Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locajch'a varda sì.
Posission dlë Stat
ËlDelaware a l'é në stat federal djëStat Unì. A l'ha na surfassa ëd6.452 km² (a l'é lë stat pì cit apress ël Rhode Island) e na popolassion d' anviron1.018.396 abitant (stima 2022).
La capital a l'éDover (anviron 39.000 abitant). La sità pì popolà dlë stat a l'éWilmington (anviron 71.000 abitant), ch'a l'é 'l sènter econòmich e finansiari.
Geografìa
Ël Delaware as treuva ant la penìsola ëdDelmarva (nòm derivà da Delaware, Maryland, Virginia). Ël teritòri a l'é dzortut pian, con d'àree ëd colin-e motobin basse ant ël nòrd (part dëlPiedmont Plateau). A l'é traversà dal fiumDelaware, ch'a marca 'l confin oriental con ël New Jersey, e dalChristina River. La part meridional a l'é pian-a e paludosa, con vàire canaj naturaj. Ël clima a l'é umid subtropical, con istà càude e invern frèid ma pa tròp grev.
Stòria
La region a l'era originariament abità da le tribùLenape (o Delaware). Ël prim europé a rivé a l'é stàit l'anglèisHenry Hudson dël 1609. Dël 1638, djësvedèis a l'han fondà 'l prim avampòst, Fort Christina (ancheuj Wilmington), creand laNeuva Svessia. Dël 1655, j'olandèis a l'han conquistà la colònia, e dël 1664, j'anglèis a l'han pijane 'l contròl.Ël Delaware a l'ha fàit part ëd laProvincia 'd Pennsylvania fin-a al 1704, cand a l'ha otnù soa assemblea separà. Dël7 dë dzèmber 1787, ël Delaware a l'ha ratificà la Costitussion djë Stat Unì përprim, dventand ëlprim stat ëd l'Union. Për costa rason a l'é ciamà "The First State". A l'ha giugà un ròl amportant ant la Rivolussion American-a e ant la Guèra 'd Secession a l'é restà ant l'Union.
Organisassion polìtica
Ël Delaware a contribuiss con3 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union.La capital a l'é Dover, ma Wilmington a l'é 'l sènter econòmich e demogràfich. Lë stat a l'é dividù antre contà (New Castle, Kent, Sussex). Ël sistema legal a l'é basà ansima a laCostitussion dël Delaware dël 1897. A l'é famos për soaCort ëd Cancelerìa, ch'a trata 'd cas ëd dirit corporativ e ch'a l'ha rendulo 'n pòst privilegià për l'incorporassion ëd sossietà.
Economìa
L'economìa dël Delaware a l'é motobin diversificà:
Finansa e dirit corporativ: a l'ha na legislassion favorèivol e a l'é la sede legal ëd pì 'd 1 milion ëd sossietà, comprèise vàire fòrtune 500.
Industria chìmica e farmacéutica: Wilmington a l'é stàita la sede dlaDuPont për sécoj.
Agricoltura: a l'ha 'd coltivassion ëd sòja, gran, galin-e (polam) e 'd produssion ëd làit.
Turism: grassie a le spiage (tanmeRehoboth Beach eBethany Beach) e ai casinò.
A l'ha n'IVA (sales tax) zero, lòn ch'a atira 'd consumator da jë stat visin.
Coltura
Ël Delaware a l'ha n'identità ch'a ven da soa stòria com colònia e dë stat ch'a l'é 'l prim a intré ant l'Union. A l'é stàit la tèra dël leader afroamericanJohn Dickinson e dël chìmichEleuthère Irénée du Pont. A l'ha 'd festivaj an sle spiage, d'event stòrich e 'd mùsica tradissional. ËlMuseo dël Stàt dël Delaware a l'é a Dover.
