Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locajch'a varda sì.
Samoa (an samoan:Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Samoa; an anglèis:Independent State of Samoa) a l'é un pais ëd l'Osseania, formà da la part ossidental ëd l'arsipélagh dle Samoa, a mesa stra an tra laNeuva Zelanda e leHawaii.
Samoa a comprend le doe isole prinsipaj,Savai'i eUpolu, e quatr isolòt pi cit (an tra cojManono eApolima). A l'ha na surfassa total ëd 2.831 km² e na popolassion ëd anviron 215.000 abitant (2023). La capital a l'éApia, situà an sl'ìsola d'Upolu. Ël teritòri a l'é 'd nàtura vulcànica, con montagne àute, foreste tropicale e bariere coralin-e. Ël clima a l'é tropical ùmid, con na stason ëd pieuve da novèmber a avril.
Anté ch'as treuva
Stòria moderna
L'arsipélagh a l'é stàit spartì dël 1899 antra laGërmania (che a l'ha pijà la part ossidental) e jëStat Unì (che a l'han tenù la part oriental). Dël 1914, a l’ancamin ëd la Prima Guèra Mondial, laNeuva Zelanda a l'ha ocupà la Samoa alman-a. Dal 1920 al 1962, a l'ha aministrala sota un mandà dla Sossietà dle Nassion e peui dl'ONU. Samoa a l'ha otnù l'indipendensa ël 1m ëd gené dël 1962, con ël nòm ëdSamoa Ossidentaj. Dël 1997 a l'ha cambia 'l nòm ufissial anSamoa.
Organisassion polìtica
Samoa a l'é na repùblica parlamentar. Ël Cap dlë Stat (an samoanO le Ao o le Malo) a l'é elegiù dalFono (ël parlament) për un mandà 'd sinch agn. Dal 2017, ël cap dlë stat a l'éTuimalealiifano Va'aletoa Sualauvi II. Ël Prim Ministr, cap dël govern, a l'éNaomi Mata'afa (dal 2021), la prima fomna a covrì cost ròl ant la stòria dël pais. Ël sistema legal a mës-cio element dla tradission samoan-a (ëlfa'amatai) e dël dirit anglèis.
Economìa
L’economìa a dipend an gran part da l'agricoltura (copra, cacao, banane), dal setor pùblich e da le rimesse dj'emigrà (sovens an Neuva Zelanda, Australia e Stat Unì). Ël turism a l'é 'n setor an chërsùa. La moneda local a l'é ël Tala samoan (WST).
Coltura
La lenga ofissial a l'é ëlsamoan, ansema a l'anglèis. La società a l'é organisà an famije estèise (aiga) e a base 'd relassion comunitarie fòrte. La religion prinsipal a l'é 'l cristianésim (sovens protestant). La tradission dël tatuagi (pe'a për j'òm,malu për le fomne) a l'é motobin amportanta.
Spòrt
Lë spòrt nassional a l'é 'lrugby. La squadra nassional (stranomàManu Samoa) a l'ha partecipà a tuti ijCampionà dël Mond dal 1991 e a l'é stàita sempe an tra le pi fòrte al mond. Ël cricket e l'atlética a son àutri spòrt praticà.
