| 250. Infanterie-Division (span.) 250. pješadijska divizija (španska) División Española de Voluntarios Španska divizija dobrovoljaca | |
|---|---|
 | |
| Aktivna | 24. jun 1941 – 21. mart 1944 |
| Zemlja |  Španija |
| Vjernost |  Treći Reich |
| Vid/rod oružanih snaga |  Heer |
| Tip/rod | pješadija |
| Veličina | 45.482 trupa |
| Nadimak | División Azul |
| Borbeni angažmani | Drugi svjetski rat |
| Komandanti | |
| Znameniti komandanti |  Agustín Muñoz GrandesEmilio Esteban InfantesFrancisco FrancoRamón Serrano Súñer |
250. pješadijska divizija (španska) (njem.250. Infanterie-Division (span.) iliŠpanska divizija dobrovoljaca (šp.División Española de Voluntarios), poznatija pod nadimkomPlava divizija (šp.División Azul) bila je formacijanjemačkogWehrmachta sačinjena oddobrovoljaca izŠpanije koja se za vrijemeDrugog svjetskog rata borila naIstočnom frontu protivSovjeta.
Osnovana je nedugo nakon početkaoperacije Barbarossa u ljeto 1941. godine odlukom tadašnjeg španskogfašističkog diktatoraFranca čiji jerežim, iako je Španija formalno bilaneutralna u sukobu, iz ideoloških razloga simpatiziraoSile Osovine i podržavaoantikomunistički pohod protiv Sovjeta, a sam Franco nastojao iskazati zahvalnost za ključnu pomoć koji je njemački vođaHitler preko dobrovoljačkeLegije Kondor bio pružio njegovim snagama i tako pridonio pobjedi u nedavnomgrađanskom ratu. Franco je, kako bi održao privid neutralnosti, odnosno izbjegao moguće komplikacije u odnosima saBritanijom i drugim zapadnim saveznicima, sa Nijemcima dogovorio kako će Plava divizija koristiti isključivo njemačko oružje, opremu i uniforme, odnosno formalno biti dio njemačke vojske, te da će se smjeti borbeno koristiti isključivo na području SSSR-a, a nikako protiv zapadnih saveznika ili zaokupaciju drugih država.
Plava divizija je originalno bila zamišljena kao jedinica veličine ojačane brigade, odnosno sa 4000 ljudi. Oduševljenje njenim osnivanjem, pogotovo među pripadnicima fašističkeFalange ali i profesionalnim oficira i mlađim veteranima građanskog rata, je bilo takvo da se prijavio daleko veći broj dobrovoljaca, tako da je formiranadivizija koja je u originalnom sasatavu imala 18.104 pripadnika - 2612 oficira i 15.492 vojnika. Manji dio dobrovoljaca je stigao iz susjednog, također neutralnogPortugala kojim je tada vladao također fašistički režimEstado novo (koji je također bio podržavao Franca u građanskom ratu)- Dio dobrovoljaca iz same Španije se, pak, prijavio iz ne-političkih i ne-profesionalnih razloga, odnosno među njima su se nalazili djeca i rodbina zarobljenih pristaša u ratu poraženeRepublike koji su na taj način nastojali spriječiti njihovo mogućepogubljenje] ili ishoditi puštanje na slobodu; među njima je najpoznatiji budući sineastLuis Garcia Berlanga. Uz diviziju kopnene vojske je također bila formirana iPlava eskadrila zrakoplovnih veterana koja se na Istočnom frontu priključila jedinicamaLuftwaffe.
Plava divizija je tokom jula i augusta 1941. opremala i obučavala uBavarskoj prije nego što je poslna u Poljsku i dalje na Istočni front. Originalno je bila dodijeljenaGrupi armija Centar koja je imala zadatak zauzetiMoskvu, ali je prije dolaska do položaja krajSmolenska 26. septembra iznenada prekomandirana uGrupu armija Sjever te prekoVitepska poslana da zauzme položaje na rijeciVolhov i u okoliciVelikog Novgoroda gdje će imati prve okršaje saCrvenom armijom. Štab divizije se nalazilo uSabornoj crkvi sv. Sofije koja je teško oštećena; divizijski inženjerci su tom prilikom sačuvali veliki križ koji je odveden uBurgos i koji će tek 2004. godine biti vraćen vlastima tada samostalneRusije.
U augustu 1942. je Plava divizija premještena sjevernije, odnosno položaje nedaleko od rijekeNeve koji su činili jugoistočni krak njemačkeopsade Lenjingrada. Tamo se u februaru 1943. godine našla na udaru sovjetske ofenzive koja je za cilj imala deblokadu grada. Ubitci kod Krasnog bora španske snage su uspjele odbiti napad višestruko nadmoćnijeg neprijatelja, te je Lenjingrad ostao pod opsadom sljedećih godinu dana. Taj je događaj ostavio snažan dojam na njihove njemačke suborce, ali i Hitlera koji je javno hvalio 250. diviziju kao jednu od najboljih jedinica na Istočnom frontu.
Pobjeda kod Krasnog Bora je, međutim, plaćena izuzetno visokim gubicima, tako da se u jednom trenutku čak 75% pripadnika Plave divizije našlo izbačeno iz stroja, a Franco bio prisiljen diviziju popunjavati redovnimregrutima umjesto dobrovoljaca. U međuvremenu je katastrofalni poraz Nijemaca uStaljingradskoj bitci, a pri čemu su posebno teško stradale i trupe njemačkih saveznika, kao isaveznička invazija Sjeverne Afrike kod Franca počele stvarati stav prema kome Sile Osovine neće dobiti rat, odnosno da otvorenom podrškom u obliku postojanja Plave divizije daje povod za savezničku invaziju Španije. Zato je povlačenje Plave divizije u Njemačku radi odmora i reorganizacije tokom marta 1943. iskorišteno kako bi se sa Nijemcima počelo pregovarati o njenom formalnom rasformiranju.
Konačna zapovijed o rasformiranju divizije i povratku ljudstva je izdana 10. oktobra 1943. godine, mjesec dana nakonkapitulacije Italije. Dio ljudstva ju je, međutim, odbio poslušati te samoinicijativno ostao u Njemačkoj; dio se vratio na ponovljenu zapovijed 3. novembra, ali je njih oko 3000, uglavnom najfanatičnijih pripadnika Falange, ostalo. Oni su dobili zajednički nazivPlava legija, te su kao niz manjih jedinica bili pridodani većim njemačkim formacijama, uglavnomWaffen SS divizijama ispecijalnimbrandenburškim jedinicama dio kojih se borio protivpartizana u Jugoslaviji. Iako je dio pripadnika Plave legije repatriran u novembru 1944. godine, dio se ostao boriti sve do samog kraja, te je sudjelovao ubitci za Berlin.
Tokom Drugog svjetskog rata je na Istočnom ratu poginulo 4954, a bilo ranjeno 8700 pripadnika Plave divizije i njenih nasljednica. Njih 372 su zarobili Sovjeti, a od čega je 286 bilo 1954. godine repatrirano posredovanjemCrvenog križa.
