Олунньу 19 күнэ - Киит уонна дельфин аан дойдутааҕы күннэрэ
- Арассыыйа
 Арассыыйа — Орнитолог күнэ - Армения
 Армения — Кинигэ бэлэхтиир күн - Болгария
 Болгария —Васил Левскайы кэриэстиир күн. Көҥүл Апостола диэн ааттаммыт болгар омугун дьоруойа, Осмаан импиэрийэтиттэн босхолонуу тосхолун оҥорбут киһи - Ииндийэ
 Ииндийэ (Махараштра штаат) — Шиваджи Джаянти.Шиваджи Бхонсале I (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта - Кыргыстаан
 Кыргыстаан — Үп-харчы полициятын үлэһитин күнэ - Миэксикэ
 Миэксикэ — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ - Румыния
 Румыния — Брынкуши күнэ. XX үйэ аатырбыт скульптораКонстантин Брынкуши төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр - Түркменистаан
 Түркменистаан — Былаах күнэ
Түбэлтэлэр- 197 — Септимий Север импэрээтэр узурпатор Клодий Альбины Лугдун аттынааҕы кыргыһыыга кыайбыт, бу кыргыһыы Рим аармыйаларын ыккардыгар саамай элбэх хаан тохтуулаах кыргыһыы этэ.
- 356 — Констанций II ыраахтааҕы Рим импиэрийэтигэр эмэгэттэргэ үҥэри боппут.
- 1594 —Речь Посполита хоруолаСигизмунд IIIШвеция хоруола буолбут.
- 1600 —Перуга Уайнапутина стратовулкан эстибит. Соҕуруу Америка устуоруйатыгар саамай күүстээх эстии этэ.
- 1726 — АрассыыйаҕаҮрдүкү Кистэлэҥ Сүбэ тэриллибит. Сүбэни алтаЕкатерина I сүбэһиттэрэ (ол иһигэр Бүөтүр I чугас киһитэ Александр Меншиков) тэрийбиттэрэ. Сүбэ эһиилигэр бүрүстүөлгэ олорбутПетр II оннугар импиэрийэни салайбыта. 1730 сыллаахха СүбэАнна Иоанновнаны ыраахтааҕынан талбыта, ол эрээри биир ыйынан саҥа ыраахтааҕы байыаннайдар көмөлөрүнэн Сүбэ чилиэннэрин былаастан үтүрүйбүтэ,Сибииргэ көскө ыыталаабыта.
- 1793 — Екатерина II өрөбөлүүссүйэ буолбут Франциятын кытта сыһыаны быһар туһунан ыйаах таһаарбыт, ол иһигэр Арассыыйаҕа Францияттан биэдэмэстэри (оччотооҕу хаһыаттары), сурунааллары уонна атын айымньылары киллэрэри боппут.
- 1861 —Александр II ыраахтааҕы «Крепостной быраабы ууратыы туһунан манифест» диэн докумуону таһаарбыт.
- 1878 —Америка айааччытаТомас Эдисон фонограбы патеннаабыт.
- 1905 — ХотугуКытайгаАрассыыйа-Дьоппуон сэриитин саамай улахан кыргыһыыта — Мукден кыргыһыыта — саҕаламмыт.
- 1913 — Педро Ласкуран 45 эрэ мүнүүтэҕэМиэксикэ бэрэсидьиэнэ буолбут. Бу аан дойду рекорда.
- 1920 —ДьокуускайгаБайыаннай-революционнай трубинал тэриллибит. Сотору кэминэн кыһыллар өттүлэриттэн репрессиялар саҕаламмыттар.
- 1921 — «Труд» хаһыат бастакы нүөмэрэ тахсыбыт.
- 1942 —Аан дойду иккис сэриитэ: АХШ бэрэсидьиэнэФранклин Д. Рузвельт 9066 № ыйаахха илии баттаан, дьоппуон төрүттээх американецтары аналлаах лааҕырдарга хаайары байыаннайдарга көҥүллээбит.
- 1954 —ССРС салалтатаКырыым уобалаһынРСФСР-тан вУкраина ССР-гар биэрбит.
- 1985 — Оҥоһуу сүрэхтээх киһи (Уильям Дж. Шредер) аан бастаан балыыһаттан тахсыбыт.
- 1992 — «Якуталмаз» тэрилтэлэрин түмэр "«Арассыыйа-Саха алмаастара» (нууч.Алмазы России-Саха) аахсыйалаах хампаанньа тэриллиитин туһунан" диэн №158-С Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕа тахсыбыт. Саҥа хампаанньа алмаас 95 бырыһыанын бэйэтэ атыылыыр бырааптаммыта, 5 бырыһыанын судаарыстыба "Алмазювелирэкспорт" хампаанньата атыылыыр буолбута. Биир ыйтан арыый ордугунанкулун тутар 31 күнүгэр Арассыыйа уонна Саха өрөспүүбүлүкэтин ыккардыларыгар түһэрсиллибит экэниэмиэкэ сөбүлэҥинэн алмаас 20% Саха өрөспүүбүлүкэтэ атыылаһар кыахтаммыта.Күһүн алмааһы кыраныысса таһыгар «Арассыыйа-Саха алмаастара» эрэ атыылыахтаахтарын туһунан ыйаах тахсыбыта.
- 2008 —Кууба баһылыгаФидель Кастро улахан бэлиитикэттэн барарын туһунан биллэрбит.
Өлбүттэр- 1997 —Дэн Сяопин — кытай бэлиитигэ уонна реформатора,Кытай Хомуньуус баартыйатын диэйэтэлэ, 1970-с уонна 1980-с сылларга дойду дьиҥнээх салайааччыта. Кини салайыытынан Кытай экэниэмикэтэ балысхан сайдыы суолугар турбута.
- 2000 —Гавриил Ефимов (24.02.1920 төр.) — өр сылларгаЧурапчы улууһугар уоннаДьокуускайга салайар үлэҕэ сылдьыбыт киһи, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, тылбаасчыт, бэйиэт. РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Чурапчы улууһун ытык киһитэ (1970).
Телеграм-ханаалбытыгар суруттаххына биһиги да үөрүөхпүт, бэйэҥ да астыныаҥ ;) Соторутааҥы ыстатыйалар Ааҕыҥ, көннөрүҥ Бу күннэрдээҕи уларыйыылар — ким тугу суруйбутун көрүөххэ сөп. Бу саҥа ыстатыйалар, онон өссө чочулла илик буолуохтарын сөп. Алҕастаах буоллахтарына харса суох көннөрүҥ. | | Бүгүҥҥү ойуу  Мозамбик Мапуту национальнай пааркатыгар хочо зебралара (Equus quagga)Үчүгэй (сэргэммит) ыстатыйа  КыталыктарКыталык (Grus leucogeranus) — сэдэх көтөр, туруйа көрүҥэр киирэр.1 м 40 см үрдүк кыталык ыйааһына 6 киилэ буолар. Атыырын ыйааһына тыһытынааҕар ыарахан. Кыталык дьүһүнэ кылбаа маҥан, сирэйэ түүтэ суох, уот кыһыл. Атахтара кытархайдар. Кынатын төбөтө харалаах. Кыталык оҕото төбөтө, кэтэҕэ кытархай кугас, атын түүтэ сырдык кугас. Сымыыттан тахсарыгар хараҕа халлаан күөҕэ өҥнөөх, алта ыйыгар араҕас буолар. Аан дойду кыталыга үс популяциялаах: илиҥҥи, киин уонна арҕаа. Кыталык илиҥҥи популяцията Саха сиригэр Халыма намталыгар сайылыыр, кыстыыр сирэ — Янцзы өрүс орто тардыыта, Кытай соҕуруулуу-илин өттө. (өссө…) Бастыҥ ыстатыйа  Яков Федорович Санников (1844—1908) — өбүгэлэрин үгэстэрин тутуһан нуучча уонна омук полярниктарыгар сүҥкэн улахан үтүөнү-өҥөнү оҥорбут саха атыыһыта. Кини суон сураҕа Муустаах байҕал кытыытынан эрэ буолбакка, бүтүн Россия үрдүнэн биллибит. Булуҥҥа былыр «халлааҥҥа таҥара, биһиэхэ Яков Санников» дииллэр эбит. 1886 сыллаахха доктор Бунге экспедициятыгар көмөлөспүт. 1894 сыллаахха барон Толль Ф.Нансеҥҥа депо тутарыгар көмөлөспүт. Ол өҥөлөрүн иһин икки кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыт (онтон биирин Швеция ыраахтааҕыта Оскар биэрбит). (өссө…) Көмүөл күүһэ Бүгүн бу ыстатыйалары тупсарабыт, тылбаастыыбыт: ЫҥырыыХаһыаттарга, сурунаалларга, атын да сирдэргэ Бикипиэдьийэни ахтыбыт буоллахтарына биһиги үөрэбит. Тоҕото өйдөнөр — ол аата үлэбит си-дьүгээр хаалбатын, дьоҥҥо туһалааҕын бэлиэтэ. Ити бастакытынан. Иккиһинэн — төһөнөн элбэх киһи билэр да, оччонон элбэх киһи кыттар. Онон күннүккүтүгэр (блогкутугар) кэмиттэн кэмигэр ахтар буолуҥ, элбэх дьоҥҥо туһаайан суруйар дуу этэр дуу буоллаххытына эмиэ бикипиэдьийэни кыбытар буолуҥ.Манна оннук ахтыллыбыт түгэннэр испииһэктэрэ баар. |
.
_Maputo.jpg)
