Movatterモバイル変換

[0]ホーム
URL:

Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Zaćmienie Słońca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ten artykuł od 2013-10 zawiera treści, przy którychbrakuje odnośników do źródeł.
Należy dodaćprzypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listyźródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach:Encyklopedia PWN •Google Books • Google Scholar •BazHum •BazTech •RCIN • Internet Archive (texts /inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się wdyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon{{Dopracować}} z tego artykułu.
Całkowite zaćmienieSłońca weFrancji w 1999
Częściowe zaćmienieSłońca wPolsce 29 marca 2006
Częściowezaćmienie Słońca z 20 marca 2015 obserwowane w Polsce
12.10.1996, zachodnia Polska: oglądanie zaćmienia przez przydymione szkło
Zobacz multimedia związane z tematem:Zaćmienie Słońca

Zaćmienie Słońca – zjawisko astronomiczne powstające, gdyKsiężyc znajdzie się pomiędzySłońcem aZiemią i tym samym przysłoni światło słoneczne.

Obecnie Księżyc jest tyle samo od Słońca mniejszy, ile razy jest bliżej Ziemi. Sprawia to, że jego kątowe rozmiary na niebie są bardzo zbliżone do słonecznych. Zaćmienie zachodzi wyłącznie podczas nowiu, w momencie kiedy Księżyc znajduje się dokładnie między Ziemią i naszą Gwiazdą Dzienną[1] w prostej linii, o której mowa wsyzygium.Gdyby Księżyc miał idealnie kołową orbitę, był bliżej Ziemi i znajdował się w tej samej płaszczyźnie ekliptyki, to zaćmienia Słońca występowałyby podczas każdego nowiu. Jednakże orbita Księżyca jest nachylona pod kątem ponad 5 stopni w stosunku do orbity Ziemi obiegającej Słońce, co sprawia, iż zwykle cień Księżyca mija Ziemię. Aby zaćmienie Słońca doszło do skutku, orbita Księżyca musi przeciąć orbitę Ziemi. Na dodatek orbita Księżyca jest eliptyczna, co powoduje, że czasami znajduje się zbyt daleko od Ziemi, aby swoim rozmiarem mógł zasłonić całkowicie tarczę słoneczną (antycień). Obydwie orbity przecinają się na liniach węzłowych, co w konsekwencji daje od dwóch do pięciu zaćmień w ciągu roku, przy czym maksymalnie dwa z nich mogą być całkowite[2][3].Na dodatek całkowite zaćmienia Słońca są dużo rzadsze dla konkretnego miejsca na Ziemi, ponieważ pas cienia całkowitego jest bardzo wąski.

Zaćmienie Słońca jest zjawiskiem naturalnym, które choć znane od starożytności przypisywano do zjawisk nadprzyrodzonych lub kojarzono ze złymi znakami. Całkowite zaćmienie Słońca może być przerażające dla osób nieświadomych wiedzy o tym zjawisku.

Obserwacja zaćmienia Słońca nieuzbrojonym okiem grozi trwałym uszkodzeniem wzroku. Z pomocą przychodzą różnego rodzaju narzędzia umożliwiające obserwację tego zjawiska. Z technicznego punktu widzenia bezpiecznie można nieuzbrojonym okiem obserwować fazę całkowitą. Niemniej jednak i ta praktyka czasem bywa niebezpieczna ze względu na brak świadomości niektórych ludzi, nieodróżniających poszczególnych faz zjawiska. Najdłuższy możliwy czas trwania zaćmienia całkowitego to 7 minut i 31 sekund. Ludzie znani jakołowcy zaćmień podróżują po całym globie, aby doświadczyć całkowitego zaćmienia Słońca, którego termin jest już wcześniej znany[4][5].

W ciągu roku występują (gdzieś na kuli ziemskiej) co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 – z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej, np.Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857) czy wybrzeżeAngoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002), natomiast na terenie Polski w okolicachHrubieszowa w dniach 8 lipca 1842 i 28 lipca 1851.

Ostatnie zaćmienie Słońca obserwowane w Polsce nastąpiło29 marca 2025 roku (płytkie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju około południa). Następne zaćmienie Słońca widoczne z terenów Polski nastąpi12 sierpnia 2026 roku (głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju o zachodzie Słońca).

Najbliższe obrączkowe zaćmienie widoczne w Polsce nastąpi 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku (na Dolnym Śląsku i w Małopolsce).

Rodzaje zaćmień Słońca

[edytuj |edytuj kod]

Aby zrozumieć fenomen zaćmienia Słońca, należy sobie uświadomić, że Księżyc, choć ok. 400 razy mniejszy od Słońca, znajduje się około 400 razy bliżej Ziemi. Ponieważ wskaźniki te są do siebie podobne, oba te ciała są widziane z Ziemi prawie w tych samych rozmiarach kątowych: średnica kątowa wynosi około 0,5stopnia łuku[6].

Osobną kategorią zacmień Słońca jest zakrycie Słońca przez ciało niebieskie inne niż Księżyc. Takie zjawisko może być obserwowane z dowolnego punktu w przestrzeni kosmicznej, daleko od powierzchni Ziemi. Znane są udokumentowane dwa przykłady takich obserwacji. Pierwszy był obserwowany przez załogęApollo 12 w roku 1969, kiedy zaćmienie Słońca spowodowane było przez Ziemię. Drugi został udokumentowany przezsondę Cassini w 2006 roku, jak Słońce zostało zakryte przezSaturna.

źródło[1][7]
Porównanie minimalnego oraz maksymalnego rozmiaru kątowego Księżyca, Słońca (oraz planet). Zaćmienie obrączkowe może mieć miejsce wówczas, gdy Słońce będzie miało większy widoczny rozmiar kątowy niż Księżyc. Zaćmienie całkowite z kolei będzie występować w odwrotnej sytuacji, kiedy Księżyc będzie miał większy rozmiar kątowy od Słońca.

Ponieważ orbita Ziemi obiegającej Słońce jest takżeeliptyczna, odległość Ziemi od Słońca zmienia się w ciągu roku. Wpływa to na widzialny rozmiar tarczy Słońca, ale nie aż tak znacząco, jak zmienia się w ciągu każdego miesiąca widomy rozmiar tarczy Księżyca[6]. Gdy Ziemia znajduje się najdalej od Słońca, w okolicachaphelium na początku lipca, wówczas jest większa możliwość wystąpienia zaćmienia całkowitego. Natomiast kiedy Ziemia znajduje się bliskoperyhelium na początku stycznia, wówczas w pewnym sensie zaćmienie obrączkowe jest bardziej prawdopodobne[8].

W przypadku zaćmienia centralnego (całkowite, obrączkowe lub hybrydowe) obserwator nieznajdujący się w centrum, czyli nie w cieniu, ale w półcieniu obserwuje jedynie zaćmienie częściowe.

Rodzaj zaćmieniaCzęstość występowania
całkowite26,9%
obrączkowe33,2%
hybrydowe4,8%
częściowe35,2%
KsiężycSłońce
w perygeum
(najbliżej)		w apogeum
(najdalej)		w perihelium
(najbliżej)		w aphelium
(najdalej)
średni promień1737,10 km696000 km
odległość363104 km405696 km147098070 km152097700 km
średnica kątowa[9]33' 30"
(0.5583°)		29' 26"
(0.4905°)		32' 42"
(0.5450°)		31' 36"
(0.5267°)
wielkość pozorna (z zachowaniem skali)
malejąca kolejność wielkości pozornej1.4.2.3.

Zaćmienie całkowite

[edytuj |edytuj kod]

Zaćmienie rozpoczyna się I kontaktem, czyli zetknięciem się tarczy Księżyca z tarczą Słońca. W tym momencie zaczyna się zaćmienie częściowe, podczas którego nasz satelita zakrywa stopniowo coraz większy fragment dysku naszej gwiazdy. Gdy tarcza Księżyca zakryje całkowicie Słońce, stykając się z jego przeciwległą krawędzią, II kontakt rozpoczyna fazę całkowitą. Tuż przed II kontaktem następuje gwałtowny spadek jasności nie tylko Słońca, ale także nieba i całego otoczenia w miejscu obserwacji. Zanim tarcza słoneczna skryje się za Księżycem, na krótką chwilę pojawia się tzw. diamentowy pierścień, czyli ostatni błysk promieni słonecznych. Diamentowy pierścień pojawia się dwukrotnie – podczas początku i końca fazy całkowitego zaćmienia (tuż po III kontakcie). Gdy nachodząca tarcza Księżyca dotyka brzegów tarczy słonecznej, obserwujemy wtedy mieniący się pierścień z jaśniejszymi punktami, przypominającymi korale lub naszyjnik z pereł. Zjawisko to jako jeden z pierwszych opisał i wyjaśniłFrancis Baily angielski astronom, podczas zaćmienia z 15 maja 1836 roku. Od jego nazwiska obecnie określamy je mianempereł Baily’ego. Ponad sto lat wcześniejEdmund Halley zaobserwował i opisał to samo zjawisko, poprawnie sugerując, że musi to być spowodowane przeświecaniem promieni słonecznych pomiędzy kraterami i górami księżycowymi. III kontakt ma miejsce, gdy tarcza Księżyca zaczyna schodzić ze słonecznej, co rozpoczyna ponownie fazę zaćmienia częściowego, tym razem stopniowo odsłaniającego coraz większe fragmenty Słońca. W momencie IV kontaktu tarcza Księżyca całkowicie odkrywa Słońce i kończy całe zjawisko.

Rodzaj zaćmienia wynika z jego geometrii. Kluczowe jest położenie wierzchołka stożka cienia i strefy półcienia rzucanych przez Księżyc. Gdy wierzchołek trafia w Ziemię i wypada pod jej powierzchnią, oznacza to, że w danym miejscu na powierzchni Ziemi można obserwować zaćmienie całkowite. Im głębiej wpada wierzchołek cienia, tym szerszy jest pas całkowitości oraz czas trwania zaćmienia całkowitego. W związku z ruchem Księżyca i obrotem Ziemi wokół osi powstaje na jej powierzchni pas zaćmienia całkowitego o długości nawet do około 14 000 kilometrów. W sprzyjających warunkach, gdy Księżyc jest w perygeum, może mieć szerokość nawet 273 km. Szerokość pasa, w jakim można obserwować zaćmienie centralne, zależy od odległości Księżyca od Ziemi i Ziemi od Słońca oraz dodatkowo, od szerokości geograficznej. Przeciętna szerokość pasa zaćmienia wynosi około 100 km. W rejonach okołobiegunowych, gdzie stożek cienia Księżyca pada na Ziemię zawsze pod małym kątem, może ona zwiększyć się do 600 km. Czas trwania fazy całkowitej zaćmienia jest uzależniony od odległości pomiędzy naszą planetą i Księżycem, aktualnego położenia Ziemi na orbicie wokół Słońca, a także odległości danego miejsca od środka pasa całkowitego zaćmienia. Zaćmienie centralne (całkowite lub obrączkowe) musi nastąpić wówczas, gdy w czasie nowiu kątowa odległość Księżyca od jednego zwęzłów jego orbity nie przekracza 10,1°, a może wydarzyć się już przy odległości 11,5°. Aby zaćmienie było długie, Księżyc powinien znajdować się w pobliżuperygeum, a Ziemia w pobliżuaphelium (rozmiary kątowe satelity będą większe od słonecznych). Analogicznie: najkrótsze – gdy Księżyc znajduje się w pobliżuapogeum, a Ziemia w pobliżuperyhelium.

Cień Księżyca podczas zaćmienia Słońca widziany z ISS nad Turcją i Cyprem w 2006 roku

Całkowite zaćmienie Słońca za około 560 milionów lat będzie miało swój kres. Oddalający się od naszej planety Księżyc (około 3,8 cm rocznie), będzie miał wtedy zbyt małe rozmiary kątowe, aby całkowicie zakryć tarczę słoneczną. W tym samym czasie Słońce również się trochę powiększy. Wszystkie zaćmienia całkowite staną się obrączkowymi. W dalszym ciągu będą występować zaćmienia częściowe.

Zaćmienie częściowe

[edytuj |edytuj kod]

Zaćmienie częściowe obserwuje się w dwóch przypadkach. Pierwszym są obszary po obu stronach pasa zaćmienia całkowitego, obrączkowego lub hybrydowego. Drugi przypadek dotyczy zaćmienia częściowego, kiedy stożek cienia w ogóle nie trafia w Ziemię. Obserwujemy wtedy tylko zaćmienie częściowe. Zaćmienie to musi się wydarzyć wtedy, gdy kątowa odległość Księżyca od jednego z węzłów jego orbity, wynosi mniej niż 15,9°, a może się zdarzyć już przy odległości 17,9°. Zaćmienie ma tylko dwa kontakty. Pierwszy, gdy Księżyc pojawia się na tarczy Słońca, drugi gdy z niej schodzi. Gdy Księżyc przesuwa się przed tarczą Słońca, możemy obserwować kontury jego nierównej powierzchni. Przez teleskop widać głębokie doliny i wysokie góry: wszystko to na tle blaskufotosfery Słońca przybiera czarną barwę[10].

Zaćmienie obrączkowe

[edytuj |edytuj kod]

W przypadku zaćmienia obrączkowego wierzchołek cienia księżycowego wypada ponad powierzchnią Ziemi. Wtedy tarcza Księżyca nie jest w stanie zasłonić w całości Słońca, co obserwujemy jako jasną obrączkę z mniej lub bardziej centralnie położonym czarnym dyskiem Księżyca. W tym przypadku zmienia się opis sekwencji kolejnych kontaktów. W związku z tym, że tarcza Księżyca ma mniejszerozmiary kątowe od słonecznej, drugi kontakt ma miejsce w momencie, gdy w całości znajdzie się ona wewnątrz tarczy Słońca. Obserwowana wielkość i grubość obrączki zależy od okoliczności. Gdy Ziemia znajduje się w pobliżu peryhelium, Księżyc zaś blisko apogeum, to obrączka jest gruba. Im bardziej zbliżone są obserwowane rozmiary kątowe Księżyca i Słońca, tym cieńsza obrączka. Podczas zaćmienia obrączkowego Słońce wygląda jak idealny pierścień, jeśli jest obserwowane z centralnej linii, albo jak nieco zdeformowana bransoleta, gdy patrzymy bliżej północnego lub południowego brzegu pasa zaćmienia. Zaćmienie to jest najdłuższe wtedy, gdy Ziemia znajduje się w peryhelium, a Księżyc w apogeum. Szerokość pasa zaćmienia obrączkowego sięga 370 km, ale w obszarach okołobiegunowych może być znacznie większa. Podobnie jak w przypadku zaćmienia całkowitego, czas trwania zaćmienia obrączkowego może być bardzo różny, od ułamka sekundy do 12 minut i 30 sekund. Najdłuższe takie zaćmienie w okresie ostatnich 4000 lat wystąpiło 7 grudnia 150 roku, gdy faza obrączkowa trwała 12 minut i 23 sekundy[10].

Zaćmienie hybrydowe

[edytuj |edytuj kod]

Zaćmienie hybrydowe (zwane też obrączkowo-całkowitym) występuje najrzadziej ze wszystkich. W ich geometrii istotną rolę odgrywa kulistość naszej planety. To ona sprawia, że w centralnych rejonach pasa zaćmienia całkowitego rozmiary Księżyca pozwalają jeszcze na pełniejsze zakrycie Słońca, natomiast na skraju pasa są już zbyt małe i obserwuje się zaćmienie obrączkowe (satelita jest dalej). Charakterystyką tych zaćmień jest krótki czas trwania fazy całkowitej. Jest to spowodowane faktem, że wierzchołek księżycowego cienia praktycznie tylko muska powierzchnię Ziemi.

Zaćmienia Słońca w XXI wieku

[edytuj |edytuj kod]

W tym wieku będzie ich w sumie 224, w tym: 67 całkowitych, 72 obrączkowych, 7 obrączkowo-całkowitych i 78 częściowych[7].

W Polsce będzie czterdzieści zaćmień Słońca. Będą to przede wszystkim zaćmienia częściowe. Nie wydarzy się żadne zaćmienie całkowite, ale w południowych rejonach dojdzie do dwóch zaćmień obrączkowych: 13 lipca 2075 oraz 23 lipca 2093 roku[7].

Wybrane zaćmienia Słońca

[edytuj |edytuj kod]

Fazę zaćmienia określa się najczęściej jako ułamek zakrytej przez Księżyc średnicy tarczy Słońca. Jest to tak zwana faza liniowa. Zaćmienie częściowe ma zatem fazę od 0 do 1, a całkowite – ponad 1 (1,03). Zaćmienie obrączkowe może osiągnąć fazę od 0,95 do 1,00. Czasem podaje się fazę powierzchniową w procentach, która wskazuje, jaka część powierzchni tarczy Słońca ulega zakryciu podczas zaćmienia. Ekstremalne wielkości powierzchniowych faz zaćmienia wynoszą 106,5% dla zaćmienia całkowitego i 89,1% dla obrączkowego. Wartości maksymalnej fazy zaćmienia wynikają z kątowych rozmiarów Słońca i Księżyca w okolicy maksimum zjawiska.

Data zaćmieniaTypCzas trwania (maks.)Trasa zaćmienia[a]Uwagi
1639-06-01T00:00:00.0011 czerwca 1639(dts)obrączkowe00:26,9 minAmeryka Północna,EuropaObrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Prusach Wschodnich, terenach Białorusi, Kazachstanu.
1654-08-1212 sierpnia 1654(dts)całkowite02:16 minEuropa,AzjaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1699-09-2323 września 1699(dts)hybrydowe00:08,2 min obrączkowe 00:53,4 min całkowiteEuropa,AzjaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1706-05-1212 maja 1706(dts)całkowite04:10,3 minEuropa,AzjaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1733-05-1313 maja 1733(dts)całkowite04:09,8 minAmeryka Północna, PółnocnaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1748-07-2525 lipca 1748(dts)obrączkowe05:07,4 minAmeryka Północna,Ocean Atlantycki,Europa,Azja Mniejsza,Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
1793-09-055 września 1793(dts)obrączkowe05:57,5 minŚrodkowaEuropa,Azja,Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
1804-02-1111 lutego 1804(dts)hybrydowe00:45,0 min obrączkowe 00:04,8 min całkowiteśrodkowyAtlantyk,Maghreb,Włochy,Europa Środkowa,RosjaHybrydowe zaćmienie Słońca, w obecnych granicach Polski widoczne jedynie jako obrączkowe.
1816-11-1919 listopada 1816(dts)całkowite02:03,6 minpołudniowaSkandynawia,Europa ŚrodkowaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski.
1836-05-1515 maja 1836(dts)obrączkowe04:47 minAmeryka Środkowa,Karaiby,Atlantyk,Europa ŚrodkowaObrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (północna część).
1842-07-088 lipca 1842(dts)całkowite04:09,6 minEuropa Środkowa i Południowa,Rosja,Azja Wschodnia, zachodniPacyfikCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowe i południowo-wschodnie tereny).
1851-07-2828 lipca 1851(dts)całkowite03:44,7 minAmeryka Północna,Grenlandia,Skandynawia,Europa ŚrodkowaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski.
1887-08-1919 sierpnia 1887(dts)całkowite03:53,9 minEuropa Środkowa,Syberia,Mandżuria,JaponiaPrzedostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. To zaćmienie zainspirowałoBolesława Prusa przy pisaniuFaraona.
1912-04-1717 kwietnia 1912(dts)hybrydowe (obrączkowo-całkowite)00:06,0 min (całkowite) 00:42,6 min (obrączkowe)Ameryka Południowa,Atlantyk,EuropaZaćmienie Słońca całkowite: w Hiszpanii, na wschodnim Oceanie Atlantyckim, w zachodniej Francji, obrączkowe: Ameryka Południowa, zachodni Atlantyk, Francja, Niemcy, Morze Bałtyckie, Łotwa (obecna), Rosja.
1914-08-2121 sierpnia 1914(dts)całkowite02:18,1 minGrenlandia, północna i WschodniaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne na terenach polskich np. w Wilnie.
1919-05-2929 maja 1919(dts)całkowite06:55,7 minAmeryka Południowa, środkowy Atlantyk,Afryka Zachodnia,Afryka Centralna,Afryka WschodniaSfotografowane przezArthura Eddingtona w celu weryfikacjiogólnej teorii względności
1954-06-3030 czerwca 1954(dts)całkowite02:39,0 minStany Zjednoczone,Labrador, południowaGrenlandia,Skandynawia,Europa WschodniaOstatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce – dokładniej na samej granicy zZSRR (Suwałki,Sejny).
1991-07-1111 lipca 1991(dts)całkowite07:02 minPacyfik iHawaje,Meksyk,Ameryka Środkowa, częśćAmeryki PołudniowejCałkowite zaćmienie Słońca, widoczne na Pacyfiku i na Hawajach, w środkowej i środkowo-zachodniej część Meksyku, w Ameryce Środkowej (Gwatemala, El Salvador, Nikaragua, Costa Rica, Panama) aż do Ameryki Południowej (Kolumbia, część Peru i Brazylii).
1992-06-3030 czerwca 1992(dts)całkowitepołudniowyUrugwaj, południowyAtlantyk
1994-11-033 listopada 1994(dts)całkowiteAmeryka Środkowa i Południowa oraz Afryka
1999-08-1111 sierpnia 1999(dts)całkowite02:23,0 minWielka Brytania, kraje Beneluksu,Francja,Niemcy,Austria,Węgry,Rumunia,Bułgaria.Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca XX w., blisko granic Polski. W Polsce widoczne jako dość głębokie zaćmienie częściowe.
2001-06-2121 czerwca 2001(dts)całkowite04:57 minAmeryka Południowa, Afryka
2001-12-1414 grudnia 2001(dts)obrączkowe03:53 minPółnocna iŚrodkowa Ameryka
2002-06-1010 czerwca 2002(dts)obrączkowe00:23 minAzja,Australia, Ameryka Północna
2002-12-044 grudnia 2002(dts)całkowite02:04 minAfryka Południowa,Antarktyka,Indonezja, Australia
2003-05-3131 maja 2003(dts)obrączkowe03:37 minEuropa, Azja, Ameryka Północna
2003-11-2323 listopada 2003(dts)całkowite01:57 minAustralia,Nowa Zelandia, Antarktyka, Ameryka Południowa
2005-04-088 kwietnia 2005(dts)hybrydowe00:42 minPacyfik, Ameryka Środkowa
2005-10-033 października 2005(dts)obrączkowe04:32 minPortugalia,Hiszpania i północna Afryka[1]
2006-03-2929 marca 2006(dts)całkowite04:07 minBrazylia, zachodnia i północna Afryka,Turcja, centralnaAzja,Mongolia[2]
2006-09-2222 września 2006(dts)obrączkowe07:09 minAmeryka Południowa, Zachodnia Afryka, Antarktyka
2008-02-077 lutego 2008(dts)obrączkowe02:12 minAntarktyka, Australia, Nowa Zelandia
2008-08-01T00:00:00.0011 sierpnia 2008(dts)całkowite02:27 minArktyka (Archipelag Arktyczny,Grenlandia,Wyspa Biała,Ziemia Aleksandry,Nowa Ziemia), Azja (Syberia,Mongolia,Chiny)W Polsce widoczne jako częściowe zaćmienie.[3]
2009-01-2626 stycznia 2009(dts)obrączkowe07:54 minAntarktyka, Ocean Indyjski, Sumatra, Borneo
2009-07-2222 lipca 2009(dts)całkowite06:39 minIndie,Chiny,Pacyfik.Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca XXI wieku.
2010-01-1515 stycznia 2010(dts)obrączkowe11:08 minAfryka Środkowa, Afryka Wschodnia, Indie, Birma, ChinyNajdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca XXI wieku.
2010-07-1111 lipca 2010(dts)całkowite05:20 minPołudniowy Pacyfik, Chile
2011-01-044 stycznia 2011(dts)częściowe–Europa,Afryka Północna,Bliski Wschód,Azja Środkowa.Głębokie zaćmienie widzialne w Polsce.
2011-06-01T00:00:00.0011 czerwca 2011(dts)częściowe–Islandia,Arktyka, wschodniaSyberia,Kamczatka.
2011-07-01T00:00:00.0011 lipca 2011(dts)częściowe–Antarktyka
2011-11-2525 listopada 2011(dts)częściowe–Antarktyka,RPA,Nowa Zelandia,Tasmania.
2012-05-2020 maja 2012(dts)obrączkowe05:46 minpołudniowo-wschodnieChiny,Japonia,Pacyfik,USA.
2012-11-1313 listopada 2012(dts)całkowite04:02 minpółnocnaAustralia, południowyPacyfik.
2013-05-1010 maja 2013(dts)obrączkowe06:03 minAustralia,Papua-Nowa Gwinea,Wyspy Salomona, Pacyfik.
2013-11-033 listopada 2013(dts)hybrydowe01:40 minAtlantyk,Afryka Środkowa.
2014-04-2929 kwietnia 2014(dts)obrączkowe00:00 minAustralia, Antarktyka, południowyOcean Indyjski.
2015-03-2020 marca 2015(dts)całkowite02:47 minAtlantyk,Wyspy Owcze,Svalbard,biegun północny.W Polsce zaćmienie widoczne jako częściowe
2016-03-099 marca 2016(dts)całkowite04:09 minIndonezja, Pacyfik
2016-09-01T00:00:00.0011 września 2016(dts)obrączkowe03:06 minAfryka Środkowa,Madagaskar,Reunion,Ocean Indyjski.
2017-02-2626 lutego 2017(dts)obrączkowe00:44 minpołudnioweChile iArgentyna,Atlantyk,Angola.
2017-08-2121 sierpnia 2017(dts)całkowite02:40 min[11]Pacyfik,Stany Zjednoczone, Atlantyk.
2018-02-1515 lutego 2018(dts)częścioweAmeryka Południowa, Antarktyka.
2018-07-1313 lipca 2018(dts)częściowe–południowa Australia, Tasmania,Ocean Południowy.
2018-08-1111 sierpnia 2018(dts)częściowe–Arktyka, Syberia, Mongolia, Chiny, Skandynawia.
2019-01-066 stycznia 2019(dts)częściowe–Mongolia, Chiny, Japonia, Kamczatka, Alaska.
2019-07-022 lipca 2019(dts)całkowite04:33 minpołudniowy Pacyfik, Chile, Argentyna.
2019-12-2626 grudnia 2019(dts)obrączkowe03:39 minKatar,Zjednoczone Emiraty Arabskie,Oman,Indie,Sri Lanka,Indonezja.
2020-06-2121 czerwca 2020(dts)obrączkowe00:38 minAfryka Środkowa, Półwysep Arabski, Pakistan, Indie, Tybet, Chiny, TajwanW Polsce widoczne jako bardzo płytkie zaćmienie częściowe na części obszaruBieszczadzkiego Parku Narodowego.
2020-12-1414 grudnia 2020(dts)całkowite02:10 minpołudniowy Pacyfik, Chile, Argentyna, południowy Atlantyk.
2021-06-1010 czerwca 2021(dts)obrączkowe03:51 minKanada, Grenlandia, Rosja.
W Polsce płytkie zaćmienie częściowe.
2022-10-2525 października 2022(dts)częściowe–Europa, Afryka Północna, Bliski Wschód, Indie.
Głębokie zaćmienie częściowe widoczne z całego terytorium Polski.
2025-03-2929 marca 2025(dts)częściowe–Kanada, Grenlandia, Europa, Rosja
Widoczne w Polsce zaćmienie częściowe.
2026-08-1212 sierpnia 2026(dts)całkowite02:21,5 minHiszpania,Islandia,Grenlandia,Półwysep Tajmyr.Następne całkowite zaćmienie Słońca widoczne w kontynentalnej Europie.
2027-08-022 sierpnia 2027(dts)całkowite06:23,0 minGibraltar,Maroko,Libia,Tunezja,Egipt,Arabia Saudyjska,Jemen,Somalia.W Polsce zaćmienie częściowe.
2029-06-1212 czerwca 2029(dts)częściowe–Europa Północna, Arktyka, Kanada, Alaska.W Polsce płytkie zaćmienie widoczne w godzinach porannych.
2030-06-01T00:00:00.0011 czerwca 2030(dts)obrączkowe05:21,0 minAfryka Północna, Grecja, Turcja, Rosja, Chiny, Japonia.W Polsce widoczne jako zaćmienie częściowe.
2034-03-2020 marca 2034(dts)całkowite04:09,0 minAfryka, Bliski Wschód, Indie, Chiny.W Polsce widoczne jako zaćmienie częściowe.
2036-08-2121 sierpnia 2036(dts)częściowe–Kanada, Arktyka, Europa, Afryka Północna.Częściowe zaćmienie widoczne w Polsce podczas zachodu Słońca.
2037-01-1616 stycznia 2037(dts)częściowe–Europa, Afryka Północna, Bliski Wschód, Rosja.Zaćmienie częściowe widoczne w Polsce.
2075-07-1313 lipca 2075(dts)obrączkowe04:40,6 minEuropa Środkowa, Wschodnia, Azja.Następne obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Kraków,Rzeszów).
2093-07-2323 lipca 2093(dts)obrączkowe05:07,1 minAmeryka Północna, Europa Środkowa, Wschodnia, Azja.Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra,Wrocław,Kraków).
2097-05-1111 maja 2097(dts)całkowitePółnocnaNorwegia iPółwysep Kolski,Svalbard,Ocean Arktyczny,Alaska,Ocean Spokojny.
2135-10-077 października 2135(dts)całkowite04:42,9 minŚrodkowaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Wrocław,Katowice,Kraków).
2142-05-2525 maja 2142(dts)całkowite03:21,4 minŚrodkowaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Pomorze).
2195-02-1010 lutego 2195(dts)obrączkowe06:47,7 minWschodniaEuropaObrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki,Białystok,Warszawa,Lublin,Kielce,Rzeszów).
2200-04-1414 kwietnia 2200(dts)całkowite01:27,1 minŚrodkowaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Poznań,Łódź,Nowe Miasto nad Pilicą,Wielogóra,Radom,Lublin).
2227-05-1616 maja 2227(dts)całkowite01:03,1 minŚrodkowaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice,Radom,Kielce,Białystok).
2305-08-2121 sierpnia 2305(dts)obrączkowe03:18,1 minWschodniaEuropaObrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki).
2379-03-1919 marca 2379(dts)całkowite03:11,4 minŚrodkowaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice,Kraków,Kielce,Warszawa,Białystok).
2381-07-2222 lipca 2381(dts)całkowite05:36,8 minŚrodkowaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra,Wałbrzych,Wrocław,Katowice,Kraków).
2426-09-022 września 2426(dts)całkowite05:18,4 minPółnocna i WschodniaEuropaCałkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Szczecin,Słupsk,Koszalin,Lublin,Radom,Rzeszów,Gdańsk,Bydgoszcz,Olsztyn,Warszawa,Białystok).

Lista najdłuższych zaćmień Słońca od 1 roku n.e. do 3000 r. n.e.

[edytuj |edytuj kod]

Bezwzględny czas trwania zaćmienia zależy od prędkości ruchu Księżyca (ściślej – jego cienia w stosunku do danego punktu na powierzchni Ziemi). Księżyc krąży wokół Ziemi ze średnią prędkością 1,02 km/s. Prędkość punktów na ziemskim równiku, wynikająca z ruch obrotowego naszej planety, wynosi 0,465 km/s. Cień Księżyca może się przemieszczać na powierzchni Ziemi najwolniej w rejonach równikowych z prędkością nieco ponad 0,5 km/s. Te czynniki powodują, że maksymalny czas trwania zaćmienia całkowitego może wynieść 7 min 32 s, obrączkowego 12 min 30 s. Zaćmienia częściowe trwają maksymalnie do około 3,5 godziny, a ich długość zależy przede wszystkim od wielkości fazy maksymalnej[7].

Należy pamiętać, że obliczenia dotyczące zaćmień bardzo odległych czasowo obarczone są sporym ryzykiem błędu. Dlatego też różne źródła mogą podawać nieco odmienne wyniki obliczeń w zależności od przyjętej metody szacowania ruchu ciał niebieskich. Główne źródło błędu tkwi w braku danych co do nieregularności ruchów Ziemi i Księżyca. Dane te mogą być jedynie ekstrapolowane na podstawie obserwacji dotyczących stosunkowo krótkiego okresu.

Całkowite zaćmienia Słońca

[edytuj |edytuj kod]
DataDługość
2168-07-055 lipca 2168(dts)7:26 min
0363-06-2727 czerwca 363(dts)7:24 min
2204-07-2727 lipca 2204(dts)7:22 min
0381-07-088 lipca 381(dts)7:22 min
1062-06-099 czerwca 1062(dts)7:20 min
1080-06-2020 czerwca 1080(dts)7:18 min
0345-06-1616 czerwca 345(dts)7:17 min
0699-06-033 czerwca 699(dts)7:16 min
0717-06-1313 czerwca 717(dts)7:15 min
0132-06-01T00:00:00.0011 czerwca 132(dts)7:14 min
2150-06-2424 czerwca 2150(dts)7:14 min
1044-05-2929 maja 1044(dts)7:12 min
2522-06-2525 czerwca 2522(dts)7:12 min
0150-06-1212 czerwca 150(dts)7:12 min
0399-07-1919 lipca 399(dts)7:11 min
2885-07-033 lipca 2885(dts)7:11 min
2504-06-1414 czerwca 2504(dts)7:10 min
2867-06-2323 czerwca 2867(dts)7:10 min
0681-05-2323 maja 681(dts)7:09 min
1955-06-2020 czerwca 1955(dts)7:08 min
2222-08-088 sierpnia 2222(dts)7:06 min
0114-05-2222 maja 114(dts)7:05 min
1098-07-01T00:00:00.0011 lipca 1098(dts)7:05 min
1937-06-088 czerwca 1937(dts)7:04 min
1973-06-3030 czerwca 1973(dts)7:04 min
2540-07-055 lipca 2540(dts)7:04 min
2903-07-1616 lipca 2903(dts)7:04 min
0327-06-066 czerwca 327(dts)7:03 min
0168-06-2222 czerwca 168(dts)7:02 min
0735-06-2525 czerwca 735(dts)7:02 min
2849-06-1212 czerwca 2849(dts)7:00 min

Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca wXXI wieku miało miejsce 22 lipca 2009, a trwało 6 min 39 s.

Obrączkowe zaćmienia Słońca

[edytuj |edytuj kod]
DataCzas trwania
0150-12-077 grudnia 150(dts)12:23 min
0132-11-2525 listopada 132(dts)12:16 min
0168-12-1717 grudnia 168(dts)12:15 min
1955-12-1414 grudnia 1955(dts)12:09 min
3080-01-1414 stycznia 3080(dts)12:09 min
3098-01-2424 stycznia 3098(dts)12:05 min
1973-12-2424 grudnia 1973(dts)12:03 min
1628-12-2525 grudnia 1628(dts)12:02 min
1937-12-022 grudnia 1937(dts)12:00 min

Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 15 stycznia 2010 i trwało 11:08 min[7].

Całkowite zaćmienia Słońca widoczne z położenia Warszawy

[edytuj |edytuj kod]

Całkowite zaćmienia Słońca widoczne z położenia Warszawy – 52°15′N 21°00′E[b][12]

Data
10.02.1286 p.n.e.
29.04.1011 p.n.e.
24.06.894 p.n.e.
06.08.700 p.n.e.
19.02.348 p.n.e.
13.07.364 p.n.e.
19.10.183 p.n.e.
28.05.64 p.n.e.
01.06.113 n.e.
09.10.348 n.e.
29.11.878 n.e.
04.09.1187 n.e.
07.06.1415 n.e.
26.06.1424 n.e.
28.07.1851 n.e.
08.06.2681 n.e.
15.08.2911 n.e.

Całkowite zaćmienia Słońca w historii Polski

[edytuj |edytuj kod]

W ciągu ostatniego tysiąclecia całkowite zaćmienia Słońca na terenach dzisiejszej Polski miały miejsce siedemnaście razy[1]:

  • 20 marca 1140 (Słupsk, Władysławowo, Hel)
  • 4 września 1187 (Gdańsk, Olsztyn, Warszawa, Białystok, Lublin)
  • 26 czerwca 1321 (Włocławek, Leszno)
  • 16 czerwca 1406 (Szczecin, Kołobrzeg, Świnoujście)
  • 7 czerwca 1415 (Wrocław, Katowice, Kraków, Łódź, Kielce, Warszawa, Lublin, Białystok)
  • 26 czerwca 1424 (Szczecin, Poznań, Toruń, Częstochowa, Łódź, Warszawa, Lublin)
  • 16 marca 1485 (Zakopane)
  • 24 stycznia 1544 (Olsztyn, Płock, Sieradz)
  • 12 sierpnia 1654 (Słupsk, Gdańsk, Olsztyn, Siedlce, Biała Podlaska)
  • 23 września 1699 (Świnoujście, Piła, Radom, Zamość)
  • 12 maja 1706 (Gdańsk, Poznań, Toruń, Wrocław)
  • 13 maja 1733 (Władysławowo, Hel, Braniewo)
  • 19 listopada 1816 (Słupsk, Bydgoszcz, Włocławek, Łódź, Warszawa, Rzeszów)
  • 8 lipca 1842 (Zakopane, Rzeszów, Przemyśl)
  • 28 lipca 1851 (Gdańsk, Olsztyn, Warszawa, Białystok, Lublin)
  • 19 sierpnia 1887 (Gorzów Wielkopolski, Poznań, Bydgoszcz, Toruń, Olsztyn, Suwałki)
  • 30 czerwca 1954 (Suwałki, Sejny)

Rekordowe zaćmienia Słońca

[edytuj |edytuj kod]
  • Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca będzie trwać 7 minut i 29 sekund. Będzie ono mieć miejsce 16 lipca 2186 roku w Kolumbii, Wenezueli, Gujanie i Namibii.
  • Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca trwało 12 minut i 23 sekundy. Miało ono miejsce 6 grudnia 150 roku na Oceanie Spokojnym, w Meksyku i w Stanach Zjednoczonych.
  • Najdłuższe hybrydowe zaćmienie Słońca trwało 1 minutę i 48 sekund. Miało ono miejsce 12 sierpnia 980 roku p.n.e. i przechodzi przez Ocean Spokojny, ale widać było także w Chile i w Boliwii
  • Najkrótsze całkowite zaćmienie Słońca trwało 9 sekund. Miało ono miejsce 3 lutego 919 roku w Kanadzie i Grenlandii
  • Najkrótsze obrączkowe zaćmienie Słońca trwało mniej niż sekundę i miało ono miejsce 7 września 124 roku p.n.e. w Kanadzie, Grenlandii i południowej Europie. Także obrączkowe zaćmienia trwające mniej niż sekundę były 9 maja 1948 roku w Azji Wschodniej, oraz będzie 30 grudnia 2931 roku w Afryce Wschodniej i Azji Południowej
  • Najkrótsze hybrydowe zaćmienie Słońca miało miejsce 11 sierpnia 1627 roku i trwało mniej niż sekundę. Było widać je na Grenlandii, i w Alasce

Ciekawostki

[edytuj |edytuj kod]

Zdarzenia związane z zaćmieniami Słońca[1]:

  • Mikołaj Kopernik obserwował we Fromborku zaćmienia Słońca, choć tylko częściowe. Były to zaćmienia w dniach: 29 marca 1530, 18 czerwca 1536, 18 kwietnia 1539,7 kwietnia 1540 i 21 sierpnia 1541 roku.
  • Jan Heweliusz obserwował zaćmienia częściowe w dniach: 1 czerwca 1639, 8 kwietnia 1650 i 30 marca 1661 roku, za każdym razem wyznaczył momenty początku i końca zjawiska. Obserwacjęcałkowitego zaćmienia z 1654 r. uniemożliwiły chmury, które pojawiły się w chwili, gdy słoneczny dysk był w połowie zakryty przez Księżyc.
  • Zaćmienie z 28 lipca 1851 roku było okazją do wykonania pierwszegodagerotypu zaćmienia Słońca i jego korony Johann Julius Friedrich Berkowski (1810–1892). Zaćmienie sprowadziło do Polski wielu wybitnych astronomów. Byli to między innymi: Carl Frederik Fearnley (1818–1890), August Ludwig Busch (1804–1855),Otto Wilhelm von Struve (1819–1905) orazJohann Gottfried Galle (1812–1910). Z kolei Polacy obserwowali to zaćmienie poza granicami ojczyzny: astronomMarian Kowalski (1821–1884) obserwował zaćmienie na Zaporożu, geodetaJózef Chodźko (1800–1881) widział je w Osetii, aTelesfor Szpadkowski, budowniczy gubernialny Warszawy, oglądał zaćmienie w Dagestanie.
  • Podczas zaćmienia Słońca z 21 sierpnia 2017 udowodniono, że obecność cienia Księżyca powoduje wydłużenie widzialności poziomej. Zjawisko to udokumentowano po raz pierwszy podczas obserwacji zaćmienia w Wyoming oraz Oregon[13][14][15].
  • Zaćmienie z 2 lipca 2019 było pierwszym na świecie, którego przedłużenie pod horyzontem obserwowano przez kamery internetowe[16] na atlantyckim wybrzeżu Argentyny w kurortachSanta Teresita iPinamar.

Znaczenie gospodarcze

[edytuj |edytuj kod]

Całkowite zaćmienia Słońca jako efektowne zjawiska astronomiczne, dostępne zarówno dla badań naukowych, jak też obserwacji amatorskich niejednokrotnie powodują podróże na obszar zaćmienia wielkiej liczby ludzi pragnących je zobaczyć, tworząc nowy rodzaj turystyki, np. w 2017 roku, miliony Amerykanów i wielu turystów z zagranicy wybrało się w podróż, by obserwować zaćmienie z 21 sierpnia 2017[17]. Czas poświęcony na oglądanie zjawiska przez pracowników w czasie pracy skutkował wtedy utratą zysku szacowaną na blisko 700 milionów dolarów, ale rejony kraju w pasie zaćmienia osiągnęły też znaczne dochody z turystyki[18].

W krajach, gdzie rozwinęła się na dużą skalęenergetyka słoneczna, zaćmienie Słońca powoduje zauważalny spadek produkcji energii elektrycznej, głównie z fotowoltaiki, co musi być uwzględniane w bilansowaniu potrzebnej mocy przez zwiększenie produkcji w innego rodzaju elektrowniach lub wzrost importu energii z innych rejonów[19].

Zobacz też

[edytuj |edytuj kod]

Uwagi

[edytuj |edytuj kod]
  1. ↑W przypadku zaćmień częściowych, podano cały obszar, na którym zaćmienie było widoczne. Przy zaćmieniach centralnych podano tylko pas centralny.
  2. ↑Dane dotyczące odległych czasowo zjawisk astronomicznych mogą być, jak wspomniano powyżej, niedokładne.

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. ↑abcdPrzemysław Mieszko Rudź. Zanim cień Księżyca przetnie Amerykę. „Urania – Postępy Astronomii”. 4 (790), s. 10–25, lipiec-sierpień 2017. Polskie Towarzystwo Astronomiczne,Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii. ISSN 1689-6009. (pol.). 
  2. ↑MarkM. Littmann MarkM.,FredF. Espenak FredF.,KenK. Willcox KenK.,Totality: Eclipses of the Sun, Oxford University Press, 2008, s. 18–19,ISBN 0-19-953209-5 .
  3. ↑Five solar eclipses occurred in 1935.Five Millennium Catalog of Solar Eclipses, [w:]Fred Espenak (Project and WebsiteF.E.(P.W. Manager) Fred Espenak (Project and WebsiteF.E.(P.W.,NASA Eclipse Web Site,NASA, 2009 [dostęp 2010-01-26] .
  4. ↑ChristinaCh. Koukkos ChristinaCh.,Eclipse Chasing, in Pursuit of Total Awe, New York Times, 2009 [dostęp 2012-01-15] .
  5. ↑Jay M.J.M. Pasachoff Jay M.J.M.,Why I Never Miss a Solar Eclipse, New York Times, 2010 [dostęp 2012-01-15] .
  6. ↑abHarrington, Philip S.: Eclipse! The What, Where, When, Why and How Guide to Watching Solar and Lunar Eclipses. New York: John Wiley and Sons, 1997.ISBN 0-471-12795-7. (ang.)., s. 9–11.
  7. ↑abcdeRoman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski: Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2004, s. 73–91.ISBN 83-7255-189-8.
  8. ↑Duncan Steel: Eclipse: The celestial phenomenon which has changed the course of history. London: Headline, 1999.ISBN 0-7472-7385-5. (ang.)., s. 351.
  9. ↑NASA – Eclipse 99 – Frequently Asked Questions. education.gsfc.nasa.gov. [zarchiwizowane ztego adresu (2016-12-01)]. – There is a mistake in theHow long will we continue to be able to see total eclipses of the Sun? answer, „...the Sun’s angular diameter varies from 32.7 minutes of arc when the Earth is at its farthest point in its orbit (aphelion), and 31.6 arc minutes when it is at its closest (perihelion).” It should appear smaller when farther, so the values should be swapped.
  10. ↑abPhilip S. Harrington: Zaćmienie!. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999, s. 59–62.ISBN 83-7255-010-7.
  11. ↑Mapa całkowitego zaćmienia Słońca w sierpniu 2017. APOD, 21 sierpnia 2016.
  12. ↑NASA World Atlas of Solar Eclipse Paths.
  13. ↑Vollmer M., Shaw J.A., 2018, Extended visual range during solar eclipses (in:) Applied Optics, vol. 57, no12 p. 3250-3259.
  14. ↑M. Krukar, 2020,Intrygujące zjawiska możliwe do zaobserwowania podczas zaćmienia Słońca., Beezar, Cambridge – Krosno,ISBN 978-83-959411-0-8.
  15. ↑Wind River Range z Soshoni (Wyoming – USA) podczas całkowitego zaćmienia Słońca. – DALEKIE OBSERWACJE [online], dalekieobserwacje.eu [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  16. ↑http://www.mkrgeo-blog.com/solar-eclipse-below-the-horizon-2019-the-worlds-first-webcam-observation/.
  17. ↑Całkowite zaćmienie Słońca w USA. tvp.info, 2017-08-22.
  18. ↑USA. Zaćmienie Słońca kosztowało pracodawców około 694 mln dolarów. TVN24BiS, 2017-08-22.
  19. ↑Jak zaćmienie Słońca wpłynęło na system energetyczny Kalifornii. Portal zielonej energii GRAMwZIELONE.pl, 2017-08-23.

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaćmienie_Słońca&oldid=76343772”
Kategoria:
Ukryte kategorie:
[8]ページ先頭
©2009-2026 Movatter.jp