| Mula Sadra (Sadrudin Muhamed Širazi) | |
|---|---|
| novi vijek | |
| iranska filozofija,islamska filozofija | |
| Rođenje | Širaz,1571./1572. |
| Smrt | Basra,1635./1636. |
| Filozofija | |
| Škola/Tradicija | iluminacionizam,transcendentalna filozofija |
| Inspiracija | |
Mula Sadra (perz. ملا صدرا, punim imenomSadrudin Muhamed bin Ibrahim bin Jahja Kavami Širazi;Širaz,1571./1572. –Basra,1635./1636.),iranskifilozof inaučnik, najznačajniji predstavnikislamske filozofije nakonAvicene.
Sadrudin Muhamed ibn Ibrahim ibn Jahja rođen je uŠirazu 1571. godine. Otac mu je bio savetniksafavidskog prestolonaslednikaMuhameda Hodabandea, koji je u to vreme, u ime svog oca kraljaTahmaspa I, rukovodio širaskim područjem. Očev društveni položaj i njegovo poznanstvo sa kasnijim safavidskim vladarem, mladom Sadrudinu su omogućili pristup bogatim državnimbibliotekama. Ovu dragocenu priliku on je iskoristio na najbolji mogući način, te je svakodnevno, pored redovnog istraživanja u prostorijama biblioteke, prisustvovao programima seminara čiji su osnivači bili članovi porodice Daštaki. Blagovremeno, mladi Muhamed, je dobio zvanje „Mula Sadra“ koje je preuzeto iz njegovog imena Sadrudin.
Pošto jeKazvin u to doba proglašen zaprestonicusafavidske dinastije, mladi Sadrudin se sa svojim ocem odselio u taj grad kako bi svoje studije usavršio prisustvujući predavanjima istaknutih mislilaca teepohe Mir Damada i šejha Bahaija. Mula Sadra sa svojih 25 godina, tj.1596, važio je za jednog od glavnih učenika ove dve markantne ličnosti.
Po ustoličenjuAbasa I, sinakralja Muhameda Hodabandea, prestonica ove islamske vladavine zvanično je premeštena uIsfahan. Zajedno sa državnim, finansijskim i političkim administrativnim ustanovama, naučne institucije su izmeštene iz Kazvina u Isfahan. Mula Sadra se1597, ovaj put zajedno sa Mir Damadom i šejhom Bahaijem, Doselio u Isfahan, gde je postepeno utemeljen novi periodislamske misaonosti koji nazivamo epohomisfahanske škole. Godine koje je proveo u novoj safavidskoj prestonici Mula Sadri su pružile povoljnu priliku da podrobno upozna najnovijafilozofska stanovišta koja su iznosili glavni predstavnici novonastale škole u tom gradu. Stoga, osnovne smernicetranscendentne filozofije svoje korene vuku upravo iz ovog perioda života njenog osnivača.
Godine 1605./1606., ovaj slavni Islamski filozof odselio se u seloKahak u blizini svetog gradaKoma. Izdvojivši se iz centra ondašnjevlasti, pa i izdruštva uopšte, on je pokušao da izgladi svojesrce i da ga pripremi za poimanje tananih istina koje nije mogao da pronađe na časovima i seminarima. Prefinjeniintuitivni trenuci koje je Mula Sadra doživeo u izdvojenim kucima u blizini Koma nesumnjivo su ostavili najznačajnije tragove na utemeljenje grandioznog misaonog sistema koji je on kasnije nazvao transcendentnom filozofijom.
Upotpunivši školu koju je utemeljio, nakon 25 godina boravka u Kahaku, tada već produhovljeni Mula Sadra vraća se 1629./1630. u rodni Širaz, u kojem provodi poslednje godine svog briljantnog života. U tom periodu, u školi Han – koju su po dekretu Kralja Abasa I sagradili Alahverdi-han i njegov sin Imam Koli-han – on je svoje znanje prenosio mlađoj generaciji islamskih mislilaca. Mula Sadra je ovde imao brojnestudente koji su s velikim respektom kasnije ovekovečili njegov trud. Ovaj slavni islamski filozof umro je u 66. godini1636. godine uBasri, dok je putovao kaMeki radi obavljanja godišnjeghodočašća.
Osnovne prekretnice u Mula Sadrinomživotu možemo podelti u tri različita perioda:
Svaki od ovih perioda je, manje više, vrlo značajno uticao na stvaranje novogmisaonog poretka Mula Sadre Širazija.
Sadrudin Širazi je u raznim fazama života podučio brojneučenike istudente koji su posle njega ostvarili značajne rezultate. Ipak, glavno razdoblje u tom procesu predstavlja treći period učiteljevog života, a to su poslednje godine njegovog boravka u Kahaku i doba aktivnog predavanja u školi Han u Širazu.
Iz redova uticajnih učenika Mula Sadre Širazija,istoričari pretežno izdvajaju njih deset. A među njima, najveće pohvale zbog mukotrpnog truda oko toga da nastavetradiciju koju je otpočeo slavni učitelj zaslužuju Mula Sadrini zetoviFejz Kašani iMula Abdurazak Lahidži. Naravno, ovde ne treba izostaviti niMula Huseina Tonekabonija, kao ni MulaMuhameda Agadžanija, komentatora Mir Damadovog najpoznatijeg dela al-Kabasat.Dok pišemo o Mula Sadrinim učenicima, ne možemo se ograničiti samo na generaciju koja je bila neposredno povezana sa slavnim učiteljem. Ovaj filozof iz Širaza utemeljio je dragocenu tradiciju u okviru koje je odnegovan čitav niz međusobno povezanihfilozofa ignostika. Prema tome, svi islamski filozofi čiji radovi do danas odišu aromom transcendentne filozofije, u stvari, učenici su čuvenoga Mula Sadre Širazija.
Istoričari ističu da je Sadrudin Širazi ostavio za sobom oko 50 pisanih dela, kako kraćihposlanica itraktata, tako i obimnih knjiga imonografija. Najslavnije delo Sadrudina Širazija al-Hikma al-muta’alija predstavlja najobimniji prikaz njegove transcendentne filozofije. Ranije smo spomenuli da je ispisivanje ovog remek-dela naš slavni islamski filozof otpočeo već u Kahaku i da ga je dovršio u rodnom Širazu. Svojaepistemološka,ontološka,kosmološka,antropološka ieshatološka stanovišta u ovom delu, autor je prezentovao krozezoterično obrazlaganje četiri duhovno-racionalna proputovanja – od stvorenja do Istine, s Istinom kroz Istinu, s Istinom od Istine do stvorenja, i najzad s Istinom u stvorenjima. Uporedo s ispisivanjem prvog dela ove značajne knjige i neposredno posle okončanja drugog razdoblja svog naučnog života, Mula Sadra stvara i neka druga svoja dela, od kojih možemo izdvojiti knjige Šarh al-hidaja al-Asirijja [Komentar na Uputu Asirudina Abharija] i al-Mabda va al-Ma’ad [Početak i povratak]. Doktrine koje je ovaj čuveni filozof izneo u tim knjigama značajne su do te mere da se može utvrditi da Mula Sadra u ranijim razdobljima nije napisao izrazito važna dela.
U ovom periodu, Mula Sadra nije prestao da stvara novuliteraturu koja je više i dublje utemeljila i ovekovečila transcendentnu filozofiju. Dragoceni komentari naAvicenin al-Ilahijjat,Suhravardijev Hikmat al-išrak [Iluminativna filozofija] i Kuleinijev Usul al-Kafi, kao i gnostičko-filozofsko delo u kome je tumačio određenekur’anske odeljke, a na osnovu kog je krajem života otpočeo toliko željeno ispisivanje komentara na muslimansku svetu knjigu Kur’an – predstavljaju samo jedan deo rezultata njegovog mukotrpnognaučnog truda. U međuvremenu, razni intelektualni izazovi bili su povod za to da on ispiše nekoliko sporadičnih traktata i poslanica od kojih treba izdvojiti at-Tankih [Pročišćenje] i at-Tasavur va at-tasdik [Pojam i sud]. Pišući o njegovim spisima, svakako ne treba izostaviti ni ona delaetičko-vaspitne prirode, poput čuvenepersijske poslanice Se asl [Tri principa] u kojoj autor iznosi i svoju kratku naučnubiografiju. S tim u vezi, deo istoričara smatra da jeMafatih al-gajb [Ključevi skrivenosti] jedno od njegovih poslednjih dela u kojem nas ovaj širaski filozof maestralno uvodi u svoje najosnovnije doktrine.
