nns iẓuran (Etymologiae XIV.5.2) mas d idda yism n tfriqt zzɣ tguri tawlatint (abrika / Aprica), anamk nns iffuk(tlla gis tafukt).
  • InnaMicil Fruyt 1976[9] mas d ism awlatin iqqn s tguri Africus (afrikus) "Aḍu n iffus", nna igan ɣ usala tambryant (Umbrian), ig unamk nns amzwaru Aḍu bu unẓar(rainy wind).

Tarakalt

[ssnfl |Snfl asagm]

Tga tfriqt talli akkʷ mqqurn gr kraḍ ibudidn inẓulann mqqurnin ɣ taɣart n wakal. Ibḍa tt Yill Agrakal f Uruppa, tzdy d Asya ɣ iẓẓlmḍ agmuḍan sUbadu n Suwis nna mi tlla ɣ tirut nns 163 kilumitr.[10] (ɣ trakalt, ar tettusmil tmgzirt sina tawmiṣrt nna illan ɣ iẓẓlmḍ n Suwis d agzzum zzɣ tfriqt)[11] ttyn i tfriqt iftasn s tɣzi n 26.000 kilumitr.

Zzɣ ttmi n iwtta n tfriqt ɣ iẓẓlmḍ,Ras Bn Saqqa ɣTuns (37°21' agafa) ar ttmi n iwtta ɣ iffus,Kib Agulhas ɣtfriqt n unẓul (34°51'15 anẓul), illa uzaru n 8,000 kilumitr (5,000 mil);[12] d zzɣ ttmi n iwtta ɣ utaram,Ixf Azgzaw (34°51'15" ataram) ar ttmi n iwtta ɣ ugmuḍ,Ras Hafun ɣṢumal (51°27'52" agmuḍ), illa uzaru n 7,400 kilumitr (4,600 mil).[13]

TgaDzayr tamazirt akkʷ mqqurn ɣ tfriqt, tlkm tjumma nns 2,381,741 kilumitr amkkuẓ, tḍfr tt innSudan s 1,865,813 kilumitr amkkuẓ, ama tamazirt akkʷ mẓẓiyn tga ttSicl nna igan yan warkabil ɣ uftas agmuḍan n tfriqt.[14] TgaGambya tamazirt akkʷ mẓẓiyn ɣ ugns n wakal adslan n tfriqt.

Tadmsa

[ssnfl |Snfl asagm]
     CEN-SAD     COMESA     EAC     ECCAS     ECOWAS     IGAD     SADC     UMA

Mqqar ggutn isugam igamann ɣ tfriqt, tsul tga tad bahra iẓlḍn d tmggarut ɣ tnflit tawfgan gr imnẓawn n umaḍal.[15] Zzɣ isragn n ɣayad llant tmuḍan inqqan d ifirusn (lumr ifirusn n Malarya dSida), tinbaḍin igufsan nna iskarn ibkkiḍn imizitn mgal izrfan n ufgan, alay n iswirn n tqbbanit, imnɣan gr twsitin. Tuwy d tanaḍt n tnflit tawfgant nna d tssufɣtmaddast n tmttiwin imunn ɣ usggas 2003 mas d simraw d smmust n tmizar llanin gr tskʷfal 151 d 175 gant akkʷ tiwrikin.[16]

Tutlayin

[ssnfl |Snfl asagm]

Mnnaw isutag ssknen mas llant uggar n yifḍ n tutlayin ttusawalnin ɣ tfriqt (Yunisku tssutg attay n sin ifḍn).[17] Tugtt nnsnt gant tiwfrikin s usala, illint tinna mu iga usala nnsnt zzɣ Uruppa nɣ Asya. Tga tfriqt amnẓaw agtnutlay mqqurn ɣ umaḍal, d ayt tfriqt ur da sawaln ɣar mnnawt tutlayin tiwfrikin, mac ar sawaln ula yat nɣ mnnawt tutlayin zzɣ uruppa. Llant kkuẓt tawjiwin n tutlayanin mqqurnin ɣ tfriqt :

  • Tawja tutlayant (Afroasiatic) llant gis wattay n 240 n tutlayin d 285 mlyun n imssiwln ɣ Yisk awfrik, agafa n tfriqt, Saḥil, d iffus utrim n Asya.
  • Tawja tutlayant (Nilo-Saharan) tumy uggar n tmiḍi n tutlayin, da tnt sawaln 30 mlyun n umdan ɣ Tcad, Itubya, Kinya, Nijirya, Sudan, Sudan n Unẓul, Uganda, d ugafa n Ṭanẓanya.
  • Tawja tutlayant (Niger-Congo) tsmun tugtt n tutlayin ɣ tfriqt ddu tnzruft (Sub-Saharan Africa). Ɣ ma ad iẓlin s wuṭṭun n tutlayin, tga tawja ad talli akkʷ imqqurn ɣ tfriqt, nɣ d akkʷ ɣ umaḍal.
  • Tawja tutlayant (Khoisan) gis attay n smmumrawt n tutlayin, da tnt sawal 400.000 n umdan ɣ iffus n tfriqt.[18] Tugtt n tutlayin ɣ tawja ad llant ɣ Imizi n wfuḍ.

Ḍaṛt tigira n usdurri, ssnṣbnt akkʷ tmizar n tfriqt tutlayin tibṛṛaniyin zun d tutlayin timaddudin, mqqar ɣikann llant mnnaw tmizar ssmɣrnt tutlayin tiwfrikin (zun d: Swahili, Yoruba, Igbo and Hausa). Ɣ kigan n tmizar, tanglizt d tfṛansist ar ttusmrasnt i umsawaḍ ɣ yiga unbiz zun d tanbaḍt, tasɣnzit, asslmd d tɣmsa.

Asgd

[ssnfl |Snfl asagm]

Flsn ayt tfriqt s mnnaw isgdan,[19] macc imra ad ittuskr yan usiṭṭn i yinflas n kraygat asgd, acku ur da ttirint tnbaḍin n tmizar ɣ mmrksn isgdan.[20] Illa ɣ tgrumsna adlis n umaḍal mas d asgdanslm ad bahra yuḍrern ɣ tfriqt, iḍfr t usgd amasiḥ. Yili ɣ tgrumsna tabriṭanit mas d 45% n imzdaɣ n tfriqt gan imuslmn, 40% gin imasiḥin d ddu 15% gan id war asgd nɣ d imḍfar n isgdan iwfrikn. Yili yan wuṭṭun idrusn n ayt tfriqt gan ihindusn, ibahayn, d wudayn.

Timizar n Tafriqt

[ssnfl |Snfl asagm]

Timizar n Tafriqt n ugafa

[ssnfl |Snfl asagm]
Tamazirt d ucnyal nnsTajumma ( km² )Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook )Tanẓẓi ( s km² )Tamaẓunt
Dzayr2 381 74139 542 16616,6Dzayr
Miṣra1 001 45088 487 39688,3Taqahirt
Libya1 759 5406 411 7763,6Ṭarablus
Lmɣrib710,85036,471,76950Rrbaṭ
Tuns163 61011 037 22567,4Tuns
- Idɣarn ittuyḥasabn f Uruppa ɣ Tafriqt n ugafa :
Tigzirin tiknariyin (Ṣbanya )7,4922,154,905226Las Palmas,Santa Cruz de Tenerife
Madyira (Brtqqiz )797245,000307Funchal
Sbta (Ṣbanya )2085,1073,575
Mlilya (Ṣbanya )1285,1165,534

Timizar n Tafriqt tangmuḍt

[ssnfl |Snfl asagm]
Tamazirt d ucnyal nnsTajumma ( km² )Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook )Tanẓẓi ( s km² )Tamaẓunt
Burundi27,8306,373,002229.0Bujumbura
Igumamn n Iqumurn2,170614,382283.1Muruni
Djibuti23,000472,81020.6Djibuti (tamdint)
Iritiriya121,3204,465,65136.8Asmara
Ityubya1,127,12767,673,03160.0Adis Ababa
Kinya582,65031,138,73553.4Nayrubi
Madagaskar587,04016,473,47728.1Antananaribu
Malawi118,48010,701,82490.3Lilungwi
Agumam n Muricyus2,0401,200,206588.3Bur Luwi
Muzambik801,59019,607,51924.5Mabutu
Rwanda26,3387,398,074280.9Kigali
Sicil45580,098176.0Fikturya
Sumalya637,6577,753,31012.2Mugadicu
Tanzanya945,08737,187,93939.3Duduma
Uganda236,04024,699,073104.6Kambala
Sudan n iffus619,7458,260,49013Juba
Sudan1,861,48430,894,00017Xartum
- Idɣarn ittuyḥasabn f Uruppa ɣ Tafriqt tangmuḍt :
Réunion (Fransa)2,512743,981296.2San-Deni
Mayut (Fransa)374170,879456.9Mamužu
Ikaliwn n iffus d Intarktiwn (Fransa )439,781100Saint Pierre

Timizar n Tafrikt n wammas

[ssnfl |Snfl asagm]
Tamazirt d ucnyal nnsTajumma ( km² )Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook )Tanẓẓi ( s km² )Tamaẓunt
Angula1,246,70010,593,1718.5Luwanda
Kamirun475,44016,184,74834.0Yawandi
Tagduda n Tafrikt Tanammast622,9843,642,7395.8Bangi
Tcad1,284,0008,997,2377.0N'Djamina
Tagduda n Kungu342,0002,958,4488.7Brazavil
Tagduda Tamagdayt n Kungu2,345,41055,225,47823.5Kinshasa
Ginya n tuẓẓumt28,051498,14417.8Malabo
Gabun267,6671,233,3534.6Libruvil
São Tomé d Brincibi1,001170,372170.2São Tomé

Timizar n Tafriqt n iffus

[ssnfl |Snfl asagm]
Tamazirt d ucnyal nnsTajumma ( km² )Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook )Tanẓẓi ( s km² )Tamaẓunt
Butswana600,3701,591,2322.7Gaborone
Lesotho30,3552,207,95472.7Maseru
Namibia825,4181,820,9162.2Windhoek
Tafriqt n Unẓul1,219,91243,647,65835.8Bloemfontein,Cape Town,Pretoria
Swaziland17,3631,123,60564.7Mbaban
Zambya752,61411,862,74016Lusaka
Zimbabwi390,58011,392,62929Harare

Timizar n Tafriqt n tagut

[ssnfl |Snfl asagm]
Tamazirt d ucnyal nnsTajumma ( km² )Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook )Tanẓẓi ( s km² )Tamaẓunt
Binin112,6206,787,62560.3Purtu-Nuvu
Burkina Fasu274,20012,603,18546.0Wagadugu
Isk n Vird4,033408,760101.4Praya
Aftas n Ivoir322,46016,804,78452.1Abidjan,Yamusukru
Gambya11,3001,455,842128.8Banjul
Ɣana239,46020,244,15484.5Akra
Ɣinya245,8577,775,06531.6Kunakri
Ɣinya-Bisaw36,1201,345,47937.3Bisaw
Libirya111,3703,288,19829.5Munruvya
Mali1,240,00011,340,4809.1Bamaku
Muritanya1,030,7002,828,8582.7Nwakcut
Nigir1,267,00010,639,7448.4Niyami
Nijirya923,768129,934,911140.7Abuja
Sinigal196,19010,589,57154.0Dakar
Siralyun71,7405,614,74378.3Freetown
Tugu56,7855,285,50193.1Lumi
- Idɣarn ittuyḥasabn f Uruppa ɣ Tafriqt n tagut :
Sant Hilina (Ingliz )4107,31717.8Jamistun

Ẓṛ uggar

[ssnfl |Snfl asagm]

Tisaɣulin

[ssnfl |Snfl asagm]
Tẓḍart ad tẓṛt uggar fTafriqt ɣ usnfar n Commons.
  1. https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/
  2. Georges, Karl Ernst (1913–1918)."Afri". In Georges, Heinrich. Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch (8th ed.). Hannover. Retrieved 20 September 2015
  3. Lewis, Charlton T.; Short, Charles 1879.Afer A Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press. Retrieved 20 September 2015.
  4. Venter & Neuland, NEPAD and the African Renaissance (2005), p. 16
  5. Names of countries, Decret and Fantar, 1981.
  6. Geo. Babington Michell, "The Berbers", Journal of the Royal African Society, Vol. 2, No. 6 (January 1903), pp. 161–94.
  7. Edward Lipinski, Itineraria Phoenicia, Peeters Publishers, 2004, p. 200.ISBN 90-429-1344-4
  8. "Consultsos.com etymology"
  9. in Revue de Philologie 50, 1976: pp. 221–38.
  10. Draydil, Alisday & Blik Jirald. (1985) tafrikt n ugafa d ugmuḍ anammas, tamsiggzt n tsdawit uksfurd g iwunak imunn isbnISBN 0-19-503538-0.
  11. Atlas - Xpeditions @ nationalgeographic.comNational Geographic Society. 2003
  12. Win Ifanz. (1924) tafrikt, klarindun i tɣmsa
  13. Merriam-Webster's Geographical Dictionary, Third EditionISBN 0-87779-546-0.
  14. Huwr Bin. (2002) tagrumsna kingficr sg ya ar yaz tigmmi n uẓrag kingficr. tasna 11ISBN 0-7534-5569-2.
  15. Ritcard Sandbruk, tisrtitin n tḍuri n tdmsa tawftikt, tamsiggzt n tsdawit kambridj. 1985 amalas
  16. hdr.undp.org Timttiwin Imunn,[timḥḍit] 16-03-2018
  17. " Tafriqt " Yunisku, 2005.
  18. "Khoisan Languages".The Language Gulper. 27 innayr 2017.
  19. "Asgd g tfriqt". 09-05-2008
  20. "Rising Muslim Power in Africa Causing Unrest in Nigeria and Elsewhere".Normitsu Onishi. The New York Times Company. 09-03-2009

Ɣaylli sis izdin

[ssnfl |Snfl asagm]
Kommonsyan ɣ isnfaṛn n wikimidya tufit ad gis taggʷt:Tafriqt.
Imnẓawn
MarikanAntarktikaAsyaUrupaTafriqtUsyanya

Aggur:Tarakalt/Tin imgradn

Yurrid zɣ "https://shi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tafriqt&oldid=73038"
Ismiln :

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp