Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locajch'a varda sì.
Ingmar Bergman dël 1957
Regista. Ernst Ingmar Bergman a l'era nassù aUppsala ai 14 ëd luj dël 1918, fieul dël pastorluteran Erik Bergman e 'd na mare d'orìginvalon-a.
Bergman ansema aIngrid Thulin ant sël set dël filmËl silensi
La gioventura
Soa anfansia a l'é stàita marcà da la presensa comandòira ëd soa mare-granda.
Dël 1934, aWeimar, durant na permanensa për amprende lalenga alman-a òspit ëd na famija ch'a l'avìa aderì alnasism, Bergman a partìssipa a 'n rancontr dëlpartì nasista, conHitler, e a na resta fassinà. Ancor giovo, Bergman a l'ha tramudà aStocòlma, leugn da soa famija, anté ch'a l'ha ancaminà a buté an sena euvre teatraj (Strindberg eShakespeare ij sò autor preferì). Dël 1939, a oten un pòst ëd produtor assistent al Teatro real dë Stocòlma.
Armarcà da 'd professionista dël cine, dël 1942 a rintra ant la squadra ëd senarista dla sossietà 'd produssionSvensk Filmindustri.Da antlora a l'é stàit sòlit dediché j'invern al teatro e j'istà al cine.
Dël 1944, sò prim senari a l'é portà an slë scren daAlf Sjöberg e a l'é selessionà a laMostra ëd Venessia. Sò prim film a l'é dël 1945; a l'era l'adatament d'un tòch për ël teatro e a l'é stàit franch un faliment.Ël prim film ëscrivù e realisà tut da chiel a l'é dël 1948.A seghitrà a fé 'd film fin-a al2003.
Apopré na mità dij sò film a son ëstàit realisà aFilmstaden, la sità dël cine dla Svensk Filmindustri.Bergman a l'avìa visità ës pòst për la prima vira con sò pare, cand ch'a l'avìa dódes agn.Pì tard a dirà che con costa vìsita a l'era smijaje d'intré anparadis.
J'ufissi ant ij teatro
Dël 1944 a l'é vnù diretor dël teatro d'Helsingborg, dël 1946 diretor dël teatro ëdGöteborg, dël 1953 diretor artìstich dël teatro ëdMalmö, dël 1963 diretor dël Teatro real dramàtich dë Stocòlma.
J'arconossiment
Bergman a l'é vnù amportant tanme regista ëd cine e ëd teatro ant j'agn 1950: cheidun dij sò prim film, anfluensà dalneo-realism, a l'é stàit armarcà daj crìtich dlaNouvelle vague.Antra ij premi ch'a l'ha vagnà, a-i é ël Leon d'òr a la cariera a la Mostra ëd Venessia dël 1971.
An dzorpì che soa atività al cine e a teatro, Bergman a l'ha ëdcò colaborà con la television e a l'é autor ëd documentari an sl'ìsola ëd Farö, an sëlmar Bàltich, anté ch'a l'era fasse na ca.
Dël 1976 në scàndol fiscal a l'avìa possalo a tramudé aMùnich ëd Baviera, për peui rintré pì tard anËsvessia. Dël2007, j'archivi dël realisator a son ëstàit anscrivù ant ël registrMemòria dël mond ëd l'UNESCO.
Ingmar Bergman a l'é mòrt ai 30 ëd luj2007 a soa ca, an sl'ìsola ëd Farö.
Bergman a l'ha avù sinch fomne: Else Fisher (marià dël 1943, dont a l'ha avù na fija), Ellen Lundström (marià dël 1945, la cobia a l'ha avù quatr masnà), Gun Grut (marià dël 1951, ch'a l'ha daje un fieul), la pianista Käbi Laretei (marià dël 1959, a l'avran un fieul, ël realisator Daniel Bergman), Ingrid Von Rosen (marià dël 1971). A l'ha ëdcò avù na fija da l'atrisLiv Ullmann, soa musa anspiratris: la scritris Linn Ullmann.
A l'ha dit
“
Vardé mia produssion a l'ha fame na ferìa ch'i më spetava nen, e dle vire ëdcò insoportàbil. I m'artrovava ëd brut, ëd fasson fìsica, dnans al fàit che ij mè film a son ëstàit sovent concepì ant ël creus ëd mia ànima, an mè cheur, mè sërvel, ij mè nerv, mè sess, mie tripe. Un desideri sensa nòm a l'ha faje nasse.
