 | |||
| Data i miejsce urodzenia | 3 listopada 1845 | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | 16 sierpnia 1910 | ||
| Miejsce spoczynku | |||
| Zawód, zajęcie | historyk, archeolog,etnograf, folklorysta,krajoznawca | ||
| Alma Mater | |||
| Małżeństwo | 1. Aleksandra Jelska(jej śmierć) 2. Kazimiera z Weissenbornów Wilczyńska | ||
| Dzieci | Stanisław, Janina | ||
| Krewni i powinowaci | |||
| |||
| |||
| |||
Zygmunt Gloger herbuPrus II,ps. „Pruski”[1],Prus,Ziemianin,Sąsiad,Hreczkosiej[2] (ur.3 listopada1845 wTyborach-Kamiance, zm.16 sierpnia1910 wWarszawie)[3] – polski historyk, archeolog,etnograf, folklorysta,krajoznawca.
SynJana i Michaliny z Woynów, w wieku 14 lat zamieszkał wJeżewie kołoTykocina, w XVIII-wiecznymdworze w nowo nabytym przez jego ojca majątku.
Kształcił się w Warszawie, gdzie w latach 1858–1863 uczęszczał do szkoły Jana Nepomucena Leszczyńskiego, a w 1867 r. ukończyłSzkołę Główną. Na jego zainteresowania mieli wpływJulian Bartoszewicz, historyk, literaturoznawca i encyklopedysta orazJózef Ignacy Kraszewski, którzy bywali w majątku jego ojca.
W 1868 r. rozpoczął studia naUniwersytecie Jagiellońskim z zakresu historii i archeologii. Na jego dalszą pracę etnograficzną miał wpływ spotkany w KrakowieWincenty Pol, a takżeOskar Kolberg.
Od 1872 r. zamieszkał w majątku rodzinnym w Jeżewie, gdzie gospodarował na 1500-morgowym gospodarstwie. W 1883 r. ożenił się z Aleksandrą Jelską, córką etnografa i pisarzaAleksandra Jelskiego i bratanicą swego przyjacielaMichała Jelskiego. Mieli syna Stanisława i córkę Janinę[2].
Pierwsze prace etnograficzne podjął już w 1867 r. Później odbywał wędrówki etnograficzne i archeologiczne po ziemiachPolski iLitwy. Swoje liczne zbiory gromadził w domu rządcybrowarnego i murowanymlamusie. Po jego śmierci do 1939 r. mieściło się tu jegomuzeum.
Gloger utrzymywał kontakty z wieloma ówczesnymi polskimi uczonymi i humanistami. W Jeżewie gościli m.in. etnografJan Aleksander Karłowicz, wspomniany już Julian Bartoszewicz, antropolog i etnografJózef Tylko-Hryncewicz, folklorysta i przyjaciel z okresu studiów w KrakowieMichał Federowski oraz przyrodnik, pedagog i krajoznawcaWojciech Jastrzębowski. Przyjeżdżali propagatorzy nowoczesnego rolnictwa i sadownictwa:Brunon Dłużewski,Michał Girdwoyń i kolega z lat szkolnychTymoteusz Łuniewski. Jeżewo odwiedzali także literaci:Henryk Sienkiewicz – kolega Glogera z warszawskiej Szkoły Głównej,Eliza Orzeszkowa czy krewna matki Zygmunta, poetkaNarcyza Żmichowska. Bywali tu rysownicy:Michał Elwiro Andriolli – znajomy Glogera z Warszawy iJulian Maszyński – towarzysz jego wypraw krajoznawczych. Z muzyków przyjeżdżali do Jeżewa kompozytorzyPiotr Maszyński iZygmunt Noskowski, a także wspomniany już skrzypek Michał Jelski[2].
W 1893 r. Gloger wydzierżawił majątek, zostawiając sobie jedynie dwór z ogrodem i sadem. Pod koniec życia w 1906 zamieszkał w Warszawie, tam też po śmierci pierwszej żony ożenił się powtórnie z Kazimierą z Weissenbornów Wilczyńską. Po śmierci został pochowany na warszawskichPowązkach. 19 października 1911 r. jego zwłoki przeniesiono do nowego grobowca (kwatera 52-2-1/2)[4] z pomnikiem wykonanym przez rzeźbiarza Czesława Makowskiego[5]. Wyryto na nim napis: „Kochał przeszłość dla przyszłości”[2][6].
Swoje zbiory zapisał w testamenciePolskiemu Towarzystwu Krajoznawczemu, którego był jednym z założycieli i pierwszym prezesem, Towarzystwu Etnograficznemu, i Towarzystwu Bibliotek Publicznych w Warszawie orazMuzeum Przemysłu i Rolnictwa.
Dziełem życia Glogera byłaEncyklopedia staropolska ilustrowana (1900–1903)[7][8][9][10], która nadal jest cennym przewodnikiem po kulturze staropolskiej. Inne ważniejsze prace:Obchody weselne[11] (1869),Pieśni ludu[12] (1892),Księga rzeczy polskich[13](1896),Rok polski w życiu, tradycji i pieśni[14] (1900). Dwie publikacje –Pieśni ludu orazEncyklopedia staropolska ilustrowana ukazały się dzięki sfinansowaniu edycji przezWitolda Zglenickiego uzyskanych za pośrednictwemKasy Mianowskiego. Śmierć autora przerwała w połowie drugiego tomu encyklopedyczne wydawnictwoBudownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce[15][16] (1907–1909, litery A–L). Napisał około 800 prac i artykułów.
Od 1983 r. łomżyńskie Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze „Stopka” organizujeKonkurs o Nagrodę i Medal Zygmunta Glogera. W konkursie przyznawane są nagroda i medal Zygmunta Glogera za szczególne osiągnięcia w badaniu, ochronie i rozwoju kultury. Wśród laureatów konkursu znalazły się takie osobistości polskiej humanistyki jak prof.Jan Miodek,Julian Krzyżanowski,Anna Kutrzeba-Pojnarowa,Czesław Hernas,Jadwiga Klimaszewska,Roman Reinfuss,Jacek Kolbuszewski,Dorota Simonides,Roch Sulima,Andrzej Strumiłło,Piotr Eberhardt. A także liczne grono pasjonatów i kontynuatorów dzieła Glogera w swoich „małych ojczyznach”. Konkurs glogerowski w ostatnich latach znalazł mocnego sojusznika w Ministerstwie Kultury oraz samorządzie. Kapitule konkursu przewodniczył do 2015 r. prof.Janusz Tazbir, a później – prof.Henryk Samsonowicz.
