 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Lider | |
| Data założenia | 1992 |
| Ideologia polityczna | ortodoksyjnyjudaizmaszkenazyjski, |
| Poglądy gospodarcze | |
| Członkostwo międzynarodowe | Aguda |
| Barwy | czarno-białe |
| Obecni posłowie | 7/120 |
Zjednoczony Judaizm TorylubPartia Tory(hebr: יהדות התורה המאוחדת,Jahadut ha-Tora ha-Meuchedet) –izraelskie ugrupowanie polityczne będące sojuszem dwóchortodoksyjnych partii religijnych wchodzących w składKnesetu:Sztandar Tory (Degel Ha-Tora) iAgudat Israel. Po raz pierwszy porozumienie to powstało w 1992, ale po wejściu do rządu w 2004 (premierAriel Szaron), rozpadło się ponownie na dwie partie.
Tuż przed wyborami w 2006 oba ugrupowania uzgodniły ponowne połączenie sił, w celu wprowadzenia do Knesetu jak największej liczby deputowanych.
W wynikuprzedterminowych wyborów parlamentarnych w lutym 2009 ugrupowanie otrzymało 5 miejsc w Knesecie, a pokolejnych wyborach, w 2013, w parlamencie zasiadło 7 deputowanych tej partii.
Partia Tory jest koalicją dwóch ugrupowań:
Głównymi przywódcamiSztandaru Tory są obecnie rabiniJosef Szalom Eljasziw iAharon Steinman. Obaj mają po ponad 90 lat. Eljasziw mieszka wJerozolimie, a Steinman wBene Berak. Decyzje dotyczące bieżącej polityki są także podejmowane przez Radę Mędrców Tory (Mo’ecet Gdolej ha-Tora), złożoną z doświadczonych rabinów, kierującychjesziwami, znającymi biegleTalmud iHalachę (żydowskie prawo religijne), jak równieższulchan aruch (podstawowy kodeks prawa żydowskiego).
Frakcja Agudat Israel również wywodzi się z członków wyżej wymienionych dynastii chasydzkich. Na kierownictwo tego ugrupowania bardzo duży wpływ ma zawsze także lider dynastiiBelz. Pomimo tego, żaden z reprezentantów tej dynastii nie znalazł się wysoko na liście wyborczej Partii Tory przedwyborami w 2006. Skutkiem tego był brak chasydów z Belz pośród deputowanych do Knesetu. Sytuacja taka powtórzyła się drugi raz z rzędu w historii Izraela.
Przed powstaniem Degel Ha-Tora, oba ugrupowania wchodziły w skład zjednoczonej partii Agudat Israel. Jednak wystąpił z niej lider niechasydzkiej grupy, rabinElazar Szach (1898–2001), który pociągnął za sobą swoich zwolenników. Utworzył on nową partię – Degel Ha-Tora, w skład której weszli ortodoksyjni Żydzi o litewskich korzeniach (nazywani takżeMitnagdim). Nazwa nowego ugrupowania, oznaczającaSztandar Tory została wybrana nieprzypadkowo. Szach wybrał ją, aby zamanifestować swój sprzeciw wobec zeświecczonego, jego zdaniem, państwa Izrael, będącego w jego opinii podmiotem skierowanym przeciwko Torze.
Partia Tory miała również duży wpływ na Żydówsefardyjskich i reprezentujące ich ugrupowanie –Szas. Rabbi Szach miał swój udział w stworzeniu tej partii, polecając swoim zwolennikom głosowanie na nią. W późniejszym czasieSzas zerwał z Szachem i rozwinął niezależną politykę – jego liderem został rabin sefardyjski,Owadia Josef. Pomimo tego obecni przywódcy partii często współdziałają i wzorują się na deputowanych z Partii Tory.
W styczniu 2004 pomiędzy poszczególnymi podmiotami wchodzącymi w skład Partii Tory pojawił się spór. Jego przedmiotem było pytanie, czy wchodzić w skład rząduAriela Szarona. Trwały wówczas negocjacje w tej sprawie z rabinem Eljasziwem. Ustalił on, że pięciu deputowanych będzie czekać trzy miesiące przed przyjęciem posad rządowych. RabbiJa’akow Arje Alter z dynastii Ger zażądał jednak, aby członkowie Agudat Israel weszli natychmiast w skład gabinetu. Partnerzy z Degel Ha-Tora oskarżyli ich wówczas o brak szacunku dla osoby Eljasziwa. Pomimo tegoJa’akow Litzman zaakceptował oferowane mu stanowisko szefa parlamentarnej komisji finansów. To spowodowało rozłam w partii – członkowie Degel Ha-Tora opuścili ugrupowanie, kończąc dwunastoletnią ścisłą współpracę.
W grudniu 2005 odbyło się spotkanie pomiędzy reprezentantami obu ugrupowań. Jego głównym celem było polepszenie atmosfery w stosunkach pomiędzy oboma organizacjami i przedyskutowanie możliwości nawiązania ponownej współpracy przed wyborami w marcu 2006. Głównym problemem pozostawała kwestia sposobu przyznania poszczególnym partiom miejsc na liście wyborczej. Degel Ha-Tora nalegał, aby obie partie otrzymały równą liczbę miejsc. W przeszłości Agudat Israel otrzymywał nieco więcej miejsc niż jego partner. PonadtoDegel zmienił nieco swoją organizację, upodabniając się do nowoczesnej partii politycznej (stworzono oficjalne biuro ugrupowania, a także odbyła się pierwsza od 15 lat konwencja partyjna).
W pierwszych dniach lutego 2006 Degel Ha-Tora i Agudat Israel zdecydowały się na utworzenie wspólnego ugrupowania, pomimo faktu, że wciąż nierozwiązany pozostawał problem, której z partii przyznać szóste miejsce na liście wyborczej. Zdecydowano w końcu zawarciu o kompromisu – ustalone, że przysługujące miejsce w Knesecie obejmowane będzie na zasadzie rotacji (podobnie było z piątą pozycją w poprzedniej kadencji, kiedy to dzieliły ją pomiędzy siebie dynastie Belz i Wyżnic)[1][2]. Porozumienie to pozwoliło na wystawienie wspólnej listy. Pomimo tego niezadowolona była dynastia Belz, która musiała poświęcić się dla dobra całej partii, rezygnując z części swojej reprezentacji parlamentarnej[3].
Przedstawiciele Partii Tory mówili wówczas dziennikarzom, że decyzja o tym, czy wejść do przyszłej koalicji rządowej będzie zależała od tego, czy ugrupowanie otrzyma dwie „centralne posady”, które będzie można podzielić pomiędzyAgudat iDegel. Ponadto, w celu uniknięcia niebezpieczeństwa rozłamu jak w 2004, ewentualny brak zgody co do tego, czy wejść do rządu, stać miał się przedmiotem dyskusji rabinów, będących przywódcami partii. Nie miało być natomiast podejmowane na mocy decyzji większości deputowanych do Knesetu z ramienia Partii Tory[2].
Tuż przed wyborami, w izraelskich środkach masowego przekazu pojawiały się informacje, że kierownictwo Partii Tory zastanawia się nad zawiązaniem koalicji rządowej z ugrupowaniemKadima pod przywództwemEhuda Olmerta, typowanym na zwycięzcę[4]. Tak się jednak nie stało – Partia Tory pozostała w opozycji. Po wyborach ugrupowaniu udało się uzyskać 6 deputowanych i tym samym zwiększyć posiadaną liczbę miejsc w Knesecie o jeden mandat. Obecnie przewagę ma Agudat Israel, który obsadził 4 miejsca. Szóste miejsce zajmuje natomiastJa’akow Kohen z dynastii Ger.
Osobny artykuł:Wybory parlamentarne w Izraelu w 2009 roku.W wyniku wyborów na początku 2009 partia otrzymała 5 mandatów parlamentarnych. Misję utworzenia rządu otrzymał liderLikudu, który zaprosił Partię Tory do negocjacji na temat jej wejścia w skład gabinetu. Porozumienie zawarto 1 kwietnia 2009 r. Na jego mocy przedstawiciele Partii Tory zostali wiceministrami w resorcie zdrowia i edukacji[5].
Osobny artykuł:Wybory parlamentarne w Izraelu w 2013 roku.Po wyborach w styczniu 2013, Partia Tory wprowadziła do Knesetu 7 deputowanych. Ugrupowanie nie weszło jednak do koalicji rządowej uformowanej przezBinjamina Netanjahu. Stało się tak, ponieważ w składzie rządu znalazła się druga najsilniejsza partia w Knesecie,Jest Przyszłość. Postuluje ona m.in. konieczność wprowadzenia obowiązkowego poboru do wojska dla ultraortodoksyjnej młodzieży[6]. Rozwiązaniu takiemu sprzeciwiają się partie religijne, takie jak Partia Tory iSzas.
Osobny artykuł:Wybory parlamentarne w Izraelu w 2015 roku.W wynikuwyborów parlamentarnych w Izraelu, przeprowadzonych 17 marca 2015, Zjednoczony Judaizm Tory wprowadził do Knesetu 6 deputowanych[7].
Osobny artykuł:Wybory parlamentarne w Izraelu w kwietniu 2019 roku.W wyborach parlamentarnych w kwietniu 2019 roku ugrupowanie zajęło 4 miejsce zdobywając 248 490 głosów (5,77%). Przełożyło się to na 7 mandatów wKnesecie XXI kadencji. Liderem listy byłJa’akow Litzman[8][9][10].
Osobny artykuł:Wybory parlamentarne w Izraelu we wrześniu 2019 roku.W przyśpieszonych wyborach we wrześniu ugrupowanie zajęło 6. miejsce, zdobywając 268 775 głosów (6,06%) i wprowadzając dodwudziestego drugiego Knesetu 7 posłów[11].
Osobny artykuł:Wybory parlamentarne w Izraelu w 2020 roku.W przyśpieszonych wyborach marcu 2020 ugrupowanie zajęło 5. miejsce, zdobywając 274 437 głosów (5,98%) i wprowadzając dodwudziestego trzeciego Knesetu 7 posłów
| Wybory | Liczba mandatów | Miejsce | Liczba głosów | Procent głosów |
|---|---|---|---|---|
| 1992[12] | 4 | 7. | 86 167 | 3,3% |
| 1996[13] | 4 | 8. | 98 657 | 3,3% |
| 1999[14] | 5 | 9. | 125 741 | 3,7% |
| 2003[15] | 5 | 8. | 135 087 | 4,29% |
| 2006[16] | 6 | 8. | 146 958 | 4,8% |
| 2009[17] | 5 | 6. | 147 954 | 4,39% |
| 2013[18] | 7 | 6. | 195 892 | 5,16% |
| 2015[7] | 6 | 9. | 211 826 | 5,03% |
| IV 2019[19] | 7 | 4. | 248 490 | 5,78% |
| IX 2019[11] | 7 | 6. | 268 775 | 6,06% |
| 2020[20] | 7 | 5. | 274 437 | 5,98% |
Źródła danych:oficjalna strona Knesetu,strona izraelskiego ministerstwa spraw zagranicznych.
