Movatterモバイル変換

[0]ホーム
URL:

Vai al contenuto
Wikipedia
Sërca

Determinism

Da Wikipedia.
Pierre-Simon Laplace, ch'a l'ha formulà l'argoment dël demòni laplassian

Ëldeterminism a l'é na posission filosòfica ch'a fortiss che tùit j'event, comprèise le decision uman-e e j'assion, a son determinà da càuse precedent. Second costa vision, ël futur a l'é completament determinà dal present conforma a le lege dla natura, e gnente a peul sucede d'autrament.

Definission

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Ël determinism a peul esse definì com:

  • La teorìa che tùit j'event a son causà da event precedent
  • La credensa che ël futur a l'é completament determinà dal present
  • La posission che a-i é mach un possìbil cors dj'event
  • La negassion dël cas ver e dla libertà uman-a

Stòria

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Demòcrit e j'atomista: tut a l'é determinà dal moviment dj'àtom
  • Stoicism: determinism còsmich e destin
  • Aristòtil: a diferensia antra necessità e possibilità

Età contemporania

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Tipo ëd determinism

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Determinism causaj

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Tùit j'event a son causà da event precedent conforma a lege naturaj:

  • Determinism fìsich
  • Determinism chìmich
  • Determinism biològich

Determinism sientìfich

[modìfica |modifiché la sorgiss]

La siensa a peul an prinsìpi predì e spieghé tùit j'event:

  • Mecanicism newtonian
  • Determinism laplassian
  • Redussionism sientìfich

Determinism psìchich

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Le decision uman-e a son determinà da process mentaj:

  • Determinism freudian
  • Determinism cognitiv
  • Determinism neuro-sientìfich

Determinism stòrich

[modìfica |modifiché la sorgiss]

J'event stòrich a son determinà da fator sociaj e econòmich:

  • Materialism stòrich (Marx)
  • Determinism econòmich
  • Determinism cultural

Argoment a favor

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Argoment sientìfich

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Sucess dle predission sientìfiche
  • Regolarità osservà ant la natura
  • Eficassia dla siensa aplicà

Argoment lògich

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Prinsìpi ëd rason sufissenta (Leibniz)
  • Necessità lògica dle relassion ëd càusa-efet
  • Coerenza dël real

Argoment metafìsich

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Unità e coerenza dël real
  • Impossibilità dël cas assolù
  • Compatibilità con la vision d'un univers ordinà

Crìtiche e problema

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Ël problema prinsipal dël determinism:

  • Compatibilism: determinism e libertà a son compatìbij
  • Incompatibilism: determinism e libertà a son incompatìbij
  • Libertarianism: arfuda ël determinism për salvé la libertà

Mecànica quàntica

[modìfica |modifiché la sorgiss]

La siensa moderna a buta an discussion ël determinism:

  • Prinsìpi d'indeterminassion ëd Heisenberg
  • Natura probabilìstica dij fenòmen quàntich
  • Débat Einstein-Bohr

Cas e spontaneità

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Esistensa ëd fenòmen aleatòri
  • Emergensa ëd proprietà neuve
  • Creatività e novità

Determinism e religion

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Determinism teològich
  • Débat an sla predestinassion
  • Problema dël mal an un mond determinà
  • Vision ëd Dé ch'a guerna l'univers
  • Compatibilità antra determinism e libertà divin-a
  • Determinism e miràcoj

Implicassion

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Responsabilità moraj

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Coma a peulo j'esse uman esse responsàbij an un mond determinà?

  • Compatibilism: responsabilità basà an sla coerensa interna
  • Determinism dur: negassion dla responsabilità moral
  • Alternative: responsabilità com funsion social
  • Determinism an psicologìa
  • Determinism an sociologìa
  • Determinism an economìa

Drit e giustissia

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Sistema giudissiari ant un mond determinà
  • Punission e determinism
  • Reabilitassion an leu dël castigh

Autor amportant

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Euvre fondamentaj =

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Ética ëd Spinoza
  • Sagi an sla filosofìa dla probabilità ëd Laplace
  • L'interpretassion dij seugn ëd Freud
  • Débat Einstein-Bohr an sla mecànica quàntica

Vëdde ëdcò

[modìfica |modifiché la sorgiss]

Bibliografìa

[modìfica |modifiché la sorgiss]
  • Laplace, P.S.,Sagi filosòfich an sla probabilità, 1814
  • Spinoza, B.,Ética, 1677
  • Kane, R.,The Significance of Free Will, 1996
Pijàit da "https://pms.wikipedia.org/w/index.php?title=Determinism&oldid=883629"
Categorìe:
[8]ページ先頭
©2009-2026 Movatter.jp