Severna Makedonija je država naBalkanskom poluostrvu. Zauzima površinu od 25.713 km². Ukupna dužina granica iznosi 766 km. Država se graniči saSrbijom na severu (221 km, od toga 159 km saSrbijom), na zapadu saAlbanijom (151 km), na jugu saGrčkom (246 km) i na istoku saBugarskom (148 km).
Severna Makedonija se nalazi u gornjem i srednjemPovardarju, između Šarskih - pindskih i Rodopskih planina. Nalazi se u široj geografskoj regijiMakedoniji.
Reljef
Šar planina
U Severnoj Makedoniji se izdvajaju 3 reljefne celine: Zapadna Severna Makedonija, središnji deo iliPovardarje i Istočna Severna Makedonija.
U Severnoj Makedoniji vlada submediteranska klima koju odlikuju vruća i suva leta i hladne i vlažne zime. Srednje godišnje temperature opadaju od severa prema jugu zemlje.
Srednja godišnja količina padavina je u planinama oko 1.000 - 1.500 mm, a u zavetrinskim kotlinama 600 – 700 mm.
Najplodnija su glinasto - ilovasta tla u nižim delovima kotlina. U brdsko - planinskim delovima prevladavaju kamenjari i rankeri (humusna šumska tla).
Što se vegetacije tiče, u nižim delovima prevladavajuhrast medunac, običnigrab icer, dok u višim delovima nalazimobukvu i bukovo-jelove šume. Takođe nalazimo i zimzeleno sredozemno rastinje.
Severna Makedonija ima 3 značajna prirodnajezera -Ohridsko,Prespansko iDojransko. Posebno je značajno i turistički posećenoOhridsko jezero, jedno od najstarijih jezera na Zemlji, u njemu žive endemski primerci,ohridska pastrmka, belvica (Salmothymus ohridanus),jegulja, i više tipovaračića,puževa iškoljki, bistrina vode i njena prozirnost je do 50 metara.Dojransko jezero je međugranično saGrčkom, sa kojom danas postoji spor zbog preteranog korišćenja jezerske vode za navodnjavanje severneGrčke.
Ruševine antičkog grada Stobi u današnjoj Makedoniji.
Ustarom veku, najveći deo teritorije Severne Makedonije je bila u sastavu kraljevinePajonije, koju su naseljavali Pajonci, narodtračkog porekla, kao i u sastavuIlirije iDardanije, koji su naseljavalailirska plemena. Sedište ove države je bilo prvo uVilazori (današnjiVeles), a kasnije uStobiju.
Najjužniji pojas današnje Severne Makedonije zauzimala jeantička Makedonija.Antički Makedonci su bili stari balkanski narod, koji je govorio jedan nedovoljno poznat jezik. Prvi značajni kralj antičkih Makedonaca je bio Filip II Makedonski. Godine336. pne. Filip II Makedonski je pokorio gornju Makedoniju, južnu Pajoniju istarogrčke polise. Filipov sinAleksandar Veliki je osvojio i uključio u svoju državu ostatak regiona, stigavši na severu čak doDunava. Na istoku Aleksandar je porazioPersijsko carstvo, pa se njegova imperija protezala od Dunava iJonskog mora doEgipta iIndije. Posle njegove smrti 323. pne., usled sukobaAleksandrovih generala, ova ogromna država se raspala na tri dela. Makedonijom je zavladali kraljevi iz dinastijeAntipatrida, ali njihova vladavina nije dugo potrajala zbog sukoba sa rivalskom dinastijomAntigonida.
Antički gradHerakleja koju je osnovao Filip II Makedonski
Makedonsko savezništvo saKartaginom i prodorrimske države na istok je dovelo do triMakedonska rata (215. pne.-168. pne.). Da bi se osigurao od Rimljana, Filip V je pojačao fortifikacije u Skoplju i Uskani (današnjeKičevo), a sa juga je imao okupiranu Grčku. Međutim, grčki polisi i Rimljani su se udružili i pod pritiskom Rimljana morao se povući iz Grčke i postaviti odbranu u klisuri Tempi. Ipak, u dobi vladavina njegovog sina,Perseja V, Rimljani su ušli sa juga i pobedili Perseja ubici kod Pidne, posle koje je Makedonsko kraljevstvo u celosti potpalo pod rimsku vlast, a poslednji kralj Makedonije Persej V je odveden kao rob u Rim. Podrimskom vlašću ova oblast je podeljena između dve rimske provincije; veći deo je bio deo u okviru provincijeMakedonije, dok je najseverniji deo bio uključen u sastavGornje Mezije. Posle podele Rimskog carstva 395. naIstočno iZapadno rimsko carstvo, Makedonija je postala deo Istočnog rimskog carstva.
Južni Sloveni su se naselili na teritoriju regijeMakedonije u 6. veku. Sloveni su učestovali u nekoliko pohoda na Vizantiju, sami ili u savezu saAvarima iPrabugarima. Oko 680. godine grupa Prabugara, koje je predvodio kanKuber se naselila u Pelagoniji i pokrenula pohode u oblast Soluna.
Krajem 7. veka vizantijski carJustinijan II je organizovao masovni pohod protiv Slovena na grčkom poluostrvu, u kojem je zarobio veliki broj Slovena i preselio ih uKapadokiju. Do vladavineKonstansa II (koji je takođe organizovao pohode protiv Slovena), značajan broj makedonskih Slovena je zarobljen i preseljen u centralni deoMale Azije.
Za vreme vladavine bugarskog caraPresijana I, Makedonija je 837. postala deoPrvog bugarskog carstva. U ovom periodu su među Slovenima delovali braćaĆirilo iMetodije, poreklom iz Soluna, koji su tvorciglagoljice istarocrkvenoslovenskog jezika i čijim radom je veliki broj Slovena pokršten. Njihovi učeniciKliment i Naum su uOhridu osnovali jak kulturni centar. U 10. veku u Makedoniji se pojavilobogumilsko učenje, kao odgovor na potčinjavajućifeudalni crkveno-ekonomski sistem. Ono se brzo se proširilo po celoj Evropi.
Prvo bugarsko carstvo je 968. napala i pokorilaKijevska Rusija, ali je vizantijski carJovan I Cimiskije 971. godine uspeo da od Kijevske Rusije preotme istočne delove Prvog bugarskog carstva. U međuvremenu, u zapadnom delu Prvog bugarskog carstva izbio je ustanak četvorice braćekomitopula (Davida, Arona, Mojsija iSamuila) protiv Vizantije. Braća su 976. pokrenule novu veliku kampanju protiv Vizantije. Samuilo je iste godine ostao sam u borbi protiv Vizantije, tokom koje je uspeo da stvori moćno carstvo koje se protezalo od Jadranskog do Crnog mora i od Dunava do Tesalije. Samuilova država je postojala do 1018. nakon čega je ponovo dospela pod vlast Vizantije.
Slovenski ustanci su nastavili da izbijaju na mahove, često uz pomoć srpskih kneževina na severu. Svaku privremenu nezavisnost koju su ustanici uspevali da steknu Vizantija je obično brzo gušiča. Ovaj period su obeležili ratoviNormana i Vizantije. Normani su krenuli u napad sa svojih teritorija u južnojItaliji i privremeno su zavladali malim teritorijama na severozapadnoj obali.
Međutim sa krajem 12. veka, neuzastavljivo slabljenje Vizantije je pružilo okolnim državama da na duže vreme drže Makedoniju. Početkom 13. veka obnovljenoBugarsko carstvo je zavladalo ovom oblašću. Zbog unutrašnjih problema carstvo nije dugo trajalo, a region je u drugoj polovini 13. veka ponovo došao pod kontrolu obnovljene Vizantije. Od kraja 13. Makedonija je postala deo srpske kraljevine, a Skoplje je 1346. postalo prestonicaDušanovog carstva. U Skoplju je objavljen iDušanov zakonik.
Posle smrti cara Dušana, slabi naslednik i borbe za moć su još jednom podelile Balkansko poluostrvo, što se poklopilo na prodoromOsmanlija u Evropu. Oblašću Makedonije upravljali su braćaVukašin iUglješa Mrnjavčević, koji su pokušali da zaustave Turke uMaričkoj bici1371. Posle njihovog poraza, Vukašinov sinMarko Mrnjavčević i braćaDejanovići su postali turski vazali.
Pod otomanskim carstvom
RegionMakedonije je pod otomanskom vlašću ostala više od pet vijekova. Krajem 19. vijeka, sa slabljenjem Otomanskog Imperija i stvaranjem novih nacionalnih država naBalkanu, postavilo se pitanje sudbine Makedonije, odnosno došlo je do postupnog stvaranja nacionalne svijesti kod lokalnog slavenskog stanovništva koje se počinje izjašnjavati kaoBugari. Godine1893. je tako osnovanaUnutrašnja makedonska revolucionarna organizacija (VMRO), organizacija čiji je cilj bio autonomija ili priključenje Makedonije Bugarskoj. Članovi VMRO su 1903. digliilindenski ustanak, koji je, prije nego što je ugušen, doveo do stvaranja kratkotrajneKruševske republike. Osim Bugarske, za Makedoniju su bile zainteresirane i Srbija i Grčka. Te tri države su godine1912. započeleprvi balkanski rat kojim je konačno prestala otomanska vlast, ali su se međusobno posvađale oko granica, što je godinu dana kasnije dovelo dodrugog balkanskog rata u kome su se protiv Bugarske udružile Srbija i Grčka. Rezultat tog rata je bio podjela Makedonije na tri oblasti -Egejska Makedonija je pripala Grčkoj, Vardarska Makedonija je pripalaSrbiji, a ostatak iliPirinska Makedonija Bugarskoj. Makedoniju je Bugarska okupirala za vrijeme prvi svjetski rat|prvog svjetskog rata, ali ju je nakon rata morala napustiti. Nakon rata su ustanovljene granice koje danas odgovaraju granicama Severne Makedonije, a koja sadrži najveći dio Vardarske Makedonije.
Vardar
Severna Makedonija je pod srpskom, a kasnije vlašćuKraljevine SHS službeno smatranaStarom ili Južnom Srbijom, a stanovništvo podvrgavano srbizaciji i negaciji vlastitog nacionalnog identiteta. Nakonaprilskog rata je podijeljena između pro-italijanskeAlbanije iBugarske. Severna Makedonija se kao posebna nacija službeno pojavila za vrijemedrugog svjetskog rata kada je Titov partizanski pokret prihvatio koncept Jugoslavije kao federacije ravnopravnih nacionalnih država, uključujući i Severnu Makedoniju. Ona je2.8.1944. proglašena državom na zasjedanjuASNOM-a, te je pod nazivom Narodna Republika Makedonija, a kasnijeSocijalistička Republika Makedonija bilajugoslavenske federacije sve do njenograspada1991. godine.
Za razliku do drugih republika SFRJ, Makedonija, koja je nezavisnost proglasila17.11.1991. i bila međunarodno priznata 1992. godine, nije bila direktno ili indirektno zahvaćena ratnim sukobima. Međutim, njenu privredu je teško pogodio gubitak tržišta, a izvor tenzija je bio spor s Grčkom oko imena, odnosno tenzije salbanskom manjinom koje su 2001. godine dovele do kratkotrajnog oružanog sukoba. Godine 2018. je spor oko imena rešenPrespanskim sporazumom kojim je, u zamenu za olakšanje ulaska uEU iNATO, pristala promeniti ime u Severna Makedonija.
Broj stanovnika Severne Makedonije od 1992. do 2003. (u hiljadama)Etnički sastav Severne Makedonije po opštinama 2002. godine
Prema popisu stanovništva iz2003. broj stanovnika Severne Makedonije se neznatno smanjio zbog iseljavanja i iznosio je 2.022.547. Etnički sastav je bio sledeći:
Veliki gradovi su:Skoplje,Bitolj,Prilep,Kumanovo,Tetovo. U "Velikom Skoplju" živi više od 1/4 stanovništva zemlje, što su vezi sa malom gustinom naseljenosti u odnosu na susedne zemlje govori o velikoj usresređenosti makedonskog stanovništva u velikim gradovima.
Jezik
Službeni jezici sumakedonski ialbanski. Jezici koje govori više od 20% stanovništva lokalne samouprave su takođe službeni i uvek uzmakedonski ialbanski. U pojedinim opštinama gde 20% stanovništva koristi neki drugi jezik, taj drugi jezik je u službenoj upotrebi (npr.turski,srpski,romski,bosanski ilivlaški jezik). Pravo zvanične upotrebe jezika naopštinskom nivou imaju sve manjinske grupe sa više od 20% u udelu stanovništva te opštine.
Oblasti se dalje dele naopštine. Po izdvajanju izJugoslavije Severna Makedonija se sastojala od 34 opštine, da bi se1996. godine njihov broj povećao na 123. Novim sistemom iz avgusta2004. godine broj opština je smanjen na 85.
Od industrija najviše se ističu prehrambena iduvanska industrija, proizvodnja gvožđa ičelika. Nacionalna valuta jeMakedonski denar: 1 denar = 100 dena.
Severna Makedonija je po svom položaju kontinentalna zemlja u sredini Balkanskog poluostrva, pa su i glavne saobraćajne veze u zemlji one povezuju različite delove poluostrva (transbalkanske veze). Posebno je važna veza sever-jug Vardarskom udolinom, koja povezuje Grčku sa ostatkom Evrope.
Ukupna dužina železničke mreže u Severnoj Makedoniji je 699 km. Najvažnija železnička linija je pruga na liniji granica sa Srbijom - Kumanovo - Skoplje - Veles - Đevđelija - granica sa Grčkom. Od 2001. godine gradi se pruga Beljakovci - granica sa Bugarskom, čime će se dobiti neposredna veza Skoplje - Sofija. Najvažnije železničko čvorište u zemlji je Skoplje, a ostala dva su Veles i Kumanovo.
GradOhrid je severnomakedonski i pravoslavniJerusalim, muzej na otvorenom, kulturna baština se proteže od praistorije do današnjih dana, u njemu je osnovan i delovao je prvi Sveslovenski univerzitet osnovan odvv. Klimenta Ohridskog i Sv. Nauma Ohridskog.Freske iikone u mnogimcrkvama imanastirima u Ohridu i Severnoj Makedoniji su jedinstvene u svetu. Reka Radika i njen kanjon je ekološka sredina, priroda je neponovljiva, a manastir Sv. Jovan Bigorski je jedan od najlepših manastira naBalkanu, raspolaže sa jedinstvenimoltarom u svetu izrađenom dubokimduborezom.
1 Značajan dio teritorija se nalazi uAziji. •2 U potpunosti u Aziji, ali ima društvene i političke veze s Evropom. •3 Posjeduje zavisne ili slične teritorije izvan Evrope.
.svg)
.svg)