Ëldiabete a l'é namaladìa crònica caraterisà da nëàut livel ëd glucòsi ant ël sangh (iperglicemìa), causà da un dësrangg ant la produssion o l'usagi ëd l'insulin-a, n'ormon ch'a régola la glicemìa. As distingo doi tip prinsipaj:diabete tipo 1 ediabete tipo 2, con conseguense grave s'a l'é nen controlà.
Ël diabete a l'é conossù già da l'antichità: j'Egissian a lo ciamavo "la maladìa dla pipì motobin". Ant ël sécol I, ël mèdich grechAreta ëd Cappadòcia a l'ha dàit ël nòm "diabetes" (ch'a veul dì "passé travers"). Dël 1921, ij canadèisFrederick Banting eCharles Best a l'han isolà l'insulin-a, salvand milion ëd vite. Ant j'agn 1980, a son ëspantiasse ij glicòmetr për controlé la glicemìa a ca.
