Regija glavnog grada Bruxellesa iliBriselska regija[4][5] (francuski:Région de Bruxelles-Capitale,holandski:Brussels Hoofdstedelijk Gewest) je jedna od triregije u Belgiji, glavni i najveći gradBelgije tede facto glavni grad Evropske Unije (EU).[6][7] On je također i najveće urbano područje u Belgiji. Sastoji se iz 19 općina, uključujući i općinu gradaBruxellesa, koji je zapravode jure glavni grad Belgije, kao i sjedištefrancuske iflamanske zajednice Belgije.[8]
Bruxelles je izrastao od utvrđenog grada iz 10. vijeka, kojeg je osnovao jedan od potomakaKarla Velikog, Karlo, vojvoda Donje Lorraine, u relativno veliki grad.[9] Danas on ima oko 1,2 miliona stanovika, a okolno metropolsko područje preko 1,8 miliona stanovnika, čime je najveće u Belgiji.[10][11] Od krajaDrugog svjetskog rata Bruxelles je jedan od glavnih centara međunarodne i evropske politike. On je sjedište nekih od najvažnijih institucijaEvropske unije,[12] sekretarijatBeneluksa i sjedišteNATO-a, kao i dom brojnih međunarodnih, višejezičkih organizacija, političara, diplomata i civilnih službenika.[13]
Bruxelles se nalazi nekoliko kilometara sjeverno od granice između belgijskih jezičkih zajednica:francuske na jugu iholandske na sjeveru. Historijski, Bruxelles je uglavnom bio grad gdje se pričao holandski jezik, ali je od proglašenja belgijske nezavisnosti 1830. došlo do frankofonizacije Bruxellesa. Danas, iako je većinski jezik francuski, grad je zvanično dvojezičan. Sve saobraćajne oznake, imena ulica i mnogi oglasi i naslovi su prikazani u oba jezika.[14] Međutim, grad sve više postaje višejezičan, uz stalni porast imigranata, azilanata i manjinskih grupa sa svojim vlastitim jezicima.
Najčešća teorija o porijeklu imena Bruxellesa je ona koja izvodi njegovo ime iz staroholandskogBroekzele iliBroeksel, u značenjima močvare (broek) i kuće (zele/sell) dakle "kuće u močvari".[15] Porijeklo naselja koje je preraslo u današnji Bruxelles leži u izgradnji kapele na riječnom ostrvu na rijeciZenne oko 580. godine,[16] a graditelj kapele bio je sv. Gaugericus. Sveti Vindicijan, biskup Cambraia načinio je prvi sačuvani spomen na mjesto zvanoBrosella 695. godine[17] dok je još bio seoce. Zvanično osnivanje Bruxellesa uglavnom se veže za 979. godinu, kada je vojvoda Karlo od Donje Lotaringije premjestio posmrtne ostatke sv. Gudula iz Moorsela u kapelu sv. Gaugericusa. Moguće je da je Karlo izgradio i prvu stalnu utvrdu u gradu, na istom riječnom ostrvu gdje je i kapela.
Lambert I od Leuvena, grof od Leuvena dobio je grofoviju Bruxellesa oko 1000. kad je oženio Karlovu kćerku. Zbog svoje lokacije na obalama rijeke Zenne i na važnom trgovačkom putu između Bruges, Ghenta iKölna, Bruxelles se vrlo brzo razvijao. Postao je trgovački centar koji se vrlo brzo širio prema gradovima uzvodno (katedrala sv. Mihaela i Gudula, područjeCoudenberga iSablona), gdje je postojala manja opasnost odpoplava. Kada je broj stanovnika grada dostigao oko 30.000, počelo je isušivanje okolnih močvara kako bi se dobio prostor za proširenje grada. Grofovi Leuvena su postali vojvode od Brabanta negdje u to vrijeme (1183/1184.). U 13. vijeku, grad je dobio svoje prve odbrambene zidove.[18]
U 15. vijeku, nakon udaje nasljednice Margaret III od Flandrije sa Filipom Hrabrim, vojvodom od Burgundije, od dinastije Valois se kasnije odvojila titula vojvode od Brabanta, a koja je nastala iz druge linije potomaka Habsburške dinastije (Maksimilijan Austrijski, kasnijeMaksimilijan I, car Svetog rimskog carstva oženio jeMariju od Burgundije, koja je rođena u Bruxellesu). Time je Brabant izgubio svoju nezavisnost ali je Bruxelles postao kneževski glavni grad razvijenih pokrajinaNiskih zemalja, te se stalno razvijao. Nakon smrti Maksimilijana I, Karlo V je postao novi vladar Habsburškog carstva. Kada je onabdicirao 1555. to je učinio upravo u kompleksu palače Coudenberg u Bruxellesu. Ova impresivna palača, poznata širom Evrope, od tada se znatno proširila te je postala prvo sjedište brabantskih vojvoda, ali je 1731. uništena upožaru.
Francuskikralj Luj XIV poslao je 1695. svoje jedinice koje su bombardirale Bruxelles. Zajedno sa požarom koji je izbio poslije napada, bio je to najrazorniji događaj u cijeloj historiji grada. Velika palača je bila uništena, zajedno sa 4.000 drugih građevina, trećinu od toga u samom gradu. Narednih godina, rekonstrukcija gradskog središta je značajno promijenila izgled grada, te ostavila brojne tragove koji su i danas vidljivi. Grad su osvojili Francuzi 1746. tokomrata za austrijsko naslijeđe, ali je vraćenAustriji tri godine kasnije.
PremaKöppenovoj klasifikaciji, Bruxelles ima okeansku klimu (Cfb). Blizina grada obalnom području ima značajan utjecaj na njegovu klimu, tako što do njega vrlo brzo dolaze morske zračne mase saAtlantika. Okolno močvarno podučje dodatno doprinosi toploj morskoj klimi. Prosječno (zasnovano na mjerenjima u posljednjih preko 100 godina), u Bruxelleskoj regiji glavnog grada ima 200 dana godišnje kišnih padavina.[19] Sniježne padavine su rijetke, i u prosjeku traju 24 dana godišnje.
Briselska regija ima svoju vlastitu vladu koja se sastoji od osam članova (pet ministara i tri državna tajnika) i koja se bira na mandat od pet godina. Vlada je odgovorna Briselskom parlamentu koji je zakonodavno tijelo regije čiji se zastupnici izabiru na regionalnim izborima. Parlament ima 89 zastupnika koji dolaze iz 19 općina koje čine Briselsku regiju.
Regija ima i svogguvernera koji je zadužen za sigurnost i provedbu federalnih zakona.
I frankofoni i flamanski građani Bruxellesa imaju svoje vlastite političke i upravne institucije. To su Komisija francuske zajednice (Commission communautaire française), te Komisija flamanske zajednice (Vlaamse Gemeenschapscommissie). Za zajednička pitanja koja se ne tiču posebno frankofone ili flamanske zajednice postoji Zajednička komisija zajednica (Commission Communautaire Commune-Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie).
Zbog činjenice da se na području regije nalaze brojne međunarodne institucije, uz Belgijance u regiji živi i veliki broj stanovnika iz drugih državaEuropske unije. Uz njih ovdje živi i veliki broj useljenika iz bivših belgijskih kolonija, kao i ostalih država zbog čega je ovo multietnička regija.
Briselska regija je dom velikom broju useljenika. Prema belgijskom popisu stanovnika iz 1991. oko 63,7% stanovnika regije glavnog grada Bruxellesa odgovorilo je da su belgijski državljani, rođeni na teritoriji Belgije. Međutim, ima veliki broj osoba i porodica koji su se doselili u ovu regiju od počeka 18. bijeka, uključujući naprimjer političke izbjeglice (Karl Marx,Victor Hugo,Pierre Joseph Proudhon,Léon Daudet i drugi), bilo da su došli iz okolnih područja ili dalekih zemalja. Osim njih ima i veliki broj doseljenika koji su došli zbog posla, bivših stranih studenata koji se nisu vratili u svoje domovine, te brojnih belgijskih porodica koje imaju najmanje jednog stranog pretka.
Općenito, stanovništvo regije glavnog grada je mlađe od belgijskog prosjeka, a razlike između bogatih i siromašnijih mnogo veće.[21] Bruxelles ima veliku koncentraciju imigranata i njihovih potomaka iz drugih država, uključujući mnoge turskog i marokanskog porijekla, zajedno sa crnim Afrikancima koji pričaju francuski izDemokratske Republike Kongo,Ruande iBurundija.
Prema nekim pokazateljima, osobe stranog porijekla čini gotovo 70%[22] stanovnika Bruxellesa, od čega je većina naturalizirana 1991. nakon velike reforme procesa naturaliziranja. Oko 32% stanovnika je stranog porijekla iz Evrope, dok je daljnjih 36% drugog porijekla, uglavnom Maroka, Turske i subsaharskeAfrike. Među svim većim imigrantskim grupama izvan Evrope, većina stalno prisutnih stanovnika ima belgijskogdržavljanstvo.[23]
Prema jednomistraživanju objavljenom 2008. jednog profesora sVUB-a, francuski je i daljelingua franca Briselske regije, dok je engleski sad postao drugi jezik po znanju stanovništva, iako se njime stanovnici ne služe kod kuće.Pet najgovorenijih jezika prema znanju stanovništva u regiji su (usporedbe su vršene podacima za 2006. na 2000. godinu).
Postoji nekoliko univerziteta u regiji Bruxelles. Dva najveća suUniversité Libre de Bruxelles, frankofonski univerzitet sa oko 20.000 studenata u tri kampusa u gradu te dva izvan grada,[25] iVrije Universiteit Brussel, na kojem se studira na holandskom jeziku, sa oko 10.000 studenata.[26] Oba univerziteta potekla su od jednog bivšeg univerziteta osnovanog 1834.Slobodnog univerziteta Bruxelles, koji se razdvojio 1970. otprilike u isto vrijeme kada su flamanske i francuske zajednice dobile zakonodavnu vlast nad organizacijama visokog obrazovanja.
Drugi univerziteti suFacultés Universitaires Saint-Louis, gdje studira 2.000 studenata,[27]Hogeschool-Universiteit Brussel sa 10.000 studenata, Kraljevska vojna akademija, vojni univerzitet kojeg je 1834. osnovao francuski pukovnik, te dvije dramske škole osnovane 1982.: frankofonskaConservatoire royal de Bruxelles i holandskaKoninklijk Conservatorium.[28][29]
Arhitektura u Bruxellesu je vrlo raznolika, i seže od srednjovjekovnih konstrukcija na glavnom trgu (Grand Place) do postmodernističkih građevina institucija Evropske unije.
Glavna arhitektonska atrakcija jeGrand Place, glavni gradski trg koji je 1998. godine uvršten uUNESCOv spisak svjetske baštine. Osim njega, turiste privlači igotička gradska vijećnica u starom centru, katedrala sv. Michaela i Gudula te palača Laeken sa svojim velikim plastenicima. Osim nje, postoji i kraljevska palača, koja je jedan od simbola Bruxellesa i Belgije.
Atomium je simbolička građevina visoka 103 m, koja je izgrađena povodom Svjetskog sajma Expo 1958. godine. On se sastoji iz devet čeličnih sfera povezanih valjcima i formira modelkristalaželjeza (tačnije, ćelijske jedinice). Njegov arhitekt A. Waterkeyn je građevinu posvetio nauci općenito. Pored Atomiuma nalazi se park Mini-Evropa u kojem su postavljene makete poznatih građevina iz Evrope u omjeru 1:25 prema originalnim.
Fontana "Manneken Pis" sadržibronzanu skulpturu dječaka koji mokri, što je jedan od simbola grada i turistička atrakcija. Druge poznate građevine su parkCinquantenaire sa trijumfalnim lukom i obližnjim muzejima, bazilika svetog srca,Briselska berza, Palata pravde i zgrade institucija EU uEvropskoj četvrti.
U regiji glavnog grada Bruxellesa djeluju tri velikanogometna kluba. Jedan od njih jeRSC Anderlecht, čije je sjedište u općiniAnderlecht, a smatra se najuspješnijim nogometnim klubom u Belgiji. Osvojio je 31 titulu prvaka Prve belgijske nogometne lige.[30] Osim domaćeg prvenstva, RSC Anderlecht je i najuspješniji belgijski klub u evropskim takmičenjima, gdje ima jednu titulu prvaka Kupa UEFA 1983. i dvije titule Kupa pobjednika kupova 1976. i 1978. Drugi klubovi suF.C. Molenbeek Brussels Strombeek, poznatiji kao FC Brussels a nedavno je promijenio naziv u RWDM Brussels FC, te klub R. Union Saint-Gilloise, koji je bio najuspješnijih belgijski klub prije Drugog svjetskog rata sa 11 titula državnog prvaka.[30] Ovaj klub je osnovan u Saint-Gillesu, ali mu je današnje sjedište u općiniForest. Union trenutno igra u Trećoj belgijskoj ligi.
Stadion Heysel, danas poznat kaostadion kralja Baudouina u Bruxellesu je najveći u Belgiji, a na njemu igraju i nacionalne reprezentacijeu nogometu i ragbiju. Na ovom stadionu održano je finale Evropske Lige prvaka 1972. godine i prva utakmicaEvropskog prvenstva u nogometu 2000. godine. Jedan od poznatijih događaja na ovom stadionu bilo je finale Evropskog kupa 1985. između italijanskog Juventusa i engleskog Liverpoola, kada je zbog strukturnih oštećenja i huliganizma na stadionu poginulo 39 osoba.[31]
↑On jede facto glavni grad EU jer je sjedište većine političkih institucija, iako Parlament EU formalno djeluje uStrasbourgu, većina političkog života odvija se u Bruxellesu, te se stoga, po definiciji, on smatra glavnim gradom. Iako se on to formalno nije proglašen, njegova pozicija je naglašena u Amsterdamskom ugovoru.
↑Demey, Thierry; S. Strange (prev.) (2007). Brussels, capital of Europe. Brussels: Badeaux. ISBN2-9600414-2-9.
