ميانمار (Myanmar) يا "برما"ڏکڻ ايشيا جو آزادملڪ، سرڪاري نالو ميانمار جي يونين جي جمهوريا (Republic of the Union of Myanmar) اٿس. چار ڊويزنن ۽ ستن صوبن تي مشتمل هن ملڪ جي پکيڙ 6,78,576 چورس ڪلوميٽر آهي. اهو مکيه ملڪ ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ايراضي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو ملڪ آهي ۽ ان جي آبادي اٽڪل پنج ڪروڙ پنجاهه لک (55 ملين) آهي.[15] ان جي اتر اولھ ۾ ھندستان ۽ بنگلاديش، ان جي اتر اوڀر ۾ چين، ان جي اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ لاوس ۽ ٿائلينڊ، ۽ انڊمان سمنڊ ۽ ان جي ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولھ ۾ بنگال جو خليج آھي. ملڪ جي گاديءَ جو شهرنئپيداو آهي، ۽ ان جو سڀ کان وڏو شهر يانگون (اڳوڻي رنگون) آهي.[16] هتي جي سرڪاري ٻولي ”برميس“ کان سواءِ ڪيتريون ئي ٻيون ٻُوليون به ڳالهايون وڃن ٿيون. سڪو ”ڪيات“ (Kyat) ۽ مذهب ”ٻڌ“ اٿس.
علائقي جي ابتدائي تمدن ۾ تبت-برمن-ڳالهائيندڙ پييو شهر- رياستون اپر ميانمار ۾ ۽ لوئر ميانمار ۾ مون سلطنتون شامل هيون. 9 صدي عيسويءَ ۾، بامر قوم اپر اروادي وادي ۾ داخل ٿي، ۽ 1050ع ۾ پگن بادشاهت جي قيام کان پوءِ، برمي ٻولي، ثقافت، ۽ Theravada ٻڌمت آهستي آهستي ملڪ ۾ غالب ٿي ويا. پگن سلطنت منگول جي حملن جي ڪري ٿي، ۽ ڪيتريون ئي جنگجو رياستون اڀري آيون. 16 صدي عيسويء ۾، Taungoo خاندان پاران ٻيهر متحد، ملڪ مختصر عرصي لاء ڏکڻ اوڀر ايشيا جي تاريخ ۾ سڀ کان وڏي سلطنت بڻجي ويو. 19 صدي جي شروعات ۾ ڪنباونگ خاندان هڪ علائقي تي حڪومت ڪئي جنهن ۾ جديد ميانمار ۽ مختصر طور تي مني پور ۽ آسام پڻ شامل هئا.
برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني 19 صدي عيسويء ۾ ٽن اينگلو-برمي جنگين کان پوء ميانمار جي انتظاميه تي قبضو ڪيو، ۽ ملڪ هڪ برطانوي ڪالوني بڻجي ويو. مختصر جاپاني قبضي کان پوء، ميانمار اتحادين طرفان ٻيهر فتح ڪيو ويو. 4 جنوري 1948 تي، ميانمار برما آزاديءَ ايڪٽ 1947 جي شرطن تحت آزادي جو اعلان ڪيو.
ميانمار جي آزاديءَ کان پوءِ جي تاريخ بدامني ۽ ٽڪراءَ سان ڀريل رهي آهي. 1962 ۾ بغاوت جي نتيجي ۾ برما سوشلسٽ پروگرام پارٽي جي تحت فوجي آمريت پيدا ٿي. 8 آگسٽ 1988ع تي 8888ع جي بغاوت جي نتيجي ۾ ٻن سالن کان پوءِ هڪ گهڻ جماعتي نظام ۾ نام نهاد منتقلي ٿي، پر ملڪ جي بغاوت کانپوءِ فوجي ڪائونسل اقتدار ڇڏڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو، ۽ اڄ تائين ملڪ تي حڪومت ڪندو رهيو آهي. ملڪ پنهنجي بيشمار نسلي گروهن جي وچ ۾ نسلي تڪرار جو شڪار رهي ٿو ۽ دنيا جي سڀ کان ڊگهي هلندڙ گهرو جنگين مان هڪ آهي. اقوام متحده ۽ ٻين ڪيترن ئي ادارن ملڪ ۾ مسلسل ۽ منظم طور تي انساني حقن جي ڀڃڪڙي رپورٽ ڪئي آهي.[17] 2011 ۾، فوجي جنتا سرڪاري طور تي 2010 جي عام چونڊن کان پوء ٽوڙيو ويو، ۽ هڪ نامياري سول حڪومت قائم ڪئي وئي. آنگ سان سوچي ۽ سياسي قيدين کي آزاد ڪيو ويو ۽ 2015 جي ميانمار جون عام چونڊون منعقد ڪيون ويون،[18] جنهن جي نتيجي ۾ پرڏيهي لاڳاپا بهتر ٿيا ۽ اقتصادي پابنديون گهٽايون ويون، جيتوڻيڪ ملڪ ۾ ان جي نسلي اقليتن سان سلوڪ، خاص طور تي روهنگيا تڪرار جي حوالي سان، هڪ بين الاقوامي ڇڪتاڻ ذريعو بڻيل رهيو.[19] 2020 جي ميانمار جي عام چونڊن جي پٺيان، جنهن ۾ آنگ سان سوچي جي پارٽي ٻنهي ايوانن ۾ واضح اڪثريت حاصل ڪئي، برمي فوج ٻيهر هڪ بغاوت ۾ اقتدار تي قبضو ڪيو.[20] بغاوت، جنهن جي عالمي برادري پاران وڏي پيماني تي مذمت ڪئي وئي هئي، ميانمار ۾ مسلسل جاري وسيع احتجاج جي نتيجي ۾ ۽ فوجي طرفان تشدد جي سياسي جبر جي نشاندهي ڪئي وئي آهي، انهي سان گڏ گهرو ويڙهه جي وڏي شروعات.[21] فوج به آنگ سان سوچي کي گرفتار ڪيو ته جيئن هن کي عوامي زندگي مان هٽايو وڃي، ۽ مٿس ڪرپشن کان وٺي COVID-19 پروٽوڪول جي ڀڃڪڙي تائين ڏوهن جو الزام لڳايو.[22]
هن جي اتر اولهه ۾ پهاڙن جو ڊگهو سلسلو آهي. مکيه درياءُ ”اراودي“، ”سالوين“، ۽ ”ستانگ“ آهن. اراودي درياءُ جي پڇاڙيءَ واري حصي کان هڪ وڏو ڊيلٽا ٺهي ٿو، جيڪو 240 ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي. هتي وڏي تعداد ۾ چانورن جي پوک ٿئي ٿي.نومبر ۽اپريل جي مهينن ۾ گرمي، جڏهن ته مئي ۽سيپٽمبر ۾ برسات پوڻ سبب موسم خوشگوار هوندي آهي. 1100ع ۾ انوراٿا، برمين کي متحد ڪري ”پاگن“ شهر کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. قبلا خان 1287ع ۾ حملو ڪري برما کي ننڍين رياستن ۾ ٽوڙي ڇڏيو، جنهن کان پوءِ ”تونگو“ حڪمرانن اقتدار سنڀاليو. 1600ع ۾ هيءُ ملڪ برطانيه جي قبضي هيٺ هو، جڏهن ته ٻي مهاڀاري جنگ کان پوءِ جاپان جي تسلط هيٺ رهيو ۽ 1945ع ۾ مڪمل آزاد ٿيو. 1948ع ۾ اقوام متحده جو ميمبر ٿيو، پر ملڪ جون اندروني حالتون خراب هئڻ سبب جنرل نيون، وزيراعظم يونو جي حڪومت کي ختم ڪري سمورا اختيار پنهنجي قبضي ۾ ڪيا. 1962ع ۾ يونو جي پارٽيءَ چونڊن ۾ وڏي اڪثريت سان ڪاميابي حاصل ڪئي. 1988ع ۾ ٻيو دفعو وزيراعظم يونو جي حڪومت کي ختم ڪري مارشل لا نافذ ڪئي وئي. جنرل ني ون، نئون آئين نافذ ڪري سمورين صنعتن کي سرڪاري قبضي ۾ ڪري ڇڏيو.
هن ملڪ جي معيشت جو دارومدار زراعت تي آهي. مکيهفصلچانور،ڪڻڪ،ڪمند،مڪئي ۽ تل ٻج آهن. ان کان سواءِ تيل، ڪوئلي، چن جي پٿر، جست، شيهي، قلعي، جپسم ۽ ٽامي جا وڏا ذخيرا موجود آهن. هتي تيل صاف ڪرڻ، دوائن ۽ ڀاڻ ٺاهڻ جا ڪارخانا پڻ وڏي تعداد ۾ موجود آهن.[23]
ميانمار ايسٽ ايشيا سمٽ، نان الائنڊ موومينٽ، ايسان (ASEAN) ۽ بيمسٽيڪ جو ميمبر آهي، پر هڪ ڀيرو برطانوي سلطنت جو حصو هئڻ جي باوجود گڏيل دولت (Commonwealth) جو ميمبر ناهي. ميانمار شنگھائي تعاون تنظيم (SCO) جو مذاڪرات پارٽنر آھي. ملڪ قدرتي وسيلن ۾ تمام گهڻو مالا مال آهي، جهڙوڪ جيڊ (Jade)، جو، تيل، قدرتي گئس، ٽيڪ ۽ ٻين معدنيات سان گڏ گڏوگڏ قابل تجديد توانائي سان پڻ نوازيو ويو آهي، عظيم ميڪونگ ريجن جي ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ سڀ کان وڌيڪ شمسي توانائي جي صلاحيت آهي.[24] بهرحال، ميانمار ڊگهي عرصي کان عدم استحڪام، گروهي تشدد، ڪرپشن، خراب انفراسٽرڪچر ۽ گڏوگڏ انساني ترقي جي حوالي سان نوآبادياتي استحصال جي ڊگهي تاريخ جو شڪار آهي.[25] 2013ع ۾، ان جي جي ڊي پي (نامياري) 56.7 بلين آمريڪي ڊالر ۽ ان جي جي ڊي پي (پي پي پي) 221.5 بلين تي بيٺو.[26] ميانمار ۾ آمدني جي فرق دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ وسيع آهي، ڇاڪاڻ ته معيشت جو هڪ وڏو حصو فوجي جنتا جي ساٿين طرفان ڪنٽرول آهي.[27] ميانمار گهٽ ترقي يافته ملڪن مان هڪ آهي. 2020 تائين، انساني ترقي جي انڊيڪس جي مطابق، انساني ترقي جي لحاظ کان 189 ملڪن مان 147 نمبر تي آهي، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ سڀ کان گهٽ آهي.[28] 2021ع کان وٺي، ميانمار ۾ 6,00,000 کان وڌيڪ ماڻهو بي گهر ٿي ويا آهن، بغاوت کان پوء تشدد ۾ اضافو سبب، 3 ملين کان وڌيڪ ماڻهن کي انساني امداد جي سخت ضرورت آهي.[29]
ملڪ جو نالو تڪرار ۽ اختلاف جو معاملو رهيو آهي، خاص طور تي 21 صدي جي شروعات ۾، خاص طور تي برما بمقابله ميانمار استعمال ڪرڻ وارن جي سياسي قانونيت تي ڌيان ڏيڻ. ٻئي نالا اڳوڻي برمي مرانما يا مرما مان نڪتل آهن، اڪثريت برمن نسلي گروهه جو هڪ نسلي نالو، غير يقيني etymology جي. اصطلاح پڻ مشهور طور تي سوچيو وڃي ٿو ته سنسڪرت برهما ديشا، 'برهما جي زمين' مان نڪتل آهي. 1989 ۾، فوجي حڪومت سرڪاري طور تي ڪيترن ئي نالن جي انگريزي ترجمي کي تبديل ڪري ڇڏيو جيڪي برما جي نوآبادياتي دور يا ان کان اڳ جي تاريخن ۾ شامل هئا، جن ۾ خود ملڪ جو شامل آهي: برما ميانمار بڻجي ويو. نالو تبديل ڪرڻ هڪ تڪراري مسئلو رهي ٿو. ڪيترائي سياسي ۽ نسلي اپوزيشن گروپ ۽ ملڪ برما کي استعمال ڪرڻ جاري رکندا آهن ڇاڪاڻ ته اهي فوجي حڪومت جي مشروعيت يا اختيار کي تسليم نٿا ڪن. ملڪ جو سرڪاري پورو نالو آهي "ريپبلڪ آف دي يونين آف ميانمار" taungsu Thamada Myanma Naingngantaw، تلفظ [pjìdàʊɴzṵ θàɴməda̰ mjəmà nàɪɴŋàɴdɔ̀]). ملڪ جيڪي سرڪاري طور تي ان نالو کي تسليم نٿا ڪن، ان جي بدران "يونين آف برما" جو ڊگهو فارم استعمال ڪن ٿا. انگريزي ۾، ملڪ مشهور طور تي برما يا ميانمار جي نالي سان مشهور آهي. برمي ۾، تلفظ استعمال ٿيل رجسٽر تي منحصر آهي ۽ يا ته باما (تلفظ [bəmà]) يا Myamah (تلفظ [mjəmà]). سرڪاري آمريڪي پرڏيهي پاليسي برما کي ملڪ جي نالي سان برقرار رکي ٿي، جيتوڻيڪ اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ويب سائيٽ ملڪ کي برما (ميانمار) جي طور تي لسٽ ڪري ٿي. اقوام متحده ميانمار کي استعمال ڪري ٿي، جيئن ASEAN ۽ جيئن آسٽريليا، روس، جرمني، چين، ڀارت، بنگلاديش، ناروي، جاپان، سوئٽزرلينڊ ۽ ڪئناڊا. گهڻو ڪري انگريزي ڳالهائيندڙ بين الاقوامي خبرون ميڊيا ملڪ کي ميانمار جي نالي سان سڏين ٿا، بشمول بي بي سي، سي اين اين، الجزيرا، رائٽرز، ۽ آسٽريليا براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن (ABC) / ريڊيو آسٽريليا. ميانمار هڪ نالي سان سڃاتو وڃي ٿو جيڪو برما مان نڪتل اسپيني، اطالوي، رومانوي ۽ يوناني ۾ آهي. فرينچ-ٻولي ميڊيا مسلسل برمني استعمال ڪري ٿي. انگريزي نالو ميانمار جا گهٽ ۾ گهٽ نو مختلف تلفظ آهن، ۽ ڪو به هڪ معياري ناهي. ٻن اکر سان تلفظ گهڻو ڪري وڏين برطانوي ۽ آمريڪي لغاتن ۾ مليا آهن. ڊڪشنريون- جھڙوڪ کولنز- ۽ ٻيا ذريعا پڻ ٽن اکرن سان تلفظ جي رپورٽ ڪن ٿا. جيئن ته جان ويلز وضاحت ڪري ٿو، ميانمار ۽ برما ٻنهي جا انگريزي اسپيلنگ انگريزيءَ جي هڪ غير ڳاڙهي قسم جو فرض ڪن ٿا، جنهن ۾ حرف آر کان اڳ يا آخر ۾ صرف هڪ ڊگهو حرف ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪم اچي ٿو.
↑"Burma",The World Factbook, U.S. Central Intelligence Agency, 8 August 2023,اصل کان 10 February 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 23 January 2021۔
↑"Burma", Human Rights Watch,اصل کان 1 December 2011 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 6 July 2013۔"Myanmar Human Rights", Amnesty International USA,اصل کان 29 May 2011 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 6 July 2013۔"World Report 2012: Burma", Human Rights Watch, 22 January 2012,اصل کان 30 June 2013 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 6 July 2013۔
.svg)
.svg)
_ASEAN.svg)
