Xavier Bettel (ur.3 marca1973 wLuksemburgu[1]) –luksemburski polityk, prawnik, samorządowiec, deputowany krajowy, burmistrzLuksemburga, w latach 2013–2015 przewodniczącyPartii Demokratycznej, w latach 2013–2023premier Luksemburga, od 2023wicepremier i minister spraw zagranicznych.
Z wykształcenia prawnik. Studiował wNancy i naUniwersytecie Arystotelesa w Salonikach[2]. W 2001 uzyskał uprawnienia adwokata[1].
W 1989 wstąpił do centrowejPartii Demokratycznej[1]. Wwyborach w 1999 na liście okręgowej swojego ugrupowania wokręgu centralnym zajął trzecie niemandatowe miejsce[3], mandat posła doIzby Deputowanych uzyskał po rezygnacjach złożonych przez osoby powołane w skład rządu oraz eurodeputowanąColette Flesch. W 2004, 2009, 2013[1], 2018[4] i 2023[5] z powodzeniem ubiegał się o reelekcję do krajowego parlamentu.
Od 2000 był radnym miejskim, a od 2005 członkiem zarządu miasta w Luksemburgu[1]. W 2011 zastąpiłPaula Helmingera na stanowisku burmistrza luksemburskiej stolicy[6]. W 2013 został przewodniczącym Partii Demokratycznej (w miejsceClaude’a Meischa)[1]. W 2015 zastąpiła go na tej funkcjiCorinne Cahen.
W tym samym roku jego ugrupowanie zajęło trzecie miejsce wwyborach parlamentarnych, zyskując jednak 4 mandaty. Jego ugrupowanie zawarło koalicję zsocjalistami iZielonymi. 25 października 2013 wielki książęHenryk powierzył mu funkcjęformatora celem stworzenia nowego gabinetu[7]. 4 grudnia 2013 Xavier Bettel objął obowiązki premiera nowego trójpartyjnego rządu.
W wyniku kolejnychwyborów w 2018 rządząca koalicja zachowała większość w parlamencie. 16 października Xavier Bettel otrzymał kolejną misję powołania rządu[8]. Nowy gabinet, w którym większe wpływy uzyskali Zieloni, zaprzysiężono 5 grudnia 2018[9].
W październiku 2021 portal Reporter.lu ujawnił wyniki śledztwa dziennikarskiego, które wykazało, że praca dyplomowa Xaviera Bettela przedłożona podczas studiów w Nancy została splagiatowana (co dotyczyło 54 z 56 stron tej pracy)[10]. Polityk przyznał wówczas publicznie, że powinien był ją „przygotować inaczej”[11].
W2023 demokraci zwiększyli o 2 mandaty swoją reprezentację poselską, urzędująca od dwóch kadencji koalicja nie uzyskała wówczas większości w Izbie Deputowanych. Po kilku tygodniach negocjacji doszło do porozumienia między DP aChrześcijańsko-Społeczną Partią Ludową[12][13]. Xavier Bettel urząd premiera sprawował do 17 listopada 2023. Tego samego dnia objął stanowiska wicepremiera oraz ministra spraw zagranicznych i europejskich, do spraw współpracy rozwojowej, handlu zagranicznego i Wielkiego Regionu wnowym rządzie, na czele którego stanął chadekLuc Frieden[14].
- Krzyż WielkiOrderu Korony Dębowej (Luksemburg, 2014)[15]
- Krzyż WielkiOrderu Infanta Henryka (Portugalia, 2017)[16]
- Krzyż WielkiOrderu Korony (Belgia, 2017)[17]
- Order Krzyża Ziemi Maryjnej I klasy (Estonia, 2018)[18]
- Order Republiki Serbii II klasy (Serbia, 2020)[19]
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Niger, 2022)[20][21]
- Krzyż WielkiOrderu Świętej Agaty (San Marino, 2022)[22]
- Krzyż WielkiOrderu Honoru (Grecja, 2023)[23]
- Order Amílcara Cabrala I klasy (Republika Zielonego Przylądka, 2023)[24][25]
- Order Księcia Jarosława Mądrego II klasy (Ukraina, 2024)[26]
- Krzyż Wielkiego OficeraOrderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 2024)[27]
- Krzyż WielkiOrderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (Polska, 2025)[28]
Jestjawnymgejem[29], w 2010 zawarł związek partnerski z Gauthierem Destenayem, a w 2015 związek małżeński ze swoim partnerem[30].
- ↑abcdefXavier Bettel, chd.lu [zarchiwizowane 2013-02-19] (fr.).
- ↑Xavier Bettel, dp.lu [zarchiwizowane 2016-03-12] (fr.).
- ↑Elections législatives 1999: Résultats officieux: Circonscription Centre [online], elections.public.lu [dostęp 2013-05-30] (fr.).
- ↑CSV und DP liegen in der Hauptstadt gleichauf, lessentiel.lu, 14 października 2018 [zarchiwizowane 2018-10-14] (niem.).
- ↑Élections législatives 2023: Résultats officieux: Circonscriptions: Centre [online], elections.public.lu [dostęp 2023-10-08] (fr.).
- ↑Xavier Bettel – Luxembourg City's new Mayor, wort.lu, 10 października 2011 [zarchiwizowane 2012-06-12] (ang.).
- ↑Xavier Bettel officially in charge of forming new Luxembourg government, wort.lu, 4 grudnia 2013 [zarchiwizowane 2014-03-27] (ang.).
- ↑Bettel gets go from grand duke for coalition talks [online], delano.lu, 16 października 2018 [dostęp 2018-12-08] (ang.).
- ↑The 2018 members of government were sworn in, gouvernement.lu, 5 grudnia 2018 [zarchiwizowane 2018-12-08] (ang.).
- ↑PolP. Reuter PolP.,Der Copy-and-Paste-Premier [online], reporter.lu, 27 października 2021 [dostęp 2021-11-15] (niem.).
- ↑Praca dyplomowa premiera miała 56 stron. Dwie nie były plagiatem [online], rp.pl, 28 października 2021 [dostęp 2021-11-15] .
- ↑Ex-finance minister Frieden becomes Luxembourg’s new PM [online], reuters.com, 16 listopada 2023 [dostęp 2023-11-18] (ang.).
- ↑AleksandraA. Krzysztoszek AleksandraA.,Luksemburg z nowym rządem. Zmiana premiera po dziesięciu latach [online], euractiv.pl, 16 listopada 2023 [dostęp 2023-11-18] .
- ↑Assermentation des membres du gouvernement 2023 [online], gouvernement.lu, 17 listopada 2023 [dostęp 2023-11-18] (fr.).
- ↑Bettel receives Grand Ducal order [online], wort.lu, 14 czerwca 2014 [dostęp 2025-01-23] [zarchiwizowane zadresu 2016-10-27] (ang.).
- ↑Entidades Estrangeiras Agraciadas com Ordens Portuguesas [online], ordens.presidencia.pt [dostęp 2025-01-21] (port.).
- ↑Remise de la grand-croix de l’ordre de la Couronne à Xavier Bettel par Charles Michel [online], gouvernement.lu, 24 listopada 2017 [dostęp 2025-01-21] (fr.).
- ↑Bearers of decorations – Xavier Bettel – Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk [online], president.ee [dostęp 2025-01-21] (ang.).
- ↑Одликовања за заслужне појединце и институције – захвалност онима који се боре за животе грађана [online], rts.rs, 11 listopada 2020 [dostęp 2025-01-23] (serb.).
- ↑Visite officielle de Xavier Bettel et Franz Fayot au Niger [online], gouvernement.lu, 7 czerwca 2022 [dostęp 2025-06-30] (fr.).
- ↑Visite de travail du Premier ministre du Grand-Duché du Luxembourg au Niger: Les grands axes de la coopération nigéro-luxembourgeoise au centre des échanges entre S.E. Mohamed Bazoum et S.E. Xavier Bettel [online], lesahel.org, 6 czerwca 2022 [dostęp 2025-06-30] (fr.).
- ↑Xavier Bettel à Saint-Marin et au Saint-Siège [online], me.gouvernement.lu, 30 października 2022 [dostęp 2025-06-30] (fr.).
- ↑ChristosCh. Floros ChristosCh.,Amitié et Solidarité: Xavier Bettel honoré par la Grèce pour ses contributions exceptionnelles [online], rtl.lu, 26 stycznia 2023 [dostęp 2025-01-21] (fr.).
- ↑Cabo Verde: President awards country's highest honour to Luxembourg PM [online], macaubusiness.com, 19 kwietnia 2023 [dostęp 2025-01-23] (ang.).
- ↑Decreto Presidencial n.º 4/2023 [online], boe.incv.cv, 19 kwietnia 2023 [dostęp 2025-01-23] (port.).
- ↑Указ Президента України № 576/2024 Про відзначення державними нагородами України [online], president.gov.ua, 23 kwietnia 2024 [dostęp 2025-01-23] (ukr.).
- ↑Ordinul Naţional „Steaua României” [online], presidency.ro [dostęp 2025-01-20] (rum.).
- ↑M.P. z 2026 r. poz. 9.
- ↑«Je suis surpris de devenir bourgmestre» [online], lessentiel.lu, 11 października 2011 [dostęp 2013-05-30] (fr.).
- ↑Congratulations! Luxembourg's PM weds his same-sex partner [online], pinknews.co.uk, 15 maja 2015 [dostęp 2015-05-16] (ang.).