-0322.jpg)
x86 – rodzinaarchitektur (modeli programowych)procesorów firmyIntel, typuCISC. Zapoczątkowana przez i wstecznie zgodna z16-bitowym procesorem8086, który z kolei wywodził się z8-bitowego układu8085. Nazwa architektury pochodzi od nazw pierwszych modeli z tego typu, których numery kończyły się liczbą 86. Obecnie architektury x86 dominują na rynkukomputerówPC iserwerów[1]. Najszybszesuperkomputery korzystają z architektur typuRISC[2].
Nazwax86 w odniesieniu do modelu programowego procesorów dotyczy pierwszych procesorów tego typu – od8086 do286, które były układami o architekturze16-bitowej. Obecnie systemy i oprogramowanie 32-bitowe, często przyjmują oznaczenie x86 (procesory 16-bitowe wyszły z użycia).
Drugie stadium rozwoju typu zapoczątkował w 1985 procesor80386, w którym dokonano rozszerzeniasłowa do32 bitów, unikając jednak konieczności natychmiastowej wymiany wszystkich komputerów poprzez zachowanie trybów zgodności z poprzednimi rozwiązaniami. Tak zmodyfikowaną architekturę (model programowy) x86 oznacza się zazwyczaj symbolemIA-32 (odIntel Architecture 32 bit) lubx86-32 (często skracając dox86).
Model ten z czasem został rozszerzony o nowe technologie, głównie wspierające zastosowaniamultimedialne, takie jakMMX czySSE. Procesory oparte na tym modelu do dziś stanowią większość procesorów używanych w komputerach na świecie.
Trzecim stadium rozwoju procesorów wywodzących się z architektury x86 są procesory64-bitowe. Architekturę (model programowy) takich procesorów, ze względu na wciąż zachowywanąwsteczną kompatybilność z pierwowzorami o architekturze x86, oznacza się symbolemx86-64. Rozwiązanie to zostało wprowadzone przez firmęAdvanced Micro Devices (AMD), a dopiero później zaadaptowane przez Intela jakoIntel 64 (wcześniej EM64T). Procesory o architekturzeIA-64 nie należą do rodziny x86.
| Nazwa procesora | Rok | Maks. częstotliwość taktowania(w momencie wprowadzenia,MHz) | Maks liczbardzeni | Liczba tranzys torów(mln.) | Proces technologiczny (nm) | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Intel 8086 | 1978 | 8 | 1 | 0,029 | 3000 | układ 16-bitowy; pracował jedynie wtrybie rzeczywistym; współpracował z koprocesorem8087; miał 16-bitowąszynę danych (ośmiobitową w wersji „SX”, czyli8088); nie miałMMU; składał się z dwóch jednostek – współpracy z pamięcią, czyli kolejki oraz wykonawczej; zegar od 4,77MHz do około 20 MHz (obecnie spotyka się wersje do 300 MHz) |
| Intel 80186 | 1982 | 12 | 1 | 0,055 | 3000 | poprawiona wersja 8086, o podobnych cechach jak poprzednik; posiadał nieco większą wydajność, kilkanaście nowychrozkazów i szybszy zegar |
| Intel 80286 | 1982 | 12,5 | 1 | 0,134 | 1500 | druga generacja układów; procesor wciąż 16-bitowy, o zwiększonej do 24-bitówszynie adresowej; istotnie usprawniona wydajność; nowe rozkazy, nowy tryb pracy –chroniony (wspierającywielozadaniowość); adresowanie 16 MBRAM i 1 GBpamięci wirtualnej; zegar do 25 MHz |
| Intel 80386 | 1985 | 20 | 1 | 0,275 | 1500 i 1000 | trzecia generacja układów i równocześnie największa rewolucja w zakresie architektury x86, procesor 32-bitowy, o poszerzonychrejestrach wewnętrznych, szynie danych i adresowej (do 32 bitów); istotnie usprawniona wydajność; wiele nowych rozkazów; wbudowany MMU; zmieniony tryb chroniony; wprowadzonytryb wirtualny pozwalający obsłużyć do 4 GB pamięci RAM |
| Intel i486 | 1989 | 25 | 1 | 1,180 235, 900000 do 1600000 | 1000, 800 i 600 | dodano kilka nowych instrukcji; zwiększono wydajność jednostki stałoprzecinkowej oraz wbudowano i przeprojektowanokoprocesor (FPU); dodatkowo wbudowano kontroler ipamięć cache poziomu L1; w modelach X2 i X4 wprowadzono taktowanie wewnętrzne procesora szybsze niż szyn zewnętrznych |
| Pentium | 1993 | 66 | 1 | 3,1 do 3,3 | 800, 600 i 350 | powiększono cache L1; zmodernizowano FPU; dodano jednostkę przewidywania skoków; dodano kilka nowych instrukcji; zwiększono zewnętrzną magistralę danych do 64 bitów (procesor pozostał 32-bitowy) oraz szynę adresową do 36 bitów; procesor składa się z dwóch jednostek wykonawczych dość podobnych do 486 i jeżeli 2 kolejne rozkazy nie kolidują ze sobą, to są wykonywane jednocześnie |
| Pentium Pro | 1995 | 200 | 1 | 5,5 | 500 i 350 | nowa generacja architektury, nieformalnie oznaczana jako i686; procesor ten był dedykowany pierwotnie doserwerów i wydajnych stacji roboczych, w procesorze tym wprowadzono usprawnienia typuPAE czy VME, z dużą zmianą wewnętrznej struktury układu, pod względemmikroarchitektury układ ma wiele cech procesoraRISC (choć zewnętrznie pozostaje zgodny z architekturąCISC); posiada 6potoków; architektura Pentium Pro jest podstawą procesorówPentium II iPentium III; kompletnie zmieniona realizacja wewnętrzna – procesor wewnętrznie działa zupełnie inaczej niż wszystkie poprzednie, stanowiąc pod tym względem pierwszą największą zmianę od czasu 8086; cache L2 wbudowano w procesor jako osobny płatekkrzemu zamknięty wraz z procesorem w jednej obudowie; 36 bitów szyny adresowej; 64 bity szyny danych; istotnie zmieniony sposób pracy szyny danych |
| Pentium MMX | 1995 | 233 | 1 | 4,5 | 350, 280 i 250 | nieco ulepszony Pentium, dodane rozkazyMMX |
| Pentium II | 1997 | 266 | 1 | 7,5 do 27,4 | 350, 250 i 180 | połączenie Pentium Pro z Pentium MMX |
| Pentium III | 1999 | 500 | 1 | 8,2 do 44 | 250, 180 i 130 | wprowadzone rozkazySSE |
| Pentium 4 | 2000 | 1500 | 2 | 42 do 188 | 180, 130 i 90 | kompletnie przeprojektowany procesor maksymalizujący technikępotokowości, dzięki czemu możliwe stało się osiąganie bardzo dużych częstotliwości zegara |
| EM64T | 2003 | 2200 | 1 | zmiana architektury x86 o znaczeniu prawie tak wielkim jak pojawienie się 80386; poszerzenie rejestrów do 64 bitów, nowe rejestry, nowe rozkazy, poszerzenie przestrzeni adresowej, nowe tryby pracy; pierwsza istotna zmiana architektury niebędąca autorstwa Intela | ||
| Pentium D | 2004 | 3200 | 2 | 230 i 376 | 90 i 65 | dwurdzeniowy procesor całkowicie oparty na Pentium 4, po którym odziedziczył wiele wad |
| Intel Core Duo | 2006 | 3000 | 2 | 321 | 95 i 65 | układ dwurdzeniowy |
| Intel Core 2 Duo | 2006 | 3600 | 2 | 228 do 410 | 65 i 45 | układy dwurdzeniowe wydajniejsze od Core Duo |
| Intel Core 2 Quad | 2007 | 3000 | 4 | 410 (wersja Extreme) do 820 | 65 i 45 | układy czterordzeniowe (2 układy C2D w jednej obudowie) |
| Pierwsza generacjaIntel Core i7 | 2008 | 3200 | 4 do 6 | 731 | 45 | układy czterordzeniowe oraz sześciordzeniowe; dzięki technologiiHyper-Threading mają podwojoną ilośćwątków; technologiaTurbo boost oraz zintegrowanykontroler pamięci(inne języki)[3]. |
Zhaoxin (Shanghai Zhaoxin Semiconductor Co., Ltd.(兆芯, Zhào xīn)) to chiński producent procesorów, produkujący procesory na podstawie licencji spółki utworzonej przez przedsiębiorstwo VIA i administracji Szanghaju. Procesory są wspierane wLinuxie od jądra w wersji 5.3[8].
Według Volkera Werticha, autora między innymi słynnej gryThe Settlers, procesory x86 były dużo słabsze niż seria 68K. Zamiast 16 rejestrów było ich zaledwie kilka. Było bardzo mało rozkazów, co sprawiało, że kodowanie na x86 w porównaniu doAmigi było koszmarem (autor przeniósł m.in. grę z Amigi na zgodne z IBM PC). Wersja na Amigę bez problemu wówczas obsługiwała 8000 osadników bez zwolnień w prędkości gry, mimo wymagania zaledwie68000, jako procesora[9].
| Wycofane z produkcji |
| ||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Obecnie produkowane | |||||||||||||||||||||||
| Planowane | |||||||||||||||||||||||
| Kategorie | |||||||||||||||||||||||
| Mikroarchitektury i nazwy kodowe |
|
.svg){kind=logo}
