|
|
Visoki srednji vijek je biohistorijskiperiod koji je obuhvatao vrijeme između 11., 12. i 13. vijeka (c. 1001–1300). Visokomsrednjem vijeku prethodnio jerani srednji vijek, a nakon njega je slijediokasni srednji vijek, koji je završio oko 1500. godine.
Ključni historijski trend visokog srednjeg vijeka bio jenagli rast populacije u Evropi, što je dovelo do velikih društvenih i političkih promjena iz prethodne ere,renesanse 12. vijeka, uključujući i prvu pojavururalnog egzodusa iurbanizacije. Do 1250. znatni porast u populaciji mnogo je pogodovao evropskoj ekonomiji, dostigavši visine koje u nekim područjima neće opet biti viđene sve do 19. vijeka. Taj trend je u kasnom srednjem vijeku zaustavljennizom nesreća, prije svegaCrnom smrću, ali i brojnim ratovima i ekonomskom stagnacijom.
Od 780. godine i dalje, došlo je do krajabarbarskih invazija u Evropi,[1] te je ona postala bolje društveno i politički organizirana.[2]Karolinška renesansa dovela je do naučnog i filozofskog preporoda Evrope.Prvi univerziteti su osnovani u Bolonji, Parizu, Oxfordu i Modeni.Vikinzi su nastanili na Britanskim ostrvima, u Francuskoj i drugdje, dok su se skandinavska kršćanska kraljevstva razvijala.Mađari su u 10. vijeku zaustavili svoju ekspanziju, a do 1000. godine, kršćanskaUgarska Kraljevina priznata je u centralnoj Evropi, formirajući saveze sa regionalnim državama. Uz izuzetak kratkotrajnihmongolskih invazija u 13. vijeku, veliki upadi nomada su prekinuli. Moćno Bizantsko CarstvoMakedonske iKomninske dinastije postepeno je ustupala mjesto preporođenojSrbiji iBugarskoj i svom nasljedniku,Križarskoj državi od 1204. do 1261. godine, svo vrijeme suprotstavljajući se stalnoj prijetnjiSeldžuka uMaloj Aziji.
U 11. vijeku, populacija sjeverno od Alpa počela je nastanjivati nova područja, a neki od njih su se vratili životu u divljini nakon padaRimskog Carstva. U događanjima poznatim kao "velika raščišćavanja", velika šumska i močvarna prostranstva Evrope su raščišćena i iskorištena za kultivaciju. U isto vrijeme, naselja su se pomjerila dalje od tradicionalnih granicaKarolinškog Carstva, dalje odElbe, pri tome utrostručivši veličinu Njemačke.Katolička Crkva, dostigavši vrhunac svoje političke moći u to vrijeme, pozvala je vojske čitave Evrope u nizkrižarskih ratova protivSeldžuka, koji su zauzeliSvetu Zemlju, tako osnovavkikrižarske države uLevantu. Ostali ratovi doveli su dosjevernih križarskih ratova, dok su kršćanska kraljevstvapreotela Pirinejsko poluostrvo odMaura, aNormani su kolonizirali južnu Italiju, što je sve bilo dio velikog povećanja populacije i uzorka preseljavanja te ere.
Visoki srednji vijek proizveo je mnoge različite oblike intelektualnih, duševnih iumjetničkih djela. U tom dobu došlo je do porasta uetnocentrizmu, koji se kasnije razvio u modernigrađanski nacionalizam u većini Evrope, uspona velikih talijanskihgradova-država, i uspona i pada islamske civilizacije uAl-Andalusu. Ponovno otkrićeAristotelovih djela navelo jeTomu Akvinskog i ostale mislioce tog perioda na razvojskolastike, kombinacije katolicizma i antičke filozofije. Tokom većeg dijela tog vremenskog perioda,Konstantinopolj je ostao najgušće naseljen grad Evrope, a bizantska umjetnost je dostigla vrhunac u 12. vijeku. U arhitekturi, mnoge od najznačajnijihgotičkih katedrala sagrađene su tokom te ere.
Kriza kasnog srednjeg vijeka, počevši na početku 14. vijeka, označila je kraj ove ere.
U Engleskoj,Normansko osvajanje 1066. rezultiralo je kraljevstvom kojim je vladalafrankofonska vlastela.Normani su silom zauzeli Irsku 1169. i uskoro etablirali se u većem dijelu te zemlje, iako je njihovo uporište bilo na jugoistoku. Isto tako,Škotska iWales su otprilike u to vrijeme potčinjeni u vazalstvo, iako je Škotska kasnije proglasila svoju nezavisnost. Ministarstvo finansija osnovano je u 12. vijeku podkraljem Henrikom I., a sazvani su i prviparlamenti. 1215. godine, nakon gubitkaNormandije,kralj John je ozakonioMagna Cartu, koja je ograničila moćengleskih monarha.
Od sredine desetog do sredine 11. vijeka, skandinavska kraljevstva su ujedinjena i pokrštena, što je izazvalo krajvikinških pljački i veće sudjelovanje u evropskoj politici. KraljKnut od Danske vladao je i Engleskom i Norveškom. Nakon Knutove smrti 1035. godine, Engleska i Norveška su izgubljene, a sa porazomValdemara II. 1227. godine, danska dominacija u toj regiji je završena. Za to vrijeme, Norveška je širila svoje atlantske posjede, koji su se protezali odGrenlanda doOstrva Man, dok je Švedska, podBirger jarlom, sagradila uporište naBaltičkom moru. Međutim, utjecaj Norveške je počeo opadati već u tom periodu, koji je označenSporazumom iz Pertha 1266. godine. Također,građanski ratovi bjesnili su u Norveškoj između 1130. i 1240. godine.
Do vremena visokog srednjeg vijeka,Karolinško Carstvo je podijeljeno i zamijenjeno zasebnim nasljedničkim kraljevinama poznatim kao Francuska i Njemačka, mada ne u njihovim današnjim granicama. Njemačka je bila pod zastavomSvetog Rimskog Carstva, koje je dostiglo vrhunac svog jedinstva i političke moći.
U visokom srednjem vijeku,Mađarska Kraljevina (osnovana 1000. godine) je postala jedna od najmoćnijih srednjovjekovnih država u centralnoj i zapadnoj Evropi. KraljSveti Stefan Mađarski je uveo kršćanstvo u taj region; tadašnji hroničari upamtili su ga kao veoma religioznog monarha, sa širokim znanjem latinske gramatike, strogog prema vlastitom narodu, ali ljubaznom prema strancima. Iskorijenio je ostatke plemenske organizacije u Kraljevini i primorao narod na stalan život na jednom mjestu i prihvatanje kršćanske religije, etike, načina života i osnovao je srednjovjekovnu mađarsku državu, organiziravši ju politički u grofovije, koristeći njemački sistem kao uzor.
Kasniji monarsi obično su održavali blisku vezu sa Rimom, poputLadislava I Svetog, tolerantan stav premapaganima koji su prebjegli u Kraljevinu u potrazi za utočištem (na primjerKumani u 13. vijeku), što je na kraju izazvalo određenu nelagod za neke pape. Stupivši upersonalnu uniju saHrvatskim Kraljevstvom i aneksijom ostalih malenih država, Mađarska je postala maleno carstvo koje je širilo svoju kontrolu nadBalkanom i čitavomkarpatskom regijom.Mađarska kraljevska kuća je bila ta koja je tokom srednjeg vijeka Katoličkoj Crkvi pružila najviše svetaca.
Tokom visokog srednjeg vijeka Poljska se pojavila kao kraljevstvo. Odlučila je vezati se saVelikim Vojvodstvom Litvanijom, što je potvrđenoUnijom u Krevu i naknadnim ugovorima, što je dovelo do personalne unije 1569. godine.
VećinaPirinejskog poluostrva bila je pod okupacijomMaura nakon 711. godine, iako je njegov sjeverni dio bio podijeljen između nekoliko kršćanskih država. U 11. vijeku, i ponovo u trinaestom, krišćanska kraljevstva na sjeveru postepeno su istjerala muslimane iz centralnog i većine južnog Pirinejskog poluostrva.
U Italiji, neovisni gradovi-države počeli su se baviti istočnom pomorskom trgovinom. Među njima su se naročito isticaletalasokratijePisa,Amalfi,Ženova iVenecija.
U visokom srednjem vijeku došlo je do vrhunca i pada slavenske državeKijevska Rusija u pojaveKumanije. Kasnije,mongolska invazija u 13. vijeku imala je veliki utjecaj na istočni dio Evrope, budući da su mnoge države tog regiona napadnute, opljačkane, osvojene ili pretvorene u vazale.
Tokom prve polovine tog perioda (c.1025-1185)Bizantsko Carstvo je dominiraloBalkanom, a pod Komninskim carevima došlo je do preporoda prosperiteta i urbanizacije; međutim, njihova dominacijaJugoistočnom Evropom završila je nakon uspješnogvlaško-bugarskom pobunom 1185. godine, te je nakon toga ta regija bila podijeljena između Bizantinaca u Grčkoj, nekim dijelovimaMakedonije iTrakije, Bugara uMeziji i većini Trakije i Makedonije, iSrba na sjeverozapadu. Istočna i Zapadna Crkva službeno su se odvojile u 11 vijeku i, unatoč povremenim periodima saradnje tokom 12 vijeka,četvrti križarski rat je 1204. rezultirao izdajničkim zauzimanjemKonstantinopolja. To je znatno oštetilo Bizantince, a njihova moć je na kraju oslabljena od straneSeldžuka i rastućegOsmanskog Carstva u 14. i 15. vijeku. Međutim, moćLatinskog Carstva bila je kratkog vijeka nakon što je bugarski carKalojan preusmjerio križarsku vojsku uBici kod Hadrijanopolja.
Srednjovjekovni topli period, period između 10. i 14. vijeka u Evropi, bio je relativno topao i blag interval koji je završio generalno hladnijimmalim ledenim dobom. Poljoprivrednici su uzgajalipšenicu dosta sjevernije u Skandinaviji ivinove loze u sjevernoj Engleskoj, iako se čini da se maksimalno širenje vinograda desilo tokom malog ledenog doba. Tokom tog vremena, visoka potražnja za vinom i stabilna količina konzumacije alkohola prouzročila je vinogradarsku revoluciju napretka.[3] Ta zaštita od gladi dopustila je povećanje populacije u Evropi, unatoč gladi 1315. godine, koja je ubila 1,5 miliona ljudi. To povećanje populacije doprinijelo je osnivanju novih gradova i povećanju u industrijskoj i ekonomskoj aktivnosti u tom periodu. Također je osnovana trgovina i sveobuhvatna proizvodnja alkohola. Proizvodnja hrane se također povećala u to vrijeme, budući da su uvedeni novi načini poljodjelstva, uključujući upotrebu težeg pluga, konja umjesto volova, i tropoljnim sistemom koji je omogućavao uzgoj raznolikijih usjeva od prethodnog dvopoljnog sistema - među njima su značajne mahunarke, čiji je rast spriječio gubitak značajnog azota u zemljištu.
Teška konjica domaćinstva (vitezovi) postala je česta u 11. vijeku u Evropi, a osmišljeni su iturniri. Iako je veliko ulaganje u konje i oklop bio prepreka stupanju u viteštvo, ono je postalo poznato kao način za kmetove da zarade svoju slobodu. U 12. vijeku, monasiClunyja su promovirali etičko ratništvo i nadahnuli nastanakviteških redova, kao što suTemplari. Naslijeđene titule plemstva osnovane su u tom periodu. U Njemačkoj u 13. vijeku viteštvo je postala još jedna nasljedna titula, iako jedna od manje prestižnih, i taj trend se proširio u ostalim zemljama.
Raskol Istoka i Zapada 1054. službeno je podijelio kršćansku Crkvu na dva dijela:zapadno katoličanstvo u Zapadnoj Evropi ipravoslavlje na istoku. Do toga je došlo kada su papaLav IX ipatrijarh Mihailo Iekskomunicirali jedan drugoga, uglavnom zbog spora o postojanju papinskog autoriteta nad četiri istočna patrijarha, kao i zbog neslaganja po pitanjufilioque.
Križarski ratovi dešavali su se između 11. i 13. vijeka. Provođeni su pod papinskim autoritetom sa namjerom ponovnog uspostavljanja kršćanske uprave uSvetoj Zemlji oduzimanjem tog područja od muslimanskogFatmidskog Kalifata. Fatmidi su zauzeli Palestinu 970. godine, izgubili je 1073. godine, kada je pala u rukeSeldžuka, i ponovo je zauzeli 1098. godine, kratko prije nego što su je ponovo izgubili 1099. kao rezultatPrvog križarskog rata.
U kontekstu križarskih ratova, osnovani su monaški vojni redovi koji će postati šablon za kasnije srednjovjekovneviteške redove.
Templari su bili kršćanski vojni red osnovan nakonPrvog križarskog rata kako bi se kršćanski hodočasnici zaštitili od neprijateljski nastrojenih lokalnih stanovnika i razbojnika. Taj red bio je blisko povezan sa bankarstvom, te jePhilippe IV od Francuske (Philippine le Eel) 1307. uhapsio sve pripadnike tog reda u Francuskoj i ukinuo ga zbog optužbi za jeres.
Vitezovi Hospitalci prvobitno su bili kršćanska organizacija osnovana uJeruzalimu 1080. kako bi se brinuli o siromašnim, bolesnim ili ozlijeđenim hodočasnicima u Svetu Zemlju. Nakon što je Jeruzalim zauzet u Prvom križarskom ratu, postali su religijsko-vojni red zadužen za brigu o i zaštitu Svete Zemlje. Nakon što je Sveta Zemlja na kraju ponovo zauzeta od strane muslimanskih snaga, premjestili su bazu operacija naRodos, a kasnijeMaltu.
Teutonski viteški red je bio njemački religijski red osnovan 1190. godine u graduAko kako bi pomogao kršćanskim hodočasnicima pri njihovom putovanju u Svetu Zemlju i kako bi upravljao bolnicama za bolesne i ozlijeđene. Nakon što su muslimanske snage zauzele Svetu Zemlju, red se 1211. premjestio uTransilvaniju i kasnije, nakon što je istjeran, napao je paganskuPrusiju sa namjerom pokrštavanjaBaltika. Ipak, prije i nakon što je glavni paganski neprijatelj tog reda, Litvanija, prešla na kršćanstvo, oni su već bili napali druge kršćanske nacije, kao što su Novgorod i Poljska. Moć Teutonskih vitezova, koja je postala znatna, slomljena je 1410. godine uBici kod Grunwalda, gdje su doživjeli ogroman poraz od strane udružene poljsko-litvansko-ruske vojske. Nakon Grunwalda, Red je gubio na moći do 1809. godine, kada je službeno raspušten. Sve skupa, bilo je deset križarskih ratova.
Novi kršćanski metod učenja bio je pod utjecajemAnselma Canterburyjskog (1033–1109) zasnovan na ponovnom otkrićuAristotelovih djela, isprva indirektno putem srednjovjekovne jevrejske i islamske filozofije (Majmonid,Ibn Sina iIbn Rušd), a potom kroz Aristotelova vlastita djela donesena iz bizantskih i muslimanskih biblioteka; i onih na koje je utjecao, prije svegaAlberta Velikog,Bonaventure iAbélarda. Mnogi skolastičari vjerovali su uempirizam i podržavali rimokatoličku doktrinu kroz sekularno istraživanje, razum i logiku. Protivili su sekršćanskom misticizmu i platonističko-augustinskom vjerovanju da jeum nematerijalna tvar. Najpoznatijiskolastičar je bioToma Akvinski (kasnije proglašen "Crkvenim naučiteljem"), koji se udaljio odplatonskih iaugustinskih ideja i približio se aristotelijanizmu. Toma Akvinski je razviofilozofiju uma pišući da jeum pri rođenjutabula rasa ("prazna ploča") kojoj je božanskom iskrom data sposobnost razmišljanja i prepoznavanja formi ili ideja. Ostali značajni skolastičari bili suRoscelin, Abélard,Pierre Lombard iFrancisco Suárez. Jedno od glavnih pitanja tokom tog vremena bio jeproblem univerzalija. Istaknuti zastupnici različitih aspekata skolastike bili suJohn Duns Scotus,William Occam,Petar Damjan,Bernard od Clairvauxa i pripadniciŠkole sv. Viktora.[1]
Kršćanskejeresi postojale su u Evropi prije 11. vijeka, ali samo u malim brojevima i bile su lokalnog karaktera: u većini slučajeva, pojedinačan svećenik ili selo bi se vratili paganskim tradicijama. Međutim, počevši u 11. vijeku, pojavile su se jeresi masovnog karaktera. Korijeni toga djelimično se mogu naći u usponu urbanih gradova, slobodnih trgovaca i nove ekonomije zasnovane na novcu. Ruralne vrijednosti monasticizma nisu se mnogo dopadale urbanim ljudima, koji su počeli formirati sekte u većoj saglasnosti sa urbanom kulturom. Prvi jeretički pokreti velikih razmjera u Zapadnoj Evropi potekli su iz nedavno urbaniziranih područja, poput južne Francuske i sjeverne Italije i vjerojatno su bili pod utjecajembogumila i ostalihdualističkih pokreta. Te jeresi bile su razmjera koje Katolička Crkva nikada prije nije vidjela; za neke, odgovor je bio eliminacija (kao u slučajukatara), a prihvatanje i integracija za druge (kao u slučaju poštovanjaFranje Asiškog, sina gradskog trgovca koji se odrekao novca).
Katarizam je bio pokretgnostičkih elemenata koji je nastao sredinom 10. vijeka, a koji je tadašnja Rimokatolička Crkva proglasila jeretičkim. Postojao je u većem dijelu Zapadne Evrope, ali je nastao uLanguedocu i okolnim područjima u južnoj Francuskoj.
Nazivkatar potiče odgrčkogkatharos, "čist". Jedna od prvih zabilježenih upotreba je od straneEckberta von Schönaua, koji je u Kölnu 1181. o jereticima napisao: "Hos nostra Germania catharos appellat."
Katare su također nazivalialbižani. Taj naziv potiče od kraja 12. vijeka, a koristio ga je hroničarGeoffroy du Breuil od Vigeoisa 1181. godine. Taj naziv se odnosi na južni gradAlbi (antička Albiga). To određenje nije veoma precizno, budući da je centar bio uToulouseu i susjednim distriktima.
Albižani su bili snažni u južnoj Francuskoj, sjevernoj Italiji i jugozapadnomSvetom Rimskom Carstvu.
Bogumili su bili snažni naBalkanu i postalislužbena religija bosanskih kraljeva.
Petar Waldo odLyona bio je bogat trgovac koji se odrekao svojeg bogatstva oko 1175. godine, nakon religioznog iskustva, i postao propovjednik. Stvorio jevaldenze, koji su postali kršćanska sekta koja je vjerovala da svi religijski običaji trebaju imati osnovu u Svetom pismu. Waldu nije dozvoljeno da propovijeda od strane Trećeg lateranskog sabora 1179. godine, zabrana koju nije poslušao, te je nastavio slobodno govoriti dok nije ekskomuniciran 1184. godine. Waldo je kritizirao kršćansko sveštenstvo, govoreći da ne žive prema Svetom pismu. Odbacio je običaj prodavanja oprosta, kao i tada čest običaj štovanja kultova svetaca.
U Sjevernoj Evropi,hanza, federacija slobodnih gradova koja je unaprjeđivala pomorsku trgovinu, osnovana je u 12. vijeku, sa osnivanjem gradaLübecka, koji je njome kasnije dominirao, 1158–1159. godine. Mnogi sjeverni gradoviSvetog Rimskog Carstva postali su hanzeatski gradovi, uključujućiAmsterdam,Köln,Bremen,Hanover i Berlin. Hanzeatski gradovi izvan Svetog Rimskog Carstva bili su, na primjer,Bruges i poljski gradGdańsk, kao i Königsberg, glavni grad monaške države Teutonskih vitezova. UBergenu (Norveška) iNovgorodu (Rusija) hanza je imala tvornice i posrednike. U tom periodu, Nijemci su počeli kolonizirati Evropu izvan Carstva,Prusiju iŠlesku.
U kasnom 13. vijeku,venecijanski istraživač zvanMarco Polo postao je jedan od prvih Evropljana koji su putovaliPutem svile do Kine. Zapadnjaci su upoznati sa Dalekim Istokom kada je Polo zapisao svoja putovanja u djeluIl Milione. Na Istok su ga slijedili brojni kršćanski misionari, kao što suWilliam od Rubrucka,Giovanni da Pian del Carpini,Andrew od Longjumeaua,Odorik iz Pordenonea,Giovanni de Marignolli,Giovanni di Monte Corvino i drugi putnici, kao što jeNiccolò da Conti.
Filozofsko i naučno učenjeranog srednjeg vijeka zasnivalo se na nekoliko kopija i komentara antičkih grčkih tekstova koji su ostali u Zapadnoj Evropi nakon padaZapadnog Rimskog Carstva. Većina ih je izučena samo na latinskom, budući da je znanje grčkog bilo veoma ograničeno.
Taj scenario promijenio se tokomrenesanse 12. vijeka. Intelektualna revitalizacija Evrope počela je sa rođenjemsrednjovjekovnih univerziteta. Povećani kontakt sa islamskim svijetom uŠpaniji i naSiciliji tokomrekonkviste, i bizantskog svijeta i muslimanskogLevanta tokomkrižarskih ratova, pružili su Evropljanima pristup naučnim arapskim i grčkim tekstovima, uključujući i djelaAristotela,Ibn al-Haitama iIbn Rušda. Evropski univerziteti materijalno su potpomogliprevođenje i širenje tih tekstova i stvorili novu infrastrukturu koja je bila neophodna zanaučne zajednice.
Na početku 13. vijeka postojali su prilično tačni latinski prevodi glavnih djela gotovo svih intelektualno ključnih antičkih autora,[4] omogućivši dobar prenos naučnih ideja i putem univerziteta i putem manastira. Do tada, prirodne nauke sadržane u tim tekstovima počele su biti proširivane od strane značajnih skolastičara, kao što suRobert Grosseteste,Roger Bacon,Albert Veliki iJohn Duns Scotus. Preteče modernognaučnog metoda već se mogu vidjeti u Grossetesteovom isticanju matematike kao načina razumijevanja prirode, a Bacon je cijenio empirijski pristup, naročito u svom djeluOpus Majus.
Tokom 12. i 13. vijeka u Evropi je došlo do radikalne promjene u stopi novih izuma, inovacija u načinu upravljanja tradicionalnim sredstvima proizvodnje i ekonomskom rastu. U manje od jednog vijeka, stvoreno je više izuma nego u prethodnih hiljadu godina ljudske historije na čitavoj planeti. U tom periodu došlo je do znatnogtehnološkog napretka, uključujući i preuzimanje ili pronalazakvjetrenjača,vodenica,štampe (iako još uvijek ne pokretnog tipa),baruta,astrolaba,naočala,makaza modernog oblika, boljihsatova i mnogo boljih brodova. Dva posljednja izuma među spomenutima omogućili su zorudoba otkrića. Ti izumi nastali su pod utjecajem stranih kultura i društava.
Alfred Crosby je opisao dio te tehnološke revolucije u svom djeluMjera stvarnosti: Kvantifikacija u Zapadnoj Evropi, 1250-1600 (The Measure of Reality: Quantification in Western Europe, 1250-1600), a o njoj su pisali i drugi veliki historičari tehnologije.
Umjetnost u visokom srednjem vijeku uključuje sljedeće važne pokrete:
Gotička arhitektura zamijenila jeromanički stil kombinirajući leteće upornjake, gotičke (ili šiljaste) lukove i rebraste svodove. Bila je pod utjecajem duhovne pozadine tog vremena, u suštini religiozna: tanke horizontalne linije i rešetke ostavljale su dojam da građevina stremi nebu. Arhitektura se činila svijetlom i bestežinskom, u suprotnosti sa tamnim i glomaznim formama pretodnogromaničkog stila.Aurelije Augustin podučavao je da je svjetlost izraz Boga. Arhitektonske tehnike prilagođene su i razvile se za izgradnju crkava koje su odražavale to učenje. Raznobojni stakleni prozori povećavali su duh svjetline. Budući da su boje u srednjem vijeku bile mnogo rjeđe nego danas, može se pretpostaviti da su ta virtuozna umjetnička djela izazivala osjećaj strahopoštovanja kod običnog čovjeka sa ulice. Visoki, složeni rebrasti, a kasnije i lepezasti svodovi prikazivali su kretanje prema raju. Obožavanje Boga također se izražavalo relativno velikom veličinom tih građevina. Gotička katedrala, prema tome, nije samo pozivala posjetioce da se uzdignu dugovno, već je i demonstrirala veličinu Boga.Tlocrt gotičke katedrale odgovarao je pravilima skolastike: prema djelu Erwina Panofskyja,Gotička arhitektura i skolastika (en.Gothic Architecture and Scholasticism), tlocrt je bio podijeljen na odjeljke i jednoobrazne pododjeljke. Te osobine izražene su u najpoznatijoj sakralnoj građevini tog vremena: crkviNotre Dame de Paris.
Raznolike kulture imale su utjecaja na književnost visokog srednjeg vijeka, među kojima najveći kršćanstvo. Veza sa kršćanstvom bila je najveća urimskoj književnosti, koja je utjecala nastandardni jezik uknjiževnom ciklusurimskog pitanja. U ostale književne cikluse, odnosno međusobno povezane grupe priča, spadali sufrancusko pitanje (priče oKarlu Velikom i njegovom dvoru),akritske pjesme, koje su se bavile temom viteštva bizantskih graničara, te vjerojatno najpoznatiji ciklus,britansko pitanje, sa tematikomkralja Arthura, njegovog dvora i povezanim pričama izBretanje,Cornwalla,Walesa i Irske. Jedan anoniman njemački pjesnik pokušao je vratiti germanske mitove iz periodaseobe naroda na nivo francuskih i britanskih epova, tako stvorivšiNibelungenlied. Također je postojalo dosta poezije i historijskih spisa koji su napisani u tom periodu, kao što jeHistoria Regum BritanniaeGeoffreyja od Monmoutha.
Unatoč političkom opadanju tokom kasnog 12. i većine 13. vijeka, bizantska učenjačka tradicija ostala je naročito plodna tokom tog vremenskog perioda. Jedan od najistaknutijih filozofa 11. vijeka,Michael Psellos, oživio jeneoplatonizam na kršćanskim temeljima i učvrstio izučavanjeantičke filozofske tekstove, također doprinijevši historiji, gramatici i retorici. Njegov učenik i nasljednik kao glavni učitelj filozofije naUniverzitetu u Konstantinopolju,Ioannes Italos, nastavio je platonsku liniju u bizantskoj misli i bio je kritiziran od strane Crkve zbog stavova koje je ona smatrala jeretičkim, kao što je doktrinatransmigracije. Dva pravoslavna teologa važna u dijalogu između istočne i zapadne crkve bili suNikefor Blemid iMaksim Planud. Bizantska historijska tradicija također je procvjetala sa djelima braćeNikite iMihaila Honijata na početku 13. vijeka iGeorgija Akropolita generaciju kasnije. U 12. vijeku u Bizantskom je Carstvu također nastao iTimarion, pravoslavna kršćanska pretečaBožanstvene komedije. Otprilike u isto vrijeme na popularnosti je dobio ibizantski roman, sa svojom sintezom antičkih paganskih i tadašnjih kršćanskih tema.
U to isto vrijeme, u južnoj Francuskoj nastala jeoksitanska književnost, koja je najpoznatija potrubadurima koji su pjevali odvorskoj ljubavi. Uključivala je elemente iz latinske književnosti i Španije i Sjeverne Afrike pod utjecajem Arapa. Njezin utjecaj kasnije se proširio na nekoliko kultura u Zapadnoj Evropi, naročito u Portugalu i Minnesängeru u Njemačkoj. Provansalska književnost također je stigla u Siciliju i Sjevernu Italiju, postavivši temelje za"slatki novi stil"Dantea, a kasnije iPetrarke. Upravo, najvažnija poemakasnog srednjeg vijeka, alegorijskaBožanstvena komedija, u velikoj je mjeri proizvod iteologije Tome Akvinskog i uvelike sekularne oksitanske književnosti.
Preživjela muzika visokog srednjeg vijeka prije svega je religijske prirode, budući da semuzička notacija razvila u religijskim institucijama, a primjena notacije u sekularnoj muzici razvila se tek kasnije. Rano u tom periodu,gregorijanski koral je bio dominantna forma crkvene muzike; ostale forme, počevši saorganumom, a kasnije uključujućiklauzule,conductus imotet, razvile su se koristeći koral kao izvorni materijal.
Tokom 11. vijeka,Guido Aretinski je bio prvi koji je razvio muzičku notaciju, koja je olakšala pamćenje gregorijanskih korala.
Tokom 12. i 13. vijeka gregorijansko pjevanje u horu izrodilo je polifoniju, koja se pojavila u djelima francuskeŠkole Notre Dame (Léonin iPérotin). Kasnije se razvila uars nova (Philippe de Vitry,Guillaume de Machaut) i muzičke žanrove kasnog srednjeg vijeka. Važan kompozitor tokom 12. vijeka bila ječasna sestraHildegard od Bingena.
Najznačajniji sekularni pokret je bio onajtrubadura, koji su nastali uOksitaniji (Južna Francuska) u kasnom 11. vijeku. Trubaduri su često putovali, dolazili su iz svih društvenih klasa i pisali su pjesme o raznim temama, sa naročitim fokusom nadvorsku ljubav. Njihov stil utjecao je natrouvère sjeverne Francuske,dvorske pjesme u Njemačkoj i kompozitore sekularnemuzike Trecenta u sjevernoj Italiji.
Ekonomske i političke promjene u visokom srednjem vijeku dovele su do stvaranjaesnafa i rasta gradova, a to je dovelo do znatnih promjena u pozorištu, počevši tada i nastavivši se u kasnom srednjem vijeku. Trgovački esnafi počeli su izvoditi predstave, obično zasnovane na religiji, koje su se često bavile biblijskom pričom koja se odnosila na njihovu profesiju. Na primjer, pekarski esnaf izveo bi uprizorenjePosljednje večere.[5] NaBritanskim ostrvima, predstave su tokom srednjeg vijeka izvođene u nekih 127 različitih gradova. Timirakuli na govornom jeziku napisani su u ciklusima velikog broja predstava: iz Yorka (48 predstava), Chestera (24), Wakefielda (32) i nepoznatih lokacija (42). Veliki broj predstava iz tog perioda iz Francuske i Njemačke je preživio, a neke vrste religijskih drama izvođene su u gotovo svakom evropskom gradu u kasnom srednjem vijeku. Mnoge od tih predstava sadržavale sukomediju,đavole,zlikovce iklaunove.[6]
U srednjem vijeku je također izveden veliki broj sekularnih predstava, od kojih je najranijaPredstava Greenwooda (en.The Play of the Greenwood)Adama de la Hallea iz 1276. godine. Ona sadrži satirične scene inarodni materijal kao što suvile i ostala nadnaravna bića i pojave.Farse su nakon 13. vijeka također poprimile na popularnosti. Većina tih predstava dolazi iz Francuske i Njemačke i slične su u tonu i formi, ističući spolni odnos i tjelesne izlučevine.[7] Najpoznatiji pisac farsi jeHans Sachs (1494–1576), koji je napisao 198 dramskih djela. U Engleskoj,Predstava drugog pastira (en.The Second Shepherds' Play) wakefieldskog ciklusa je najpoznatija rana farsa. Međutim, farsa se u Engleskoj nije pojavila nezavisno do 16. vijeka sa radomJohna Heywooda (1497–1580).
 | Za više informacija pogledajte članakHronologija srednjeg vijeka |
Datoteke u vezi s temomVisoki srednji vijek na Wikimedijinoj ostavi