Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Иһинээҕитигэр көс
Бикипиэдьийэ
Көрдөөһүн

Кыргыыс тыла

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Кыргыыс тыла
Kыргыз тили, Кыргызча, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى
Дойдулар:Кыргыстаан,Афганистан,Пакистан,Тадьикистан,Синдьээҥ (Кытай)
Total speakers:5 млн. кэриҥэ
Тыл системата:Алтай
 Түүр
  Кыргыыс-Алтай бөлөҕө
эбэтэрКыргыыс-Кыпчак бөлөҕө
   Кыргыыс тыла 
Ил суолталаах
Ил статустаах:Кыргызстан
Салайыллар:no official regulation
Language codes
ISO 639-1:ky
ISO 639-2:kir
ISO 639-3:kir
Glottolog:kirg1245
Note: This page may containIPA phonetic symbols inUnicode.

Кыргыыс тыла (Kыргыз тили,Кыргызча;Qırğız tili,Qırğızça; قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) диэнтүүр тылларыттан биирдэстэрэ, олортонказах тылыгар ордук чугас.Кыргызстан ил тыла.

Кыргызтыы 4 млн. киhи саҥарар Кыргызстаҥҥа,Кытайга,Афганистаҥҥа,Казахстаҥҥа,Тадьикистаҥҥа,Түркийэҕэ,Узбекистаҥҥа,Пакистаҥҥа уоннаРоссияҕа. Кыргыз бичигэ уларытыллыбытКирилл алпабыытынан (Кыргызстаҥҥа) уоннаАраб алпабыытынан (Кытайга).

Суруга

[уларыт |биики-тиэкиһи уларытыы]

1941 сыллаахтан ыла Кыргыыс тыла кириллицанан суруллар. Кытай Синдьээң кыргыыстара билиҥҥэ дылы синдьээн атын түүр омуктарын (уйгуурдар, казаахтар, татаардар уо.д.а.) курдук араб алпабыытынан туһаналлар.

А аБ бВ вГ гД дЕ еЁ ёЖ жЗ зИ иЙ йК к
Л лМ мН нҢ ңО оӨ өП пР рС сТ тУ уҮ ү
Ф фХ хЦ цЧ чШ шЩ щЪ ъЫ ыЬ ьЭ эЮ юЯ я

Кыргыыс алпабыытыгар Ҥ диэн буукуба суох.

  • "Ж" буукуба сахалыы "дь" бүтэй дорҕоон курдук ааҕыллар. Төрүт уонна киирии тылларга иккиэннэригэр "ж" суруллар.
  • "Г" буукуба иннигэр эбэтэр кэннигэр а, о, у, ы баар буоллаҕына, "ҕ" курдук ааҕыллар (холобур, кыргыз - чагылган - чаҕылҕан)
  • "К" буукуба иннигэр эбэтэр кэннигэр а, о, у, ы баар буоллаҕына, "Қ" (кх) курдук ааҕыллар.
Кирилл алпабыытаЛатин алпабыытаАраб алпабыытаСахалыы тылбаас
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң- сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш.Bardık adamdar öz bedelinde jana ukuktarında érkin jana teñ ukuktuu bolup jaralat. Alardın añ-sezimi menen abiyiri bar jana biri-birine bir tuugandık mamile kıluuga tiyiş.باردىق ادامدار ۅز بەدەلىندە جانا ۇقۇقتارىندا ەركىن جانا تەڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات.۔ الاردىن اڭ-سەزىمى مەنەن ابئيىرى بار جانا بئرى-بئرىنە بئر تۇۇعاندىق مامئلە قىلۇۇعا تئيىش.Дьон барыта бэйэ суолтатыгар уонна быраабыгар тэҥ буолан төрүүллэр. Кинилэр бары өркөн өйдөөх, суобастаах буолан төрүүллэр, уонна бэйэ бэйэлэригэр тылга кииринигэс быһыылара доҕордоһуу тыыннаах буолуохтаах.

Сирэй солбуйар ааттар

[уларыт |биики-тиэкиһи уларытыы]
Сирэй солбуйар ааттар
Биир ахсаанЭлбэх ахсаан
КыргызтыыCахалыыКыргызтыыСахалыы
МенМинБизБиhиги
СенЭнСизЭhиги
АлКини/ОлАларКинилэр/Олор


төрүтмен минсен энал кини
араарыыменин миэнэсенин эйиэнэанын киниэнэ
сыһыарыымага миэхэсага эйиэхэага киниэхэ
туохтуумени миигинсени эйиигинаны кинини
локативменде миэхэсенде эйиэхэанда киниэхэ
таһаарыыменден миигиттэнсенден эйиигиттэнандан киниттэн

Түһүк

[уларыт |биики-тиэкиһи уларытыы]

Кыргыыс тыла 6 түһүктээх:

*Төрүт түһүк (атооч жөндөмө) — сүрүн түһүк. Ыйытыыта: Ким? «Ким?»; Эмне? «Туох?» Бул эмне? «Бу тугуй?»: Бул китеп «Бу кинигэ»; Досум эртең келет «Доҕорум сарсын кэлэр».

*Араарыы түһүк, посессив (илик жөндөмө) (-нын, -нин, -нун, -нүн, -дын, -дин, -дун, -дүн, -тын, -тин, -тун, -түн). Ыйытыыта: Кимдин? Эмненин? «Кимиэнэ?»: үйдүн эшиги «дьиэ аана», Алтынбектин досу «Алтынбиэк доҕоро».

*Сыһыарыы (барыш жөндөмө) (-га, -ге, -го, -гө, -ка, -ке, -ко, -кө, -а,-е, -о, -ө, -на, -не) Ыйытыыта: Кимге? «Кимиэхэ?»; Кайда? «Ханна?»: Шаарга барабыз «Куоракка барабыт»; Ал инисине жазып жатат «Кини инитигэр суруйа олорор».

*Туохтуу (табыш жөндөмө) (-ны, -ни, -ну, -нү, -ды, -ди, -ду, -дү, -ты, -ти, -ту, -тү) Ыйытыыта: Кимди? «Кими?»; Эмнени? «Тугу?» Бул китепти сатып алдым «Бу кинигэни атыылаһан ыллым»; Жигит терезени ачты «Уол түннүгү аста».

*Локатив (жатыш жөндөмө) Ыйытыыта: Кайда? «Ханна?», Кимде? «Кимиэхэ?» (-да, -де, -до, -дө, -та, -те, -то, -тө:) Кыргызстанда «Кыргызстааҥҥа»; мектебибизде «оскуолабытыгар»; жигитте «уолга»

*Таһаарыы (чыгыш жөндөмө) - ыйытыыта: Кайдан? «Хантан?»; Кимден? «Кимтэн?» (-дан, -ден, -дон, -дөн, -тан, -тен, -тон, -төн:) токойдон «тыаттан», Бишкектен «Бишкектэн».

Этиилэр холобурдара

[уларыт |биики-тиэкиһи уларытыы]
Кыргыз тылаСаха тыла
Кутмандуу таңыңыз менен!Үтүө сарсыарданан
Кутмандуу күнүңүз менен!Үтүө күнүнэн
Кайырлуу кеч!Үтүө киэһэнэн
СаламатсызбыЭҕэрдэ / Дорообо
Ообаээх
Жоксуох
Сенин атың ким?Эн аатыҥ кимий?
Мен Россияданмын (Россиядан келдим)Мин Россияттан кэллим
Мен кыргызча сүйлөбөймМин кыргызтыы өйдөөбөппүн
Сиз орусча сүйлөйсүзбү?Эн нууччалыы саҥараҕын дуо?
Сиз кайда иштейсиз?Эн ханна үлэлиигин?
Мен мектепте иштеймМин оскуолаҕа үлэлиибин
Мен университетте окуймунМин университеккэ үөрэнэбин
Жолуңуздар шыдыр болсун!Дьоллоох айаны (Суолгут көнө буоллун)
Кош келиңиздер!Нөрүөн нөргүй
Көрүшкөнчө!Көрсүөххэ дылы
Жаңы жылыңыз менен!Саҥа дьылынан
Туулган күнүңүз менентөрөөбүт күҥҥүнэн
Кирүүгө уруксатпы?Киириэххэ син дуо?
КечиресизАлҕас
Мен ачкамын (ачка)Мин аччыктаатым
Мен бош эмеспинМин солом суох
АзаматМаладьыас
Кудай өзү билет!Таҥара бэйэтэ билэр!
Мен кыргызмынМин кыргызпын
Сиз канчадасыз?Эн хас саастааххын?
Мен жыйырмадамын (жыйырма бештемин, кырк

төрттөмүн)

Мин сүүрбэм (сүүрбэ биэһим, түөрт уон түөрдүм)
Сиздин аялыңыз бар бы ? (күйөөңүз барбы?)Эн кэргэннээххин дуо?
Менин эки балам барМин икки оҕолоохпун
Сиздин уулуңуз канчадаЭн уолуҥ хас саастааҕый?
Мен каалабаймМин баҕарбаппын
Даараткана кайда туратТуалет ханан баарый?
Мага көп акча керекМиэхэ элбэх харчы наада
Бир билет канча турат?Биир билиэт хастааҕый?
ТүшүндүмӨйдөөтүм
БилбеймБилбэтим
Бул мырза баарын төлөп беретБу киһи барытын төлөөн биэриэ
Мен сени сагындымМин эйиигин аҕынным
к·ы·у
Түүр тыллара
Төрүт тыл
Огур бөлөҕө
Көннөрү түүр бөлөҕө
Былыргы бөлөх
Аргу бөлөҕө
Карлук бөлөҕө
Кыпчак бөлөҕө
Огуз бөлөҕө
Сайаан бөлөҕө
Хакас бөлөҕө
Саха бөлөҕө
Оҥоһуу тыл

1 Булкаас тыл;† Өлбүт.

Stub iconБу аан дойду тылларыттан биирдэстэригэр туһунансиппэтэх ыстатыйа.Көннөрөн уонна эбэн биэрэн Бикипиэдьийэҕэ көмөлөһүөххүн сөп.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Кыргыыс_тыла&oldid=399012»
Категориялар:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp