XVIII dynastia – dynastia władcówstarożytnego Egiptu panujących w Dolnym i Górnym Egipcie, w latach 1550–1292 p.n.e., rezydujących wTebach i przejściowo wAmarnie. Jest prawdopodobnie najlepiej znaną dynastią starożytnego Egiptu. Należało do niej wielu sławnych faraonów, takich jak kobieta-faraonHatszepsut, wielki wojownikTotmes III, wielki budowniczyAmenhotep III, faraon-heretykEchnaton czyTutenchamon. XVIII dynastia bywa czasem nazywanadynastią Totmesydów ponieważ pochodziło z niej aż czterech faraonów o imieniu Totmes (‘Wywodzący się odThota’).
Faraonowie z XVIII dynastii panowali przez ponad 250 lat, od ok. 1550 p.n.e. do ok. 1292 p.n.e.[1][a] Wielu z nich zostało pochowanych wDolinie Królów w Tebach[3].Filiacja jest często niepewna – w starożytnym Egipcie większość faraonów brała za żony swoje siostry i córki, co utrudnia budowę drzew genealogicznych.
| Nowe Państwo Tebańskie – XVIII dynastia |
| Władca | Lata panowania p.n.e. | Nomen | Prenomen | Żony/Mężowie | Miejsce pochówku |
| Ahmose I | 1550–1525 | Ahmose | Nebpehtyre | Ahmes-Nefertari | Dra Abu al-Naga |
| Amenhotep I | 1525–1504 | Amenhotep | Dżeserkare | Ahhotep II,Meritamon | Dra Abu al-Naga |
| Totmes I | 1504–1492 | Dżehutimes | Aacheperkare | Ahmes, Mutnofret | Dolina Królów |
| Totmes II | 1492–1479 | Dżehutimes | Aacheperenre | Hatszepsut, Iset | Dolina Królów |
| Hatszepsut (królowa) | 1479–1458 | Chenemet Amon Hatszepsut | Maatkare | Totmes II | Dolina Królów |
| Totmes III | 1479/1458–1425 | Dżehutimes Nefer Cheperu | Mencheperre | Neferure,Satiah, Hatszepsut II-Meritre | Dolina Królów |
| Amenhotep II | 1425–1397 | Amenhotep Heka Junu | Aacheperure | Ahmes-Meritamon, Tiaa, Mutemuja | Dolina Królów |
| Totmes IV | 1397–1388 | Dżehutimes | Mencheperure | Mutemuja | Dolina Królów |
| Amenhotep III | 1388–1351 | Amenhotep Heka Uaset | Nebmaatre | Teje, Sitamon | Dolina Królów |
| Amenhotep IV/Echnaton | 1351–1334 | Amenhotep Neczer Heka Junu/Achen-Aton | Nefercheperure Uaen-Re | Nefertiti | Amarna |
| Smenchkare | 1335–1334 | Smenchkare Dżesercheperu | Anchcheperure | Meritaton | Amarna |
| Neferneferuaton | 1334–1332 | Neferneferuaton | Anchetcheperure | Echnaton(?),Semenechkare(?) | Dolina Królów(?) |
| Tutanchaton/Tutanchamon | 1332–1323 | Tutanchamon Heka Junu Semai | Nebcheperure Heka Maat | Anchesenamon | Dolina Królów |
| Aj (Eje) | 1323–1319 | Iti Neczer Aj | Chepercheperure Iri Maat | Teje | Dolina Królów |
| Horemheb | 1319–1292 | Horemheb Meri Amon | Dżesercheperure | Amenia (przed koronacją),Mutnodżmet | Dolina Królów |
Założycielem XVIII dynastii był faraonAhmose I, brat lub synKamosego, ostatniego faraona zXVII dynastii. Ahmose dokończył działania poprzednika, mające na celu zjednoczenie kraju i pokonanieHyksosów. Jego panowanie przypadało na koniecDrugiego Okresu Przejściowego i początekNowego Państwa. Po jego śmierci władzę w Egipcie przejął jego syn,Amenhotep I, którego trwające 21 lat rządy poświęcone były reorganizacji przyłączonych przez jego ojca terenów.
Amenhotep I prawdopodobnie nie pozostawił męskiego potomka, a następny faraon,Totmes I, wszedł do rodziny królewskiej poprzez małżeństwo z siostrą poprzednika. Lata jego panowania były okresem największej ekspansji terytorialnej w dziejach starożytnego Egiptu. Obejmował on obszar od czwartej katarakty na południu poKarkemisz na północy. Totmes I pozostawił synaTotmesa II i córkęHatszepsut, którzy według egipskiej tradycji zostali sobie zaślubieni. Hatszepsut przejęła władzę po śmierci męża, panując przez 20 lat w zastępstwie swojego pasierbaTutmozisa, który po jej śmierci został faraonem.
Totmes III, który później był znany jako największy dowódca wśród faraonów, panował 28 lat. Pod koniec życia uczynił współwładcą synaAmenhotepa II. Amenhotep II miał syna o imieniuTotmes IV, który przekazał tron synowi o imieniuAmenhotep III, którego panowanie jest powszechnie uważane za najdoskonalszy okres Nowego Państwa i dynastii. Amenhotep realizował program monumentalnych budowli sławiących jego potęgę, ustępując w tym jedynieRamzesowi II.
Amenhotep III uczynił współwładcą syna, Amenhotepa, który przeszedł do historii pod imieniemEchnaton. W kilka lat później Amenhotep III abdykował na rzecz syna.
W piątym roku panowania Amenhotep IV uznałAtona, personifikującego tarczę słoneczną, za jedynego boga, zmienił imię na Echnaton i przeniósł stolicę zTeb doAmarny. Spowodowało to ostry sprzeciw potężnych kapłanówAmona z Teb i ludu. Żoną Echnatona byłaNefretete, znana z urody, która jednak nie urodziła mu męskiego następcy.
Wobec tego pod koniec swego panowania Echnaton powołał do współrządów swego zięcia i prawdopodobnie brata albo syna -Smenchkare, a po nim na krótko rządy objęła żona bądź córka EchnatonaNeferneferuaten. Następnym faraonem byłTutanchamon znany powszechnie zniesplądrowanego grobowca. Był ostatnim męskim członkiem XVIII dynastii, dwaj panujący po nim faraonowie byli już egipskiego pochodzenia[a wcześniejsi?], chociażManeton zalicza ich do XVIII dynastii.
Ostatni dwaj członkowie XVIII dynastii,Aj iHoremheb zanim stali się faraonami pełnili wysokie funkcje na dworze faraona, prawdopodobnie Aj mógł poślubić wdowę po Tutanchamonie, by pozbawić ją w ten sposób władzy. Panowanie Aja było krótkie. Jego następca, Horemheb, utalentowany generał Tutanchamona również był bezdzietny, co skłoniło go do adoptowania i wyznaczenia następcy, którym został główny dowódca jego wojsk, późniejszy faraonRamzes I zXIX dynastii.
- ↑Wg Dodsona i Hiltona XVIII dynastia zakończyła się w 1298 r. p.n.e.[2].
- Nicolas Grimal: A History of Ancient Egypt. Oxford, UK & Cambridge, USA: Blackwell, 1994.ISBN 0-631-17472-9. Brak numerów stron w książce
- Bogusław Kwiatkowski: Poczet Faraonów. Warszawa, Polska: ISKRY, 2002.ISBN 83-207-1677-2. Brak numerów stron w książce
_-_TIMEA.jpg)
