Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locajch'a varda sì.
Nauru (Naoero annaurean) a l'é un pais dl'Osseania. A l'é constituì mach da n'ìsola ëd laMicronesia.
Nauru a l'é l'ùnich pais al mond, ansem a laSvìssera, ch'a l'ha nen na capital ofissial. Tutun, la capital ëd fàit a l'è Yaren. A l'é la pi citarepùblica dël mond, con na surfassa ëd 21,4 km², e a conta 12.000 abitant.
Anté ch'as treuva
Stòria
Ij prim abitant ëd Nauru a j'ero polinesian e melenesian. Ij prim europé rivà ant l'ìsola, a j'ero anglèis dzor na balenera, ant ël 1798.Sti europé a l'avio portà arme da feu, an cissand na guèra sivila. L'Almagna a l'avia antervenù, an slarghand ij sò domini ant l'ìsola.
Nauru a l'é stàita un possediment dlaGërmania dal 1888 al 1914; peui l'Australia a l'ha pijà ël contròl dl'ìsola ant la prima guèra mondial, përché ant l'ìsola a j'ero stait dëscurvì dij fosfà. Peui l'ìsola a l'é staita dàita aAustralia,Neuva Zelanda eRegn Unì.
Ant la sconda guèra mondial, ëlGiapon a l'avia ocupà l'ìsola, an comëttend violense e deportassion ant l'ìsola ëd Chuuk. Dòp la guèra, l'ìsola a l'è staita dàita a l'Australia, fin-a l'indipendensa ant ël 1968.
J'agn d'òr ëd Nauru
Ant ël 1970, ëlRegn Unì, a l'ha catà ij dirit për l'estrassion ëd fosfà. Ij nauruan a j'ero anrichisse tant da podèj avej màchine caristiose, fé viagi an Giapon mach për caté ël mangé e fé na vita sregolà.
Sòn a l'ha portà al pi gròss tass ëd tëggëssa ant ël mond e a sviliment spantià quand ij fosfà a j'ero finì.
Conòmia
Ël paìs a l'é pa stàit bon a dësferensié la conòmia e quand ij giassiment ëd fosfà a j'ero finì, la popolassion as é ampovrìa motobin e lëStat a l'ha dovù vende le proprietà restà dal rich passà (com l'oberge "Nauru House" aMelbourne).
Ancheuj, Nauru a viv ëd agiud da part dl'Australia, e an cambi a logia un senter ëd përzonìa për migrant ant ël senter dl'ìsola.
Nauru a l'era ëdcò stàita acusà ëd bianchì'd sòld.
