Тохсунньу 31 күнэ - Бүгүн өбүгэлэрбит этэллэринэнДьыл оҕуһун аҥаар муоһа тостор, ону сорох улуустар муоһун кылаана кыларыйар дииллэр. Эһэ арҕаҕар сытан эргийэр, ытыһын саланан ылар. Бу кэмтэн ыла тыал-куус саҕаланар. Кэлин бу күнБастакы Охонооһойоп күнүн кытта ситимнэммит, Охонооһойоптор 12-лии хонугунан быысаһаллар.
- Австрия
 Австрия — Уулусса оҕолорун күнэ. 2009 сыллаахтан бэлиэтэнэр. - Науру
 Науру — Тутулуга суох буолуу күнэ (1968 сыллаахха, Австралияттан). - Ииндийэ
 Ииндийэ — Амартити, сүнньүнэн Махараштра штаакка Мехерабад диэн сэлиэнньэҕэ Мехер Баба (1894-1969) өлбүт күнүгэр бэлиэтэнэр.
Түбэлтэлэр- 1578 —Испания сэриитэ голландецтар, фламандецтар, англичааннар, шотландецтар, ньиэмэстэр, французтар уонна валлоннар өрө туран холбоспут аармыйаларынГолландияҕа Жамблу аттынааҕы кыргыһыыга үлтүрүппүт. Дьиктитэ диэн устуоруйаҕа сурулларынан өрө турааччылар 8000 эбэтэр 12000 киһини өлбүтүнэн сүтэрбиттэр, оттон Испания аармыйата баара суоҕа 15 киһи сүтүктэммит. Тыыннаах хаалбыт 3000 кэриҥэ өрө турааччылар саллааттара Жамблу куорат эркинигэр саспыттар, биэс хонон баран бэриммиттэр.
- 1714
- Бүөтүр IКунсткамераны олохтообут — Арассыыйа саамай кырдьаҕас түмэлин.
- Бүөтүр I дворяннар оҕолорун математикаҕа үөрэтэргэ ыйаах таһаарбыт, үөрэммэтэх уолаттар ойох ылар бырааптара суох буолбут.
- 1775 — «О новом разделении Иркутской губернии на провинции, воеводства и комиссарства» диэн саҥа сокуонунан Иркутскай күбүөрүнэ састаабыгар Саха провинцията тэриллибит.1783 сылга диэри Саха провинциятыгар саҥа тэриллибитКиренскай бойобуодустуба уонна Илим комиссарствота киирсэр этилэр.
- 1864 —Москубаҕа «аһаҕас зоология саада» — зоопарка аһыллыбыт.
- 1915 —Аан дойду бастакы сэриитэ:Германия Арассыыйа сэриилэрин утары Болимув аттынааҕы кыргыһыыга аан дойдуга бастакынан сүһүрдэр гааһы сэриигэ туттубут.
- 1917 —Аан дойду бастакы сэриитэ: кайзер Вильгельм II өстөөх туох баар хараабылларын тимирдэр уу аннынааҕы сэриини сөргүтэргэ биркээстээбит. Бу иннинэ 1916 сыл муус устарыгар өстөөх пассажирскай хараабылларын утары сэрэппэккэ торпеда ыытыыны тохтото сылдьыбыттара.
- 1921 — Сибиирдээҕи бааһынайдар сэбиэскэй былааһы утары өрө туруулараИшимҥэ саҕаламмыт.
- 1928 —Лев Троцкай Алма-Атааҕа көскө ыытыллыбыт.
- 1942 —Аан дойду иккис сэриитэ: Сойуустаах сэриилэр дьоппуоннартан Малайя аттынааҕы кыргыһыыга хотторонСингапурга чугуйбуттар.
- 1943 —Сталинградтааҕы кыргыһыыга ньиэмэс фельдмаршала Фридрих Паулюс бэриммит.
- 1947 —Ленинградка 2-с Бүтүн Сойуустааҕы география сийиэһигэр биллиилээх устуорукАлексей Окладников «Саха омугун төрдө» диэн дакылааты аахпыт.
- 1951 —ХНТ Куттал суох буолуутун СэбиэтэКэриэйэ сэриитин туһунан 90-с резолюцияны ылыммыт.
- 1968 —Вьетнам сэриитэ: Бартыһааннар Сайгоҥҥа АХШ посольствотыгар уонна атын эбийиэктэргэ саба түспүттэр.
- 1968 —Науру Австралияттан тутулуга суох буолбут.
- 1990 —Москубаҕа бастакыMcDonald’s ресторана аһыллыбыт. Бастакы күнүгэр рестораҥҥа 30 тыһ. киһи сылдьыбыт — McDonald’s ситимин устуоруйатыгар рекорд.
- 2020 —Улуу БританияЕвропа Сойууһуттан тахсыбыт (Brexit). Бу туһунан референдумҥа 2016 сыллаахха куоластааччы 51,9 %-на тахсыы диэки буолбута.
Төрөөбүттэр- 1543 —Токугава Иэясу —Дьоппуон салайааччыта (1603—1605), Токугава сёгуннар династияларын олохтооччу.
- 1878 —Мустафа Маһмудов —азербайдьаан уһуйааччыта, Арассыыйа Империятын Иккис ыҥырыылааы Судаарыстыбаннай Дуума Баку губерниятыттан дьокутаата, Азербайдьаан омук сүбэтин сэкрэтээрэ.
- 1915 —Афанасий Петров — саха биллиилээх артыыһа,РСФСР уоннаСаха АССР норуодунай артыыһа.
- 1921 —Иван Павлов —Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. 1960-с сыллартанЧурапчы устуоруйатын, Чурапчы дьоно Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыыларын үөрэтэн, элбэх матырыйаалы хомуйан, түмэн, 20-н тахса кинигэни бэчээттэппитэ. Чурапчы улууһун ытык киһитэ (1995), Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала. Кини аатаЧурапчы орто оскуолатыгар иҥэриллибитэ.
- 1930 —Владимир Карамзин —саха графига,РСФСР үтүөлээх худуоһунньуга (1982).
- 1953 —Сергей Расторгуев — 1994 сылтан Сахацирк дириэктэрэ, Арассыыйа уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа,Амма улууһун ытык киһитэ.
- 1953 —Сергей Иванов — Арассыыйа судаарыстыбаннай уонна байыаннай диэйэтэлэ, 2001-2007 сылларга Оборона миниистирэ, 2011-2016 сылларга Бэрэсидьиэн дьаһалтатын салайааччы. Кини уолаСергей Иванов 2017 сылтанАЛРОСА бэрэсидьиэнэ.
- 1962 —Алексей Миллер — 2001 сылтанГазпром бырабылыанньатын бэрэстээтэлэ.
- 1981 —Джастин Тимберлейк — Америка ырыаһыта, продюсера, үҥкүүһүтэ уонна артыыһа, түөрт «Эмми» уонна тоҕус «Грэмми» бириэмиэйэ лауреата.
Телеграм-ханаалбытыгар суруттаххына биһиги да үөрүөхпүт, бэйэҥ да астыныаҥ ;)  Куртуйах- Илларионов Василий Васильевич кинигэлэригэр саха араас олоҥхолорун кылгас ис хоһоонноро бэриллэр.
- Куртуйах атыыра хас да тыһылаах буолар.
- Иван Ефимов диэн 1820 сыллаахха төрөөбүт саха киһитэ Петербурдааҕы университеты бүтэрэн баран Сибиир биир бөдөҥ туус собуоттарыттан биирдэстэрин олохтуур, киэҥ сиринэн тайаан эргинэр, табаарыстыбалары тэрийэр, маҕаһыыннары аһар. Салгыы 10-тан тахса сыл устата хайа дьыалатыгар исправнигынан Енисей, Томскай, Иркутскай күбүөрүнэлэригэр үлэлиир.
- Исландия киин куоратаРейкьявик 100 тыһыынчаттан эрэ тахса олохтоохтоох. Ол да буоллар түүҥҥү олоҕо оргуйан олорор.
Соторутааҥы ыстатыйалар Ааҕыҥ, көннөрүҥ Бу күннэрдээҕи уларыйыылар — ким тугу суруйбутун көрүөххэ сөп. Бу саҥа ыстатыйалар, онон өссө чочулла илик буолуохтарын сөп. Алҕастаах буоллахтарына харса суох көннөрүҥ. | | Бүгүҥҥү ойуу  Прибайкальскай национальнай пааркаҕа прозрачнай Байкал күөл муус куйаардараҮчүгэй (сэргэммит) ыстатыйа Аттила (395 сыл саҕаттан – 453 сыллаахха диэри олорбута)Гунн принца, 434 сылтан ыла гуннар улуу хааннара, Хотугу император. (өссө…) Бастыҥ ыстатыйа  Яков Федорович Санников (1844—1908) — өбүгэлэрин үгэстэрин тутуһан нуучча уонна омук полярниктарыгар сүҥкэн улахан үтүөнү-өҥөнү оҥорбут саха атыыһыта. Кини суон сураҕа Муустаах байҕал кытыытынан эрэ буолбакка, бүтүн Россия үрдүнэн биллибит. Булуҥҥа былыр «халлааҥҥа таҥара, биһиэхэ Яков Санников» дииллэр эбит. 1886 сыллаахха доктор Бунге экспедициятыгар көмөлөспүт. 1894 сыллаахха барон Толль Ф.Нансеҥҥа депо тутарыгар көмөлөспүт. Ол өҥөлөрүн иһин икки кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыт (онтон биирин Швеция ыраахтааҕыта Оскар биэрбит). (өссө…) Көмүөл күүһэ Бүгүн бу ыстатыйалары тупсарабыт, тылбаастыыбыт: ЫҥырыыХаһыаттарга, сурунаалларга, атын да сирдэргэ Бикипиэдьийэни ахтыбыт буоллахтарына биһиги үөрэбит. Тоҕото өйдөнөр — ол аата үлэбит си-дьүгээр хаалбатын, дьоҥҥо туһалааҕын бэлиэтэ. Ити бастакытынан. Иккиһинэн — төһөнөн элбэх киһи билэр да, оччонон элбэх киһи кыттар. Онон күннүккүтүгэр (блогкутугар) кэмиттэн кэмигэр ахтар буолуҥ, элбэх дьоҥҥо туһаайан суруйар дуу этэр дуу буоллаххытына эмиэ бикипиэдьийэни кыбытар буолуҥ.Манна оннук ахтыллыбыт түгэннэр испииһэктэрэ баар. |
.
