Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locajch'a varda sì.
Carl Friedrich Gauss
Stranomà ëlprinsi dij matemàtich,Carl Friedrich Gauss a l'era nassù aBraunschweig ël 30 d'avril dël 1777 da nafamija modesta. Fin da motobin giovo a l'é fasse armarché për soa anteligensa.Mersì a l'anteressament dël duca ëd Brunswick a l'ha podù andé anans a studié: dël 1792 a l'é intrà al colege Carolin e dël 1795 a l'é anscrivusse a l'Università ëd Göttingen, peui a l'Università ëd Helmstädt andoa a l'ha arseivù ël dotorà dël 1798.
Dël 1807 a l'é stàit nominà diretor dl'osservatòri ëd Göttingen.
A disneuv agn a l'ha dimostrà che ëlpolìgon regolar ëd 17 bande as peul costruisse con riga e compass. An soa tesi dël 1799 a l'ha smonù la primadimostrassion rigorosa dëlteorema fondamental ëd l'àlgebra, nonsià dël 1629 daGirard e dimostrà, an manera nen completa, dad'Alembert e peui daEuler.Pì tard, Gauss a l'ha dàit d'àutre tre dimostrassion dëlteorema.
Ant ij prim agn dël sécol ch'a fa XIX a l'é ocupasse d'astronomìa, an predisend, mach an fasend dij cont, l'esistensa dëlpianeta Cérere, lòn ch'a l'é stàit peui confirmà ai 7 dë dzèmber 1801 da l'astrònomZach.
Disquisitiones arithmeticae (1801). Ciamà daTheodore Merz ëlgran lìber dij set sigij e daLeopold Kronecker ëllìber ëd tuti ij lìber, cost test a l'é stàit n'arferiment për tut ël sécol ch'a fa XIX e ancor apress, tanme ideal d'esposission an materia ëd notassion, problema e métod.
Disquisitiones generales circa superficies curvas (1827).
