Ambelessì a j'ero stabilisse ijligurin e j'etrusch.Un leu 'd residensa ciamà con ël nòm selt-ligurin ëdLuk, ch'a veul dìmaré, a esistìa già ant ël III sécol aGC e dël 180 aGC a l'é stàit trasformà an colòniaroman-a con ël nòm ëdLuca. A la crosiera ëd grande vie ëd comunicassion a dventa na sità amportanta, dont as arconòss ancora la grija a damé.A l'é ambelessì cheCéser,Pompeo eCrass as rancontro dël 56 aGC për formé ëltriumvirà.
Dël 571 ijlongobard a serno Luca tanme sede ëd sò ducà.Sota aifranch la sità a resta la residensa dij margravi ëd Toscan-a. Grassie a soa posission privilegià arlongh la via Francìgena e al comersi marìtim a travers la sità vzin-a ëdPisa, Luca a conòss un bon dësvlup econòmich.Dij prodot ëd lusso tanme l'òr an feuje e laseda a son vendù ant ij mërcà d'Euròpa e d'Orient.
Apress l'elession d'un cónsol dël 1080, ant ël 1162 a oten l'autonomìa sota l'imperatorFederich Barbarossa.Ëd costa época ëdpas e prosperità econòmica a armonto ij prinsipaj edifissiromànich ëd Luca. Ant ij sécoj XIII e XIV la fòrta concorensa ëdFirense e ëd Pisa a pròvoca dle dificoltà conòmiche epolìtiche ch'a posso j'artisan locaj a emigré: scapand da na situassion a brus ëdguèra sivila, costi-sì a preferisso andé a travajé a Firense o aVenessia. Lë sgnorCastruccio Castracani, sovran ëd Luca a parte dal 1316, a spantia soa egemonìa an s'un grand teritòri, andebolend ant l'istesstemp la sità.A la mòrt ëd chielésì, dël 1328, Luca a tomba sota 'l podèj ëd Pisa e a l'é mach quarant'agn pi tard, sota l'imperatorCarl IV, ch'a oten torna soa indipendensa.A parte dal 1400 a viv n'era ëd pas e dësvlup econòmich sota la sgnorìa dël mërcantPaolo Guinigi, dont lafamija a batiss la tor ancoronà ëd setrol vërde, un dij sìmboj ëd la sità. Apress la restaurassion ëdrepùblica, dël 1430, Luca a resta l'ùnica sità indipendenta ëd Toscan-a, fin-a al 1799;Napoleon a na fà un ducà, butà sota l'autorità ëd soa seurElisa Bacciocchi.
La sità a l'é sircondà da 'n murajon ëd formaelìtica dij sécoj XVI e XVII, livrà vers ël 1650.A l'élongh 4,2 chilòmeter e për soa costrussion, ch'a l'ha originà dij fre stragròss, a son ëstàit dovrà anviron ses milion ëd mon. A l'é constituì da óndes bastion ëd tèra longh 30 méter a àut 12 méter arvestì 'd mon.Le fortificassion a son completà da 'n fossà ëd 35 méter ëd përfondità ch'a podìa esse ampinì d'eva.
.svg)
