La vita a l'é ël fenòmen ch'a caraterisa j'esse viv, organisà an base a dle sele e ch'a peulo arproduvsse e evolvse. A l'é n'argoment central ant labiologìa, ma a l'ha ëd rèis profonde ant lafilosofìa, lareligion, e d'àutri setor ëd la conossensa uman-a. La vita as manifesta con na diversità straordinaria, dai micro-organism ai vegetaj e a j'animaj, comprèis l'òm.
L'orìgin dle creature vive a l'é n'argoment ëd débat. La teorìa pì acetà a l'é cola dl'abiogénesi, ch'a sugeriss che la vita a l'é nassùa da materia nen viventa, për esempi ant ij prim océan, grassie a combinassion chìmiche complicà. Jë studi, coma col ëd Miller e Urey (1953), a mostro che j'aminoàcid a peulo formesse sota condission simil a cole dla Tèra primitiva. D'àutri a penso a la panspermìa, l'idèja che la vita a sia rivà da lë spassi.
J'uman a son un-a dle forme pì complicà ëd vita, con na cossiensa evolùa e la capassità ëd creé cultura, tecnologìa e società. La filosòfia as anteroga sël significà dla vita uman-a: për chèich a l'ha un but religios, për d'àutri a l'é na chërsùa përsonal o na contribussion a la società.
La teorìa dl'evolussion ëdDarwin a spiega coma le specie a cambio anviron a le generassion, con la selession natural ch'a favoriss ij tràit pì ùtij. Costa dinàmica a l'ha portà a la biodiversità, na rica varietà d'esse viv ch'a pòpolo la Tèra.
La vita a l'é un fenòmen compless ch'a continua a anteressé siensià, filòsof e artist. Sò studi a l'ha permëttù ëd capì mej la natura e nòstr pòst ant l'univers.
