L'Idealism a l'é na corent filòfica ch'a aferma che la realtà a l'é fondamentalman ëspiritual o mental, o che j'ideje e la cossiensa a son la realtà primaria. A l'é l'opòst dëlmaterialism, ch'a pensa che la materia a sia l'ùnica realtà.
Ij sostenitor ëd l'idealism a chërdo che ël mond esterior a dipenda da la ment, o a l'é creà da la ment, o a l'é dël tut inseparàbil da la percession ëd chila. An d'àutre paròle, la realtà a l'é pì che d'autr un fàit ëd materia e energìa; a l'é fàita d'ideje, dë spìrit o ëd cossiensa.
Idealism sogetiv: Scond costa vision, real a l'é mach l'insema dle nòstre esperiense o ideje. A-i é gnun-e realtà fòra da la nòstra ment. Un dij pensator pì avosà a l'é stàitGeorge Berkeley, ch'a disìa "esse a l'é esse percepì".
Iidealism ogetiv: Costa corent a chërd che j'ideje a sio reaj e a esisto an manera indipendenta da le ment uman-e. Ël filòsof almanGeorg Wilhelm Friedrich Hegel a l'ha dësvlupà un sistema andoa la realtà a l'é l'evolussion ëd n'Idea Assolùa.
Idealism trassendental: Elaborà daImmanuel Kant, cost idealism a sosten che nojàutri i conossoma nen la realtà com'a l'é an chila (ël "nùmen an chiel"), ma mach com'a nojàutri an apariss (ij "fenòmen"). Nòstra ment a organisa e a dà forma a l'esperiensa sensìbil.
J'orìgin ëd l'idealism as peulo trové ant la filòsofìa greca, për esempi anPlaton, ch'a pensava che le "Ideje" o "Forme" eterne a fusso la vera realtà.
An temp modern, l'idealism a l'é dësvlupasse specialman an Germania con dij filòsof comaJohann Gottlieb Fichte,Friedrich Wilhelm Joseph Schelling e pì che d'autr Hegel, dont l'euvra a l'ha marcà tant la filòsofìa dl'Eutsent.
L'idealism a l'ha avù n'anfluss profond an sj'àutre dissiplin-e, coma la psicologìa, la literadura, la religion e l'art. A l'é stàit motobin amportant për ël dësvlup dëlromantissism e për la nàssita d'àutre scòle filòfiche, comprèis ëlmaterialism stòrich ëd Karl Marx, ch'a l'ha arprovà l'idealism ëd Hegel.
