بانگلہ Bangalah Bengala শাহী বাংলা شاهی بنگاله | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1352–1576 | |||||||||||||
 Flag | |||||||||||||
 | |||||||||||||
| حیثیت | سلطنت | ||||||||||||
| دار الحکومت | لکھنوتی تےسنار گاؤں | ||||||||||||
| عام زباناں | فارسی زبان،بنگالی زبان (دفتری) عربی زبان (مذہبی) | ||||||||||||
| مذہب | اسلام (رسمی) ہندو مت بدھ مت مسیحیت | ||||||||||||
| حکومت | مطلق العنان بادشاہت | ||||||||||||
| تاریخ | |||||||||||||
• اتحاد بنگال | 1352 | ||||||||||||
• مغل حملہ | 1576 | ||||||||||||
| کرنسی | ٹدا | ||||||||||||
| آیزو 3166 رمز | [[آیزو 3166-2:|]] | ||||||||||||
| |||||||||||||
| موجودہ حصہ |  بنگلہ دیش بھارت میانمار | ||||||||||||
.jpg)
.jpg)
چودہويں صدی وچبنگال وچ قائم اکمسلم سلطنت سی۔
بنگال سلطانی یاشاہی بنگالہ (فارسی:شاهی بنگاله بنگالہ[۲] ) قرون وسطی دے بنگال وچ اک مسلم آزاد ریاست سی۔[۳][۴][۵] جو 13 واں توں 16 واں صدی تک جاری رہی۔[۶] اس دا راجگڑھ دنیا دے سب توں وڈے شہراں وچوں اک سی۔[۷] جس وچ جنوب مغربوچ اڑیسہ ، جنوب مشرقوچ اراکان[۸] ، تے مشرقوچ تریپورہ شامل سن ۔[۹] 1494 وچ ، بنگالیسلطانی کامروپا تےکماتا دے کنٹرول دے ذریعے سلطنت دی چوٹی اُتے چڑھ گئے۔ ایہقرون وسطی دے دنیا وچ اک وڈے تجارتی ملک دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ سولہويں صدی وچ ، بنگال نوںسوری سلطنت تےمغل سلطنت دے نیڑے دو وڈی شکست دا سامنا کرنا پيا۔
ترک ،عرب ، فارسی ، بنگالی تے ابیسیینی نسل دی متعددسنی سلطنتاں نے حکمرانی کيتی۔ سولہويں صدی دے آخر تک ، سلطنت دا خاتمہ ہوئے گیا سی تےمغل سلطنت تے اراکیانی ماروک یو بادشاہی دا حصہ بن گئے سن ۔ یوروپین بنگال نوں دنیا دا سب توں امیر تجارتی ملک سمجھدے سن ۔[۱۰]مغل سلطنت دے[۱۱]، دنیا دی مجموعی گھریلو پیداوار (جی ڈی پی) دا 12 فیصدسباح بنگال وچ پیدا ہويا ،[۱۲][۱۳] جو اس وقت پورے یورپ دی جی ڈی پی توں زیادہ سی۔[۱۴][۱۵]
1200کی دہائی وچ ، بنگال آہستہ آہستہدہلی سلطنت وچ شامل ہوگیا۔ اس دی شروعاتبختیار خلجی دےذریعہ گور دیفتح دے نال ہیمحمد غوری دے دور وچ 1202 تے 1204 دے درمیان ہوئی۔ 1225 وچ ، دہلی دے سلطانشمس الدین التتمیش نے بنگالناں دہلی دا صوبہ قرار دے دتا۔ دہلی سلطاناں نے مقررہ گورنرز دے ذریعے بنگال اُتے حکمرانی کرنے دی کوشش کيتی۔ لیکن بنگال تے دہلی دے وچکار فاصلہ ہونے دی وجہ توں اِنّی کامیابی نئيں مل سکيتی۔ مہتواکانکش گورنراں نے بغاوت دی تے آزاد حکمراناں دی حیثیت توں اس وقت تک حکمرانی کيتی جدوں تک کہ اوہ دہلی سلطان دے ذریعہ فوجی طور اُتے دبے نہ جان۔ اُتے ، باغیاں وچ مناسب حکمران موجود سن ، جنہاں وچ یوزبک شاہ (1256) ، توگرال خان (1261–1272) ، تے شمس الدین فیروز شاہ (1301-1222) سن ۔انھاں نے سلہٹ فتح کيتا تے مشرقی تے جنوب مغربی بنگال وچ اک مضبوط انتظامیہ قائم کيتا۔ بذریعہ 1325 وچ ، دہلی سلطانغیاث الدین نے صوبہتغلق نوں تن انتظامی زون وچ تنظیم نو کر دتی ، سونارگاؤں نے مشرقی بنگال اُتے حکمرانی کيتی ،گور نے شمالی بنگال اُتے حکمرانی کيتی تے ستگاؤں نے جنوبی بنگال اُتے حکمرانی کيتی۔ ایتھے تک کہ ایہ نظام ٹُٹ جاندا اے۔ 1338 دی طرف توں، سمیت تن انتظامی علاقےآں وچ علیحدگی پسند سلطان سنفخرالدین مبارک شاہ دےسونار گاؤں ، دی علاؤالدین علی شاہ گوڑ[۱۶] تے وچ شمس الدین الیاس شاہ ستگاؤں.[۱۷] فخر الدین نے سن 1340 وچ چٹاگون فتح کيتا ، تے 1349 وچ اس دا بیٹا اختیار یار الدین شاہ غازی اس دا عہد ہويا۔[۱۸] شمس الدین الیاس شاہ نے علاؤالدین علی شاہ نوں شکست دے کے گور دا کنٹرول سنبھال لیا۔ اس دے بعد اس نے سونارگاؤں دے اختیاریار الدین نوں شکست دتی۔ 1352 وچ الیاس شاہ نے خود نوں سلطان قرار دتا۔[۱۹]
الیاس شاہ نے اپنا راجگڑھ گاؤںریا وچ قائم کيتا۔ اس نےگنگا ،برہما پیترا تے دریائے میگنیا دے ڈیلٹا نوں بنگال دے سلطان توں منسلک کيتا۔ الیاس شاہ نے برصغیر دے مشرق وچ کئی شہراں تے ریاستاں دے خلاف جنگاں تے مہم چلائاں۔ اس نےمشرقی بنگال تےشمالی بہار نوں فتح کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ فوج دی رہنمائی کرنے والے پہلے مسلماننیپال نے وادی کھٹمنڈو اُتے حملہ کيتا تے دولت لے کے بنگال پرت گئے۔[۲۰] اس نے مشرق وچآسام توں مغربماں وارانسی تک کنٹرول کيتا۔[۱۹] 1353 وچ ، الیاس شاہ شاہی نوں بنگال ، دہلی سلطنت جنگ دے دوران ایکڈالیا قلعے دے محاصرےماں دہلی سلطانفیروز شاہ تغلق نے شکست دتی۔ بنگال دہلی دے سلطان نوں ٹیکس ادا کرنے اُتے راضی ہوگیا۔ اگرچہ اس نے بوہت سارے مقبوضہ علاقےآں دا کنٹرول کھو دتا ، الیاس شاہ نے بنگال اُتے مضبوطی توں کنٹرول کيتا۔
الیاس شاہ نے ہند ترک الیاس شاہی خاندان قائم کيتا جس نے پندرہ دہائیاں تک بنگال اُتے حکمرانی کيتی ۔ سن 13959 وچ ایکڈالیا قلعے دے دوسرے محاصرے دے دوران اس دے بیٹے تے جانشین سکندر شاہ نے دہلی دے سلطان فیروز شاہ تغلق نوں شکست دتی۔ اپنے پیش رو دی آزادی دے اعتراف وچ دہلی تے بنگال دے وچکار امن معاہدہ ہويا۔ فیروز شاہ تغلق نے سکندر شاہ نوں 60 ہزار روپے مالیت دا سونے دا تاج پیش کيتا۔ امن معاہدے نے دو صدیاں تک بنگال دی آزادی دی ضمانت دی۔[۲۱]
سکندر شاہ دا دور حکومت تن دہائیاں تک رہیا۔اڈینا مسجد انہاں دے دور وچتعمیر دی گئی سی۔ اس مسجد دا ڈیزائن دمشق دی وڈی مسیتاں اُتے مبنی سی۔ ایہ انداز نويں خطے وچ اسلام دے تعارف دے دوران استعمال ہُندا اے۔ اس وقت ، بیشتر زرعی اراضی اُتے ہندوزمینداراں دا کنٹرول سی ، جس توں مسلم طلباء دے نال تناؤ پیدا ہويا۔[۲۲]
قرون وسطی دی اسلامی ریاستاں وچ ، بنگال مشرقی سرحدی ریاست بن گیا۔[۲۳] چودہويں صدی وچ ، اسلامی سلطنت مغربماں اسپین توں لے کے مشرقی ہندوستان دے برصغیر تک پھیلی۔ مقامی زباناں دے علاوہ ، فارسی تے عربی بولی استعمال ہُندی سی۔ فارسی نوں سفارتی تے تجارتی بولی دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ عربی اہل علم دی ادبی بولی سی۔ بنگال وچ ، بنگلہ عدالت دی بولی بن گئی تے ایہ مسلم حکمرانی دے تحت بنیادی بولی سی۔[۲۴]
تیسرا سلطانغیاث الدین اعظم شاہ نے بیرون ملک بنگال اُتے اثر انداز ہونا شروع کيتا۔ انہاں نے منگ چین نوں ایلچی بھیجنا شروع کيتا جو اپنے جانشیناں دے دور وچ وی روایت دے مطابق چلدا رہیا۔ غیاث الدین نے عرب وچ تعمیراتی منصوبےآں دے لئی مالی اعانت فراہم کيتی۔ انہاں نے فارسی شاعرحافظ سے خطوط تے نظماں دا تبادلہ کيتا۔[۲۵] سلطان بنگال نےعباسی خلافت قاہرہ توں برائے ناں وفاداری دا وعدہ کيتا۔ سلطاناں دے سککاں وچ اکثر ہمعصر عباسی خلفاء دے ناں شامل ہُندے سن ۔[۲۶] پانڈوا دے علاوہ ، غیاث الدین اعظم شاہ نے وسطی بنگال دے شہر سونارگاؤں وچ اپنا دربار قائم کيتا۔ چینی سفیراں دے سفر نامے وچ دسیا گیا اے کہ سلطانسونارگاؤں دی ندی بندرگاہ دے نیڑے اک محل وچ رہندا سی۔ دریا دی بندرگاہ چین ، جنوب مشرقی ایشیاء تے مشرق وسطی دے نال رابطے دا ذریعہ سی۔ 1406 وچ ، ماں جان نے سونارگاؤں نوں اک وڈے شہر دے طور اُتے دریافت کيتا۔ دوسرے چینی سفیراں نے اک مضبوط دیوار والے شہر دی تفصیل فراہم کيتی۔ سونارگاؤں صوفی سیکھنے تے فارسی ادب دا وی اک مرکز سی۔ سلطان غیاث الدین نےحافظ نوں سونارگاؤں وچ آباد ہونے دی دعوت دتی۔[۲۷]
پندرہويں صدی دے اوائل وچ ، الیاس شاہی حکمرانی نوں طاقتور ہندو زمیندار راجہ گنیشھا نے چیلنج کيتا سی ، جس نے اپنے بیٹے (کنورٹر)جلال الدین محمد شاہ ناں تخت اُتے بٹھایا سی۔ جلال الدین دا اک نسبتا مختصر لیکن اہم دور حکومت سی ، اس دوران اس نےاراکان دے بادشاہ نوںاراکان اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ مدد فراہم کيتی۔ جلال الدین نےفتح آباد اُتے کنٹرول قائم کيتا۔[۲۸][۲۹] جلال الدین نے سلطنت دے فن تعمیر تے انتظام وچ زیادہ مقامی بنگالی عناصر نوں ترجیح دتی۔ جلال الدین پہلے تاں عباسی خلیفہ دے وفادار سن لیکن بعد وچ بنگالی مسلم آزادی دے مقصد دے لئی خود نوں خلیفہ قرار دتا۔[۹] الیاس شاہی خاندان 1432 وچ بحال ہويا۔
نو بادشاہاں نے اک دہائی تک پانڈوا توں بنگال اُتے حکمرانی کيتی۔ انہاں نے محلات ، قلعے ، پل ، مسیتاں تے مقبرے بنائے۔[۳۰] چینی سفیر ما ہوان نے اپنے سفر نامے وچ اس وقت اس شہر دی وضاحت کيتی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ "شہر دی دیواراں بہت ہجوم نيں" ، بازار سجے نيں ، نال ہی دکاناں ، سجا دتی گئی قطار وچ کالم ، "وہ ہر طرح دے سامان توں بھرے ہوئے نيں۔" پانڈوا کپڑے تے شراب دی برآمد دا اک مرکز سی۔ پانڈوا وچ کم توں کم چھ قسم دی عمدہ ململ تے چار قسماں دی شراب ملی اے۔ پانڈوا وچ ، اونچ نیچ داکاغذشہتوت دے درخت دی چھال توں بنایاگیا تھا ۔[۳۱] بنگال دے سلطان محمود شاہ نے 1450 وچ راجگڑھ پانڈو توںگور منتقل کيتا۔ اس اقدام دے پِچھے اک ممکنہ وجہ نیڑےی ندیاں دے دوران وچ تبدیلی سی۔[۳۲]
محمود شاہ دے دور وچسندربن اُتے زیادہ کنٹرول سی۔خلیفہ آباد شہر سندربن دے گورنر خان جتھے علی نے تعمیر کيتا سی۔[۳۳] بوہت سارے دوسرے لوکاں دی طرح ، خان جتھے تیمور دے دہلی توں برخاست ہونے دے بعد بنگال وچ آباد ہوگئے۔ رُکن الدین بارک شاہ دے دور وچ ، مراک یو دی بادشاہی نے چٹا گانگ فتح کيتا۔
علاؤالدین حسین شاہ نے 1494 وچ وزیر اعظم رہندے ہوئے بنگال دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ اس نے اک ہنگامہ خیز دور ختم کيتا۔ سلطان دی حیثیت توں ، حسین شاہ نے 1519 تک حکومت کيتی۔ اس دی قائم شدہسلطنت نے 1536 تک حکومت کيتی۔ حسین شاہی خاندان دے دوران ، مسلماناں تے ہندوواں نے مشترکہ طور اُتے شاہی انتظامیہ وچ خدمات انجام دتیاں۔ اس دور نوں اکثر بنگالی سلطنت دا سنہری دور سمجھیا جاندا اے ، جس وچاراکان ، اڑیسہ ، تریپورہ تے آسام شامل سن ۔[۲۲] علاؤالدین حسین شاہ نے بنگال سلطنت-کمٹا ریاست جنگ دے دوران آسام دا اک وڈا حصہ فتح کرلیا۔ اس نے ہندو خن خاندان نوں ختم کردتا ۔ علاؤالدین نے 1512–1515 دی بنگالی سلطنت مراک یو ریاستی جنگ دے بعد چٹاگانگ تے شمالی اراکان وچ بنگالی خودمختاری نوں بحال کيتا۔ انھاں نے 'کامروپ-کاماتا-ججن نگر-اڑیسہ دا فاتح' دا خطاب حاصل کيتا اے۔[۳۴] 1513 وچ سونارگاؤں وچ اک نوشتہ دے مطابق ، حسین شاہ نے ریاست تری پورہ دے اک وڈے حصے نوں اپنے نال جوڑ لیا۔[۳۵] ریاست پرتاپ گڑھ بنگال دا راج سی۔[۳۶][۳۷] حسین شاہ نے اڑیسہ دےگاجاپتی حکمراناں دے خلاف وی متعدد مہمچلائاں تے شمالی اڑیسہ دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ حسین شاہ دے جانشین ناصرالدین نصرت شاہ تے علاؤالدین فیروز شاہ دوم دے تحت ، بنگال دا علاقہ مشرقیبرہما پیترا وادیماں ناگون تکپھیل گیا ۔ مغرب وچ ، بنگالی علاقہ بہار توں اگے تے حسین شاہی خاندان دے دورانجون پور تک پھیل گیا۔ جون پور دے سلطان نے دہلی دےلودی خاندان دی جارحیت دے بعد بنگال وچ پناہ لئی۔جون پور دے سلطان دے بعد، دہلی دےسلطان نے بنگال اُتے حملہ کيتا۔ کوئی فائدہ کمانے توں قاصر ، دہلی دے سلطان نے بنگال دے نال امن معاہدہ کيتا تے وطن واپس آگئے۔[۳۸]
گھاگڑا دی جنگ وچ سلطان ناصرالدین نصرت شاہبابر دی شکست دے بعد ، بنگال آہستہ آہستہمغل سلطنت دا حصہ بن گیا۔ اس توں بادشاہت تے ریاستی طریقہ کار دی مسلم توں پہلے دی روایت کيتی عکاسی ہُندی اے۔ مغل دے دوسرے حکمرانہمایوں نے مغل تے سلطان بنگال دونے دے خلافشیر شاہ سوری دے حملے دے دوران بنگال دے صدر مقامگور پر قبضہ کيتا۔ ہمایوں نے بعد وچ فارس دی صفویڈ سلطنت وچ پناہ لئی۔ فتح بنگال دے بعد ، شیر شاہ سوری نےگرینڈ ٹرنک روڈ دی تزئین و آرائش دا کم شروع کيتا۔[۳۹] سوری حکومت نے بنگال اُتے حکمرانی دے لئی اک دے بعد اک گورنر مقرر کيتا۔ تیسرے گورنر محمد خان نے سوراسلام شاہ سوری دی موت دے بعد بنگال دی آزادی دا اعلان کيتا۔ محمد خان نے دہلی دا راج ختم کيتا تے بنگلہ سلطنت نوں دوبارہ قائم کيتا۔
کرانی خاندان سلطنت دا آخری حکمران خاندان سی۔ ریاض اسيں صلاتین دے مطابق ، سلطان سلیمان خان کاررانی نے 1575 وچ راجگڑھ گور توں ٹنڈا منتقل کيتا۔[۴۰][۴۱] سلیمان خان کررانی نےاڑیسہ دے وڈے حصےآں نوں الحاق کرلیا۔ انہاں دے اقتدار دے دوران ، بنگال دا خطہ شمال وچکوکبہارسے جنوبماں پوری تے مغرب وچ سون دے دریا توں لے کے مشرقیبرہما پترا ندی تک پھیل گیا ۔ مغلاں نے بنگالی سامراج نوں ختم کرنے دا تہیہ کر ليا۔ اڑیسہماں ٹکرو دی جنگ وچ ، اکبر دی سربراہی وچ مغل افواج نے آخری سلطاندائود خان کررانی دی زیرقیادت بنگالی افواج نوں شکست دتی تے اس دے نتیجے وچ معاہدہکٹک ہويا ۔ مغل حکمرانی دا باقاعدہ آغاز راج محل دی لڑائی توں ہويا جدوں بنگال دے آخری سلطان نوں اکبر دی فوج نے شکست دتی۔ اس دے نتیجے وچ ، مغل صوبہسباح بنگلہ قائم ہويا۔ مشرقی ڈیلٹا دا علاقہ ستارہويں صدی دے اوائل وچ مغل دے زیر اقتدار آیا۔ ڈیلٹا سابق سلطانی دے بارہ اشرافیہ اُتے مشتمل سی ، جسنوں بارہ بھویان دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ انہاں دا قائد عیسیٰ خان سی ۔ مغل حکومت نے آخر کار زیريں خطے وچ سلطانی دی باقیات نوں دبا دتا تے پورے بنگال نوں مغل دے زیر قبضہ لیایا۔
بنگالی سلطنت بادشاہت پسند سی۔ الیاس شاہی خاندان نے اک فارسی سماجی ڈھانچہ تشکیل دتا۔ راجگڑھ دے شہراں دی عدالتاں نے سلطان نوں تقدیس عطا کيتا ، فارسی شاہی پارفرنیلیا دا استعمال کيتا ،ساسانیڈ شاہی نمونہ دی شکل وچ اک وسیع دربار دی تقریب منعقد دی ، اک درجہ بندی دی بیوروکریسی دا تقرر کيتا ، تے اسلام نوں ریاستی مذہب دے طور اُتے برقرار رکھیا۔ جلال الدین محمد شاہ دے عروج اُتے کئی تے مقامی عناصر نوں عدالت وچ شامل کيتا گیا۔[۴۲]حسین شاہی خاندان نے بوہت سارے ہندوواں نوں حکومت وچ ملازمت دتی تے اک قسم دی مذہبی ہمدردی نوں فروغ دتا۔[۲۲]
بنگالی سلطنت دی اک اہم خصوصیت قائم کيتے شہر سن ۔ شہراں وچ شاہی راجگڑھ تے صوبائی راجگڑھ شاملتھا جتھےپیسےآں دی زینت بنی تھی ۔ سکےآں وچ سلطنت دے اندر رہ جانے والی معیشت ، انتظامی مراکز دی تقسیم تے شہری مراکز دے عروج و زوال دی نشاندہی کيتی گئی اے۔ سلطنت دی توسیع دے نال آہستہ آہستہ قائم شہراں دی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ ذیل وچ قائم شہراں دی جزوی لسٹ اے:[۴۳]
ماتحت ریاستاں بنگال دے سلطان دے تحت ٹیکس ادا کرنے والی ریاسدیاں سن۔ مختلف وجوہات دی بناء اُتے انہاں علاقےآں اُتے براہ راست کنٹرول قائم نئيں کيتا گیا اے۔ محکوم ریاستاں وچ مسلم ، ہندو تے بدھ مت دے حکمران سن ۔ ذیل وچ انتہائی قابل ذکر ماتحت ریاستاں دی تصویر اے۔
جنوب مشرق وچ اراکان بنگالی سلطنت دے تحت اک نمایاں ریاست سی۔ 1430 وچ ، سلطان بنگال نے برمی حملہ آوراں نوں باغھان توں بے دخل کرکے ، مارک یو وچ اراکان تخت اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ اراکان نے سلطنت بنگال نوں اک طویل مدت دے لئی ٹیکس ادا کيتا ، اس مدت دے دوران جس دا اندازہ صدیاں یا دہائیاں تک لگایا گیا سی۔[۸][۹] اراکیانی حکمراناں نےشاہ دا لقب اختیار کيتا تے عربی تے بنگالی رسم الخط وچ سکے نقوش کرنے سمیت سلطانی انتظامیہ دی تکنیک دی نقالی کيتی۔[۴۴]
جنوبی بنگال وچ ، جزیرچندردیوپ اسلام توں پہلے دے ہندو دیو راج دی اولاد دے تحت سی۔حسین شاہی خاندان دے دور تک ، ایہ ریاست شاہی بنگال دی ماتحت ریاست سی ، جدوں اسنوں باقاعدہ طور اُتے سلطنت توں منسلک کيتا جاندا سی۔[۴۵][۴۶]
شمال مشرقی بارک وادی وچ ، پرتاپ گڑھ ریاست دے حکمران ، باجد نے خود نوں بنگال دے سلطان دے برابر قرار دتا۔ اس توں علاؤالدینحسین شاہ دی انتقام دی خواہش بیدار ہوگئی ، لہذا اس نے پرتاپ گڑھ وچ نو تشکیل شدہ سلطانی نوں دبانے دے لئی سورور خان (ہندو مت توں اک تبدیلی لانے) نوں بھیجیا۔ باجد نوں شکست ہوئی تے اس نے بنگال دے سلطان نوں خراج تحسین پیش کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ باجد نے وی سلہٹ اُتے اپنا دعویٰ مسترد کردتا۔[۳۶][۳۷]
ماضی وچ ،تریپورہ سونے ، چاندی تے ہور اشیاء دی فراہمی دے لئی بنگال دے لئی بہت اہم سی۔ تریپورہ دی دور سونے دی کاناں تے پہاڑی تجارت دے نیٹ ورکمشرق بعید توں جڑے ہوئے سن ۔ 1474 وچ ، بنگال دے سلطان ، رتنا مانیکيتا نے ، تریپوری تخت اُتے چڑھنے وچ انہاں دی مدد کيتی۔ تریپور بنگال دے ماتحت اک ممتاز ریاست سی۔[۹][۳۸][۴۷]
شاہی بنگلہ معیشت نوں وراثت وچ رکھدے ہوئے ، دہلی سلطنت دے مشرقی پہلوآں ، جداں شہر ، تنخواہ دار بیوروکریٹس تے زمیندار دے زیر ملکیت جاگیردارانہ نظام غالب آگیا۔ بنگال دے سلطان دے ناں اُتے چاندی دے سککاں دی تیاری بنگالی خودمختاری دی علامت سی۔[۴۸] بنگال دہلی تے ہور ہمعصر ایشیائی تے یورپی حکومتاں دے مقابلے وچ خالص چاندی دے ٹکڑے وچ زیادہ کامیاب رہیا۔ چاندی دے تن ذرائع سن ۔ پہلا ماخذ پچھلی ریاست دے چاندی دے باقی ذخائر سن ۔ دوسرا ماخذ محکوم بادشاہی نوں خراج تحسین اے جو چاندی سی۔ تیسرا ذریعہ فوجی مہم دے دوران سی جدوں بنگال افواج نے پڑوسی ریاستاں اُتے حملہ کيتا۔[۴۹]
پندرہويں صدی دے آغاز وچ ، بنگال دی معیشت دی ظاہری شان و شوکت دہلی دے لئی خراج عقیدت دے خاتمے دے طور اُتے نشان زد ہوگئی ، جو بنگال دی آزادی دے بعد ختم ہوگئی تے وسائل دا اخراج ختم ہوگیا۔ ما ہوان دی خوشحال جہاز سازی دی صنعت دے ثبوت ایہ ثابت کردے نيں کہ بنگال نے خلیج بنگال وچ ساحلی تجارت دا بہت فائدہ اٹھایا۔ بنگال توں چین نوں برآمد ہونے والے سامان دی لسٹ وچ ما ہوان دی لسٹ وچ ململ دی پیداوار وچ اضافے ، ریشم دی کاشت وچ توسیع تے چند ہور دستکاریاں دا عندیہ ظاہر کيتا گیا سی۔ پندرہويں صدی دے وسطماں بحر ہند توں باہر جانے تک بنگال دے بحری جہاز تے چینی جہاز اک نال رہے۔ لوڈو ویکو ڈی ورٹیما ، ڈورٹ باربوسا تے ٹوم پیئر جداں یورپی سیاحاں دی گواہی نے مالادا ميں وڈی تعداد وچ دولت مند بنگالی تاجراں تے جہاز مالداراں دی موجودگی دی گواہی دتی۔[۵۰][۵۱][۵۲] بنگالی اک طرح دا ارہت سی۔ مثال دے طور اُتے ، گھوڑےآں نوں بنگال وچ درآمد کيتا گیا تے چین نوں دوبارہ برآمد کيتا گیا۔[۵۳]
بنگال وچ دریا دے جہاز بنانے دی اک مضبوط روایت سی۔ سلطان دی بحری مشق جہاز سازی دی روایت دا ثبوت گنگا ڈیلٹا وچ ملدا اے۔ بنگال تے مالدیپ وچ دھان تے گائے دے خول دی تجارت شاید عرب طرز دے شیر جہازاں دے ذریعہ کيتی گئی سی۔ چینی اکاؤنٹس توں ظاہر ہُندا اے کہ جنوب مشرقی ایشین سمندر وچ بنگالی جہاز نمایاں سن ۔ اک بنگالی جہاز ، جو غالبا بنگال دے سلطان دی ملکیت اے ، بنگال ،برونائی تےسوماترا توں تن خراج تحسین دا بندوبست کرسکدا سی - شاید ایسا واحد جہاز جس وچ اس طرح دے کم دا اہل ہوئے۔ بنگال دے بحری جہاز انہاں عشراں وچ بحیرہ جنوب مشرقی ایشین وچ سب توں وڈے سن ۔[۵۴]
مسلم شاعراں نے پندرہويں صدی دے وسط وچ بنگالی وچ لکھنا شروع کيتا۔ سولہويں صدی دے اوائل وچ ، علاقے وچتصوف تے اسلامی دنیا دے تصورات اُتے مبنی اک علاقائی ادب فروغ پایا۔ بنگالی مسلم صوفیانہ ادبقرون وسطی دے ہندوستان دی ابتدائی مثالاں وچوں اکسی ۔[۵۵]
| ” | بحث تن واشر (شراب پینے) دے نال جاری اے ہندوستان دے سارے طوطے (شاعر) اپنے ہونٹاں نال کینڈی توڑ رہے نيں یہ ، ایہ فارسی مشہری کھنڈ (فارسی غزل) ، بنگال جا رہیا اے | “ |
چونکہ فارسی سرکاری بولیتھی ، لہذا فارسی اسکالرز ، وکلاء ، استاداں تے اسکالرز دی اک وڈی تعداد بنگال آئی۔ ایہ اشرافیہ تے صوفیاء دے انتخاب دی بولی سی۔ بنگال وچ ہزاراںفارسی کتاباں تے مخطوطات شائع ہوئیاں۔ بنگالی بولی وچ مرتب پہلا فارسی کمامرتکھنڈ دے سنسکرت دا ترجمہسمرقند دے قاضیرکن الدین ابو حامد محمد بن محمدالعمیدی نے کيتا ، جو مشہور حنفیفقہاصوفی سن ۔ غیاث الدین اعظم شاہ دے دور حکومت وچ ، سونارگاؤں شہر نثر تے شاعری دی بہت ساریاں اشاعتاں دے نال فارسی ادب دا اک اہم مرکز بن گیا۔ اس دور نوں "بنگال وچ فارسی ادب دا سنہری دور" دسیا گیا اے۔ اس دی اہمیت نوں اس دے اپنے خط و کتابت دے ذریعہ فارسی شاعرحفیظ شیرازی توں سلطان دے تبادلے توں سمجھیا جاسکدا اے۔ جدوں سلطان نے حافظ نوں نامکمل غزل نوں مکمل کرنے دی دعوت دتی تاں ، مشہور شاعر نے بادشاہ دے دربار دی عظمت تے بنگالی فارسی شاعری دے ادبی معیار نوں تسلیم کردے ہوئے جواب دتا۔
مخطوطہ وچ سلطنت دے فیشن تے فن تعمیر نوں دکھایا گیا اے۔ نسخے وچ موجود تصاویر سلطنت دی اک وڈی فنی خصوصیت نيں۔ اس روایت کيتی سب توں مشہور مثالشرفنما اے ، جسنوں سولہويں صدی دے وسط وچ سلطان نصرت شاہ نے شائع کيتا سی۔ اس وچ نظامی غزنوی داسکندر اعظم دی فتح دے بارے وچ واقعہ اے۔[۵۶][۵۷]
شاہی بنگالی شہر قرون وسطی دے فن تعمیر وچ خاص طور اُتےگور تے پانڈوور دے شاہی دارالحکومتاں وچ تعمیر کیتے گئے سن ۔ 1500 وچ ، راجگڑھ گوربیجنگ ،وجیان نگر ،قاہرہ تےگوانگ دے بعد آبادی دے لحاظ توں دنیا دا پنجواں سب توں وڈا شہر سی۔ اس دی آبادی 200،000 اے (اس وقت ، دنیا دی آبادی 40 توں 500 ملین دے درمیان دسی جاندی اے )۔[۵۸][۵۹] پرتگالی مؤرخ کاسٹنڈا ڈی لوپیز گور دے گھراں نوں سنگل منزلہ ، زیبائش پذیر فرشاں ، صحناں تے باغاں دی طرح بیان کردے نيں۔ اس شہر وچ اکمحل ، دربار ، چوکیدار ، نہر ، پل ، بہت وڈا گیٹ وے تے شہر دی دیوار سی۔[۶۰] محل نوں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ پہلا حصہ شاہی دربار سی۔ دوسرا سلطان دا کھاس روم سی۔ تیسراحرم تھا ۔ اس محل دے چاراں طرف اُچی دیواراں دا محل اے۔ اک اُچی دیوار نے محل نوں گھیرے وچ لیا سی تے اس دے تن طرف گھاٹاں سن تے دوسری طرف گنگا۔ گاؤںوا شہر اک چھوٹے توں قصبے توں اک فوجی ہیڈ کوارٹر وچ تبدیل ہوگیا۔ انہاں وچ شاہی مسجد تےدرگاہ بھی شامل اے۔ سلطنت دا شہر دا فن تعمیر عرب ، بنگالی ، فارسی ، ہند ترک تے بازنطینی اثرات اُتے مبنی سی۔اسکندرناما ، جو سلطان نصرت شاہ دے ذریعہ شائع ہويا اے ، سلطنت دے گھراں دی جھلک پیش کردا اے ۔[۶۱] اہم دیسی فن تعمیر تیار کيتا گیا اے۔ بنگال دی چھتاں 15 واں صدی توں کنکریٹ توں بننا شروع ہوئیاں۔ انہاں چھتاں نوں بعد وچمغل سلطنت تے برصغیر پاک و ہند دے شمال مغربی حصے دی راجپوت ریاستاں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل کيتا گیا۔
ترمیم دے ذریعے اک کتاب وچ پیرون حسن دے مطابق اولیگ دینے والے Graber ، شاہی بنگال دی مسیتاں نکیلی سمیت مختلف عام خصوصیات نيںمہراب ، اک توں زیادہمحراباں ، کونے ٹاورز تے ٹیراکوٹا تے پتھر زیورات.[۵۶] خاص طور اُتے ، محراب آرٹ بنگال دے مسجد فن تعمیر توں کدرے زیادہ کامل تے منفرد اے۔[۶۲] مسیتاں مستطیل تے کثیر گنبد یا مربع تے واحد گنبد سن۔ شاہی بنگال دے دور وچ تعمیر ہونے والی مسیتاں دی اک وڈی تعداد اس رفتار دی نشاندہی کردی اے جس دے نال ہی مقامی لوکاں نے اسلام قبول کيتا۔ 1450 توں 1550 دے درمیان دا عرصہ مسجد دی تیز تعمیرات دا دور سی۔ ایہ مسیتاں پینڈو علاقےآں وچ درمیانے توں چھوٹے سائز کيتیاں سن تے روزانہ دی عبادت دے لئی استعمال ہودیاں سن۔ تالاب اکثر مسجد دے نال ہی ہُندا سی۔ مسیتاں اُتے عربی تحریراں وچ اکثر سرپرستاں یا معماراں دے ناں شامل ہُندے نيں۔ شلالیھ وچ قرآن دی سب توں ذکر آیتسورہ جنہاں تھی ۔[۶۱] عمارتاں اِٹاں یا پتھر توں بنی سن۔ ٹیراکوٹا زیورات والی اِٹ دی مسجد بنگال سلطنت دی اک عمدہ ساخت دی نمائندگی کردی اے۔ ایہ اکثر اک امیر سرپرست دا تحفہ تے غیر معمولی کوششاں دا نتیجہ سن ، جو ہر مسلمان محلے وچ نئيں پایا جاندا اے۔ مسجداں بنگال دی سلطنت دے وسیع علاقے اُتے بنائی گئياں۔ بنگلہ دیش دے شمالی بنگال تے ہندوستان دےمغربی بنگال وچ سلطنت دی مسیتاں دا سب توں زیادہ حراستی پایا جاندا اے۔ گورنر خان جتھے علی دی سرپرستی وچ ، جنوب مغربی بنگال وچ سندربن دے جنگل دے نیڑے اکمسجد قصبہ تیار کيتا گیا سی۔ 1985 وچ ، یونیسکو نے اس شہر نوںعالمی ثقافتی ورثہ دی حیثیت توں تسلیم کيتا۔[۶۳] مثال دے طور اُتے وسطی علاقےآں وچ ، فرید پور وچ پیٹرایل مسجد محفوظ سلطاناں وچوں اک اے۔ شمال مشرق دی طرف ، سلہٹ وچ واقع شنکرپاشا شاہی بنگال سلطنت وچ اک محفوظ مسجد اے۔ شمال مشرقی ہندوستانی ریاستآسام وچ واقع پانبری مسجد سلطانعلاؤالدین حسین شاہ دے دور وچ تعمیر کيتی گئی سی ۔ دوسری مسیتاں ہندوستان وچ جنوبی مغربی بنگال تےبہار وچ پائی جاندیاں نيں ، جداں سید جمال الدین مسجد ۔ جنوب مشرقی کرنے دے لئی، سانتیکن مسجد ( وچ تعمیر 1430s) وچ کھنڈرات دے نال کھڑا اےکی راکھائن ریاستمیانمار (پہلےاراکان ).[۶۴]
_(7).jpg)
بنگال سلطنت دے مقبرے اک اہم تعمیراتی یادگار نيں۔ ابتدا وچ ، ساروک فگی ایرانی ماڈل اُتے مبنی سی ، جداں سائرس مقبرہ ۔سارکوفاگس وچمحراب تےمہرابمسجد عدینہ دے فن تعمیر توں ملدے جلدے انداز وچ بنائے گئے سن ۔ مثال دے طور اُتےسونار گاؤں دے سلطانغیاث اعظم شاہ دا مقبرہ اس دے والد سلطان سکندر شاہ دے ذریعہ تعمیر کردہ عدینہ مسجد دے فن تعمیر توں مماثلت رکھدا اے۔ . ایکلاخی مزار سلطانجلال الدین محمد شاہ دے شاہی مقبرے، اک مقامی اسلامیدرگاہ دا انداز تیار کيتا۔ گور وچ فتح خان دے مقبرے جداں ہور مقبراں اُتے بنگالی چھت سی ۔[۶۵]
.jpg)
شاہی بنگال دے مضبوط خارجہ تعلقات سن ۔ ریکارڈ توں پتہ چلدا اے کہ سلطنت نےچین ،یورپ ،افریقہ ،وسطی ایشیاء ،جنوبی ایشیاء تےجنوب مشرقی ایشیاء دی ریاستاں دے نال سفارت خاناں دا تبادلہ کيتا۔ سفارتی حلیفاں نے بنگال نوں پڑوسی ریاستاں دے حملےآں نوں پسپا کرنے وچ مدد فراہم کيتی۔ مثال دے طور اُتے ،ہرات دےتیموریڈ حکمران تے چین دےمنگ شہنشاہ نے بنگالی سلطنت-جون پور سلطنت جنگ دے خاتمے وچ مدد کيتی ۔بنگال وی علاقائی سفارت کاری وچ سرگرم عمل سی۔ مثال دے طور اُتے ، بنگالی سفارت خانے دے جہاز چین توںبرونائی تےاچے (سماترا ) چین وی گئے۔[۶۶] بنگالیپرتگالیاں نے ساحلی علاقےآں وچ پرتگالی تجارتی چوکیاں قائم کرنے دے لئیہندوستانی سفیراں توں اتفاق کيتا۔[۶۷] دوسرے یورپی سفیراں وچ نیکولو ڈی کونٹی ، لڈو ویکو ڈی ورٹیما تےوینس نال تعلق رکھنے والے زار فریڈرک تے جمہوریہ بولونہ شامل سن ۔[۶۸][۶۹]
سلطان غیاث الدین اعظم شاہ نے مکہ تے مدینہ دے یاتری شہراںماں مدرسےآں دی تعمیر دیسرپرستی دی ۔ اسکولاں نوں گیسیہ مدرسہ تے بنجالیہ مدرسہ دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ ہمعصر عربی اسکالر تقی الدین الفیسی مکہ دے اک مدرسے وچ استاد سن ۔ مدینہ منورہ وچمسجد نبوی دے نیڑے حسین العتیق نامی اک جگہ اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔[۷۰] سلطان بنگال ، حجاز دے ذریعہ متعدد دوسرے مدرسے دے سرپرست سن ۔[۲۹]
افریقہ وچ مصر دے سلطان ، اشرف بارصبہ نے بنگال دے سلطان نوں اک اعزاز دا خط تے شناختی خط بھیجیا۔[۹] بنگالی عدالت وچ مشرقی افریقی شہر-ریاست مالندی دے سفیراں دی نظربندی دی دستاویزات وی موجود نيں۔[۷۱] قرون وسطی دے عدالتاں وچ جانوراں دی تعظیم دا اک اہم ذریعہ سی۔[۷۲] مشرقی افریقی ایلچیاں نے زرافے لیائے ، جو بنگال وچ چینی ایلچیاں نے وی دیکھیا سی۔ وسطی ایشیاء وچ ، تیموری سلطنت دے سلطان جلال الدین محمد شاہ تے سلطان شاہ رخ مرزا دے وچکار مواصلت دا ریکارڈ موجود اے۔ جنوب مشرقی ایشیاء وچ ، یوروپی اکاؤنٹس دے مطابق ، بنگالی سوداگراں دی اک وڈی تعداد ملاکی سلطنت وچ پائی گئی۔ تاجراں دے پاس بوہت سارے جہاز سن ۔ حالے تک ایہ یقینی نئيں اے کہ آیا انہاں سوداگراں نے سلطان دے دربار وچ کوئی اہم کردار ادا کيتا سی۔[۵۲] جہازاں دے مالک تاجر اکثر سفیر ہُندے سن ۔ خلیج بنگال تےبرونائی تےآچے دے سلطاناں دے وچکار رابطے چینی اکاؤنٹس وچ درج نيں۔[۷۳]
خلیج بنگال دے ساحل دے نال ہی شاہی بنگال اراکان اُتے اثرورسوخ بن گیا۔ جلاوطن اراکیانی بادشاہ من سو سوم بنگال بھج گیا۔ اک پشتون جرنیل دی زیرقیادت بنگالی افواج دی مدد توں ، اوہ اراکان اُتے قبضہ کرنے تے اپنے ملک اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔ بحالی ریاست اراکان بنگال دی اک ذیلی ریاست بن گئی۔ 1459 وچ اراکان دے نال لڑائی دے نتیجے وچ بنگالی سلطان روکن الدین بارک شاہ دی شکست ہوئی۔ اراکانیاں نے بنگال دے خلاف پرتگالی پرتگالیاں دے نال اتحاد قائم کيتا۔ بنگال دے سلطاناں توں آزادی حاصل کرنے دے باوجود ، اراکی بادشاہ بنگالی سلطاناں دی طرح لباس ، کرنسی ، لقب تے انتظامی تکنیک دی نقل کرکے اپنے آپ نوں پیش کردے رہے۔ اراکان وچ بنگالی مسلماناں دا اثر و رسوخ 350 سال تک جاری رہیا۔[۷۴] بحر ہند وچ ، بنگالی سلطنت مالدیپ دے نال تجارت وچ شامل سی۔
مورخین نے پندرہويں صدی دے اوائلماں منگ چین دے نال بنگال دے تعلقات اُتے توجہ دتی اے۔ مثال دے طور اُتے ،ہندوستان تے چین تعلقات وچ تجارت تے ڈپلومیسی: پندرہويں صدی دے دوران بنگال دا اک مطالعہ سلطان بنگال تے منگ چین دے وچکار تعلقات دی مستقل تریخ نوں بیان کردا اے۔ اس روابط دا ذکر ہندوستان دی تحریک آزادی دے رہنما ، جواہر لال نہرو نے وی اپنی کتاب"ڈسکوری آف انڈیا" وچ کیہ تھا ۔[۷۵] ہندوستان وچ بدھ مذہب دے خاتمے دے بعد ، چین تے برصغیر پاک و ہند دے وچکار سیاسی تعلقات غیرموجود ہوگئے۔[۷۶] پندرہويں صدی وچ ، بنگال دے سلطان نے باقاعدہ مواصلات دے ذریعے چین دے نال برصغیر دے تعلقات نوں بحال کيتا۔ سلطانغیاث الدین اعظم شاہ نےمنگ خاندان وچ ایلچی بھیجنا شروع کيتا۔ انہاں نے 1405 ، 1406 تے 1409 وچ سفیر بھیجے۔ چین دے شہنشاہ ینگلک نے 1405 تے 1433 دے درمیان بنگال وچ سفیر بھیج کر جواب دتا ، جس وچ ایڈمرل ژینگ ہی دی سربراہی وچ ٹریژر ٹریلیٹ بیڑے دے ممبران شامل سن ۔ سفیراں دے تبادلے وچ سلطان شہاب الدین بایزید شاہ نے 1444 وچ چینی بادشاہ نوں مشرقی افریقی جراف دا تحفہ وی شامل کيتا سی۔[۷۷] منگ چین نے پندرہويں صدی وچ بنگال نوں "متمول تے مہذب" سمجھیا تے چین تے ایشیاء دے وچکار اک طاقتور ترین ملک سمجھیا۔[۷۸] پندرہويں صدی دے دوران چین - بنگالی مواصلات چین - ہندوستان دے برصغیر دے تعلقات دی اک اہم خصوصیت سن ۔
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| شمس الدین الیاس شاہ | 1352–1357 | وہ سونارگاؤں ، سیپگرام تےگور اُتے مشتملبنگال دا پہلا آزاد حکمرانبن گیا ۔ |
| سکندر شاہ | 1358–1390 | انہاں دے جانشینغیاث الدین اعظم شاہ نے ماریا |
| غیاث الدین اعظم شاہ | 1390–1411 | |
| سیف الدین حمزہ شاہ | 1411–1413 | |
| محمد شاہ بن حمزہ شاہ | 1413 | اسنوں دناج پور دے زمیندار راجہ گنیشا دے حکم اُتے اپنے والد دے غلام شہاب الدین بایزید شاہ نے مار ڈالیا۔ |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| شہاب الدین بایزید شاہ | 1413–1414 | |
| پہلے علاؤالدین فیروز شاہ سن | 1414 | شہاب الدین بایزید شاہ دا بیٹا۔ شاہ گنیشا دے ہتھوں ماریا گیا۔ |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| شاہ گنیشہ | 1414–1415 | |
| جلال الدین محمد شاہ | 1415–1418 | شاہ گنیش دا بیٹا۔ اس نے اسلام قبول کيتا۔ |
| شاہ گنیشہ | 1418–1418 | دوسرا نکتہ |
| جلال الدین محمد شاہ | 1418–1433 | دوسرا نکتہ |
| شمس الدین احمد شاہ | 1433–1435 |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| ناصرالدین محمود شاہ | 1435–1459 | |
| رُکن الدین باربک شاہ | 1459–1464 | |
| شمس الدین یوسف شاہ | 1474–1471 | |
| سکندر شاہ دوم | 1461 | |
| جلال الدین فتح شاہ | 1461–148 |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| پرنس باربک | 146 | |
| سیف الدین فیروز شاہ | 148–1469 | |
| محمود شاہ دوم | 1469–1490 | |
| شمس الدین مظفر شاہ | 1490–1494 |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| علاؤالدین حسین شاہ | 1494–1517 | |
| ناصرالدین نصرت شاہ | 1518-1515 | |
| علاؤالدین فیروز شاہ دوم | 1533 | |
| غیاث الدین محمود شاہ | 1533–1536 |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| شیر شاہ | 1532–1536 | 1540 وچ اس نے مغلاں نوں شکست دے کے دہلی دا حکمران بنیا۔ |
| خضیر خان | 1536–1541 | |
| کاجی فضلیت | 1541–1545 | |
| محمد خان شور | 1545–1554 | |
| شہباز خان | 1555 |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| محمد خان شور | 1554-1515 | آزادی دا اعلان کيتا تےشمس الدین محمد شاہ دا ناں لیا۔ |
| خضیر خان شوری | 1555–1561 | |
| غیاث الدین جلال شاہ | 1561–1564 | |
| تیسرا غیاث الدین شاہ | 1564 |
| ناں | راج کرن | نوٹ |
|---|---|---|
| تاج خان کررانی | 1574–156 | |
| سلیمان خان کررانی | 156-1515 | |
| بایزید خان کررانی | 1572 | |
| داؤد خان کررانی | 1562–156 |
|date= (معاونت)|date= (معاونت)