WWW bywa błędnie utożsamiany z całym Internetem, choć jest jedynie jego częścią, ponieważ przeciętni użytkownicy najczęściej korzystają właśnie z zasobów WWW[1].
Brytyjski inżynier i naukowiec sirTim Berners-Lee, obecnie dyrektorWorld Wide Web Consortium (W3C), 12 marca 1989[2] opublikował projekt oparty naENQUIRE (aplikacji i bazie danych, którą stworzył na własny użytek w 1980). Przedstawił w nim dużo bardziej rozbudowany system zarządzania informacjami, który stał się zalążkiem obecnejWorld Wide Web. Po jakimś czasie dołączył do niego belgijski naukowiecRobert Cailliau, z którym Berners-Lee współpracował w ośrodkuCERN. 12 listopada 1990 opublikowali oficjalny projekt budowy systemuhipertekstowego zwanego „World Wide Web” (w skrócie:WWW, lub jeszcze krócej:W3), obsługiwanego przy pomocyprzeglądarki internetowej, używającego architekturyklient-serwer[3]. Użycie hipertekstu umożliwiło dostęp do różnego rodzaju informacji poprzez siećodnośników, tzw. hiperłączy – oglądając stronę internetową, użytkownik może podążać za zamieszczonymi na niejhiperłączami, które przenoszą go do innych, udostępnionych w sieci dokumentów lub innych stron internetowych. Początkowo „World Wide Web” został oparty naSGML-owej przeglądarce o nazwie „Dynatext(inne języki)”, opracowanej w ramach działalności Instytutu Badań nad Informacją i Wiedzą (Institute for Research in Information and Scholarship)Uniwersytetu Browna. „Dynatext” był projektem komercyjnym, licencjonowanym przezCERN – okazał się jednak zbyt kosztowny w używaniu dla szerszej społeczności (wówczas było to środowisko fizyków wysokich energii), bowiem przewidywał opłatę za każdy nowy dokument oraz za każdorazową jego edycję[potrzebny przypis].
System informacyjny „World Wide Web” zaprojektowano, aby zbierać zasoby ludzkiej wiedzy i umożliwić współpracownikom w odległych miejscach dzielenie się swoimi pomysłami oraz zgłębianie wszystkich aspektów wspólnego projektu. W przypadku, gdy dwa projekty tworzone były niezależnie od siebie,WWW pozwalała skoordynować pracę naukowców, dzięki czemu obie prace stawały się jednym spójnym dziełem. Niniejszy projekt szacował, że służąca tylko przeglądaniu sieć rozwinie się w ciągu trzech miesięcy, a w ciągu pół roku użytkownicy będą mieli możliwość publikowania nowych materiałów i odnośników do nich, dzięki czemu system stanie się w pełni uniwersalny. Usługa została oficjalnie uruchomiona w grudniu 1990 roku[potrzebny przypis].
Jako pierwszy na świecieserverWWW, Berners-Lee zastosował komputerNeXT, na którym stworzył również pierwszą przeglądarkę o nazwieWorldWideWeb (zmienionej później naNexus). Do czasu świąt Bożego Narodzenia 1990 roku Berners-Lee zbudował wszystkie narzędzia niezbędne do działaniaWWW:przeglądarkęWWW (która służyła również jako edytor), pierwszy serwerWWW oraz pierwszestronyWWW, opisujące nowo powstały projekt. 6 sierpnia 1991 roku zamieścił krótkie podsumowanie projektu „WorldWideWeb” na grupie dyskusyjnejalt.hypertext. Ta data jest również uznawana za debiut publicznie dostępnych usług w Internecie. Pierwszy serwer poza Europą został uruchomiony wCentrum Liniowego Akceleratora Stanforda (SLAC) w grudniu 1992. Zasadnicza koncepcja hipertekstu pochodzi ze starszych projektów z lat 60., takich jak:Hypertext Editing System(inne języki) (HES) utworzony na Uniwersytecie Browna,Xanadu autorstwaTeda Nelsona i Andriesa van Dama orazoN-Line System (NLS)Douglasa Engelbarta. Nelson i Engelbart z kolei inspirowali się mikrokomputeremMemex, który w 1945 r. został opisany esejem pt. „As We May Think”Vannevara Busha[potrzebny przypis].
Przełomem w projekcie było połączenie hipertekstu z Internetem. W swojej książce pt. „Weaving The Web” („Tkając Sieć”) Berners-Lee wyjaśnia, iż wielokrotnie sugerował możliwość połączenia tych dwóch technologii, jednakże nikt wcześniej nie podjął starań w tym kierunku, w związku z czym postanowił wziąć sprawę w swoje ręce. Na potrzeby projektu autor opracował system ogólnodostępnych, unikatowych identyfikatorów zasobów sieci: „The Universal Document Identifier” (UDI) znany później jakoUniform Resource Locator (URL) iUniform Resource Identifier (URI), język służący projektowaniu stron –HyperText Markup Language (HTML) oraz protokół przesyłania dokumentów hipertekstowychHypertext Transfer Protocol (HTTP)[potrzebny przypis].
World Wide Web posiadała szereg cech wyróżniających ją spośród innych systemów hipertekstowych, które były wówczas dostępne, np. używał jednokierunkowych zamiast dwukierunkowych odnośników. Umożliwiało to użytkownikowi przełączenie się z bieżącego zasobu danych do kolejnego, bez potrzeby reakcji ze strony jego właściciela. W porównaniu do poprzednich systemów ułatwiło to wdrażanie nowych serwerów i przeglądarek, ale wprowadziło chroniczny problem wygasłych odnośników (hiperłączy, linków). W odróżnieniu od poprzedników, takich jak np.HyperCard,World Wide Web nie zostałaskomercjalizowana, umożliwiając rozwójserwerów i publikowanych na nichstron, w sposób niezależny oraz dodawanie rozszerzeń bez ograniczeń licencyjnych. 30 kwietnia 1993CERN ogłosił, żeWorld Wide Web będzie udostępniona bezpłatnie dla każdego[4]. W ciągu kolejnych dwóch miesięcy, po ogłoszeniu, że protokółGopher[5] nie będzie już dostępny bezpłatnie, odnotowano duży spadek jego popularności, na rzecz darmowejWWW. Najpopularniejszą przeglądarką internetową wówczas byłaViolaWWW(inne języki)[potrzebny przypis].
Punktem zwrotnym w historiiWorld Wide Web było wprowadzenie, w 1993 roku, przeglądarkiMosaic, działającej wtrybie graficznym. Przeglądarka ta została opracowana przez zespół „Narodowego Centrum Zastosowań Superkomputerów” (National Center for Supercomputing Applications) naUniwersytecie Illinois w Urbanie i Champaign (NCSA-UIUC), który kierowany był wówczas przezMarca Andreessena. Mosaic była finansowana przez „Inicjatywę Wysokowydajnych Technik Obliczeniowych i Komunikacyjnych” (High-Performance Computing and Communications Initiactive), powstałej dzięki „Ustawie o Wysokowydajnych Technikach Obliczeniowych i Komunikacyjnych” (High Performance Computing and Communication Act) z 1991 roku, będącej jednym z kilku opracowań dotyczących rozwojuinformatyki, zainicjowanych przezsenatoraAla Gore’a. Przed wprowadzeniem przeglądarki graficznej Mosaic, strony internetowe nie posiadały grafiki wplecionej bezpośrednio w tekst, a popularnośćWWW była mniejsza niż starszych protokołów używanych dotychczas w Internecie, takich jakGopher czyWAIS –interfejs graficzny przeglądarki Mosaic uczyniłWWW zdecydowanie najpopularniejsząusługą internetową[potrzebny przypis].
World Wide Web Consortium (W3C) zostało założone przez Tima Bernersa-Lee po opuszczeniu przez niego ośrodkaCERN, w październiku 1994 roku. Konsorcjum zostało utworzone w Laboratorium InformatykiMIT (Massachusetts Institute of Technology,Laboratory for Computer Science,MIT/LCS), z pomocą agencji „Agencji Zaawansowanych Obronnych Projektów Badawczych” (Defense Advanced Research Projects Agency,DARPA), będącej pionierem w rozwoju Internetu, orazKomisji Europejskiej. Do końca 1994 r., gdy całkowita liczba stron internetowych stanowiła ułamek ich obecnej liczby, wiele spośród znanych dziś stron było już uruchomionych, a część z nich mogło stanowić inspirację dla wielu współczesnychserwisów internetowych[potrzebny przypis].
Dzięki połączeniu z Internetem, na całym świecie zaczęły powstawaćserweryWWW, tworząc ogólnoświatowe standardy nazewnictwadomen internetowych. Od tamtej pory Berners-Lee odegrał bardzo aktywną rolę w nadawaniu kierunku rozwoju standardów sieciowych (takich jak np.języki znaczników, w których strony internetowe są tworzone), a w ostatnich latach opowiada on o swojej wizjiSemantic Web.World Wide Web, dzięki łatwemu do opanowaniainterfejsowi obsługi, aktywnie rozpowszechnia informacje za pośrednictwem Internetu – tym samym odgrywa istotną rolę w jego popularyzacji – mimo że te dwa pojęcia są często mylone w powszechnym użyciu:World Wide Web nie jest całym Internetem, a jedynie pewnąaplikacją zbudowaną na jego bazie[potrzebny przypis].
Określenia:World Wide Web i Internet są często stosowane zamiennie w życiu codziennym. JednakWorld Wide Web i Internet nie są jednym i tym samym. Internet to globalny system połączonych ze sobąsieci komputerowych. W przeciwieństwie doWeb, która jest jedną z usług działających w Internecie,WWW jest zbiorem powiązanych ze sobą zasobów i dokumentów, połączonych hiperłączami i URL-ami. Krótko mówiąc,Web jest aplikacją działającą w Internecie. Przeglądanie stron internetowychWWW zwykle rozpoczyna się albo od wpisania adresu strony w przeglądarce internetowej, albo poprzez podanie linku do tej strony lub linku do konkretnego zasobu. Następnie przeglądarka wysyła doserweraWWW, na którym zlokalizowana jest strona, szereg niewidzialnych dla nas zapytań, aby później pobrać zawartość danej strony i wyświetlić ją na ekraniemonitora[potrzebny przypis].
Na początku nazwa serwera (część adresuURL) jest dekodowana naadresIP za pomocą globalnej, rozproszonejbazy danych znanej jakoDomain Name System (DNS). AdresIP jest niezbędny, aby móc połączyć się z danym serwerem. Przeglądarka następnie wywołuje dany zasób, wysyłając zapytanie do serwera określonego powyższym adresem. W przypadku typowej strony internetowej, przeglądarka najpierw pobiera jej kodHTML, analizuje go, a następnie wysyła zapytanie o resztę elementów wchodzących w jej skład (zdjęcia, grafika, dźwięki, video, animacje). Statystyki mierzące popularność stron zazwyczaj są oparte na liczbie odwiedzin, ale również na liczbie wysłanych na serwer zapytań, które miały miejsce[potrzebny przypis].
Podczas pobierania plików z serweraWWW, przeglądarki mogą stopniowo składać stronę na ekranie w sposób określony przez jego kodHTML,CSS lub innejęzyki skryptowe. Wszelkie zdjęcia i inne zasoby są włączane do strony, którą użytkownik widzi na ekranie. Większość stron internetowych zawiera hiperłącza umożliwiające bezpośrednie przechodzenie do innych stron z nimi powiązanych, gotowych plików, które można pobierać, dokumentów źródłowych, definicji oraz innych zasobów internetowych. Taki zbiór przydatnych materiałów powiązanych ze sobą za pośrednictwem łączy hipertekstowych nazwano „siecią informacji”. Udostępniając tę sieć w Internecie, Tim Berners-Lee nazwał ją w listopadzie 1990 roku „World Wide Web” (początkowo„WorldWideWeb”, jednak ten zapis został później odrzucony)[potrzebny przypis].
WWW (lub jeszcze krócej:W3) jest realizacją idei nieograniczonego świata informacji. Na jej sukces, poza samymInternetem jako fizycznym nośnikiem, składają się przede wszystkim następujące elementy:
Wiele adresów internetowych zaczyna się od „www” ze względu na długoletnią praktykę nazywania hostów internetowych (serwerów) zgodnie z usługami, które oferowały. Nazwa hosta dla serweraWeb to najczęściejwww, tak jakftp dlaserweraFTP czynews lubnntp dla serwerów informacyjnychUsenet. Te nazwy hostów ukazują się, jakosubdomeny wDomain Name System (DNS), jak w przykładziewww.example.com. Stosowanie takich subdomen nie jest wymagane. Pierwszy na świecie serwerWeb nazywał sięnxoc01.cern.ch, a wiele stron internetowych istnieje bez prefiksu WWW, czy innych takich jak „www2”, „secure” itp. Prefiksy subdomen nie mają żadnego praktycznego znaczenia, są to zwykłe nazwy nadane przez administratorów. Wiele serwerów internetowych jest tak skonfigurowanych, aby korzystać z obu wersji adresu, zarówno samej domeny (example.com), jak i z subdomeną (www.example.com). W praktyce kierują one użytkownika dokładnie do tej samej strony[potrzebny przypis].
W przypadku wpisania tylko jednego specyficznego słowa w pasku adresu przeglądarki, np.:apple↵ Enter,openoffice↵ Enter aplikacja może sama spróbować dodać przedrostekwww i końcówkę np.: „.com”, „.org” lub „.net” i przekieruje nas np. na stronę „http://www.apple.com/”, czy „http://www.openoffice.org/”. Funkcje te zostały wprowadzone we wczesnych wersjach przeglądarkiMozilla Firefox na początku roku 2003. NatomiastMicrosoft otrzymał w 2008patent na to samo rozwiązanie, z tym, że tylko w odniesieniu dourządzeń mobilnych[potrzebny przypis].
Przedrostki „http://” i „https://” należy rozróżniać.Hypertext Transfer Protocol (HTTP) iHTTP Secure wyznaczają protokół komunikacyjny, który ma zostać użyty do wysyłania i pobierania zawartości strony. ProtokółHTTP jest podstawowym elementem działania strukturywww, aHTTPS dodaje niezbędną warstwę ochronną w przypadku, gdy poufne informacje, takie jak hasła czy dane bankowe, mają być przesyłane w publicznej sieci Internet. Przeglądarki internetowe również automatycznie dopisują ten element (HTTPS), jeśli zostanie on pominięty. Ogólny zarysRFC 2396 ↓ określający postać adresów internetowych to:<protokół>://<host><ścieżka>?<zapytanie>#<fragment>, gdzie<host> to np.serwer internetowy (jakwww.example.com), a ścieżka identyfikuje konkretna podstronę. Serwer przetwarza<zapytanie>, które może np. za pośrednictwem formularza wysłać dane do zewnętrznej wyszukiwarki, poprzez to zawartość wyświetlanej strony jest zależna od odebranych informacji zwrotnych.<fragment> nie jest wysyłany do serwera. Określa, która część strony ma być wyświetlana użytkownikowi domyślnie[potrzebny przypis].
W języku angielskimwww wymawiane jest przez pojedyncze wypowiedzenie ciągu znakówdouble-u double-u double-u. Niektóre kręgi użytkowników wymawiajądub-dub-dub, aczkolwiek ten sposób nie jest jeszcze zbyt powszechny. Angielski pisarzDouglas Adams zażartował kiedyś w „The Independent on Sunday” (1999): „World Wide Web jest z tego, co wiem, jedynym wyrażeniem, którego skrócona forma jest trzy razy dłuższa od pełnej”. OkreślenieWorld Wide Web jest powszechnie tłumaczone na język chiński jako:wan wei wǎng, co dosłownie oznacza „mnóstwo wymiarów sieci”. Tłumaczenie to bardzo dobrze odzwierciedla koncepcję projektu i założeniaWWW. Tim Berners-Lee zdefiniował, iż wyrażenieWorld Wide Web powinno być pisane jako 3 osobne słowa bez żadnych dodatkowych łączników[potrzebny przypis].
Użytkownicy komputerów, którzy oszczędzają czas i pieniądze, a także ci, którzy poszukują wygody i rozrywki, są narażeni na utratę prywatności w sieci. Na całym świecie ponad pół miliarda osób korzysta zserwisów społecznościowych, a młodzież dorastająca w dobie Internetu dokonuje kolejnej zmiany pokoleniowej. ZFacebooka, początkowo rozpowszechnionego pośród amerykańskich studentów, korzysta dziś ponad 70% użytkowników z innych państw niżUSA. W 2009 roku na portalu uruchomiono test nowych narzędzi, umożliwiających dostosowanie ochrony prywatności, jednakże tylko 20% użytkowników rozpoczęło korzystanie z nich. Same serwisy wykorzystują część powierzonych im danych użytkowników do celów reklamowych. Osoba korzystająca z Internetu ma możliwość usunięcia historii przeglądanych stron, zablokowania niektórych ciasteczek (cookies) orazwyskakujących okienek, jednak nie zapewnia to pełnej ochrony prywatności[potrzebny przypis].
SiećWeb stała się otwartą drogą dla przestępców rozprzestrzeniającychzłośliwe oprogramowanie. Cyberprzestępczość prowadzona w internecie może składać się z kradzieży tożsamości, oszustw, szpiegostwa i gromadzenia poufnych informacji. Połączenie z internetem przewyższa tradycyjne zagrożenia dla bezpieczeństwa danych przetwarzanych przy pomocy komputera, a jak szacuje Google, około jedna na dziesięć stron internetowych może zawierać złośliwy kod. Większość ataków opartych na sieciWeb odbywa się z poziomu legalnych stron internetowych, a najczęściej, jak szacuje firmaSophos, producent oprogramowania antywirusowego, ataki są prowadzone w Stanach Zjednoczonych, Chinach i Rosji. Najpowszechniejszym typem zagrożeń jestSQL injection. Za pomocą językaHTML iURI siećWeb została również narażona na ataki, takie jakcross-site scripting (XSS), które pojawiły się wraz z wprowadzeniemJavaScript, następnie zostały rozszerzone do pewnego stopnia przezWeb 2.0 iAJAX, używające dużych ilości skryptów. Dziś szacunkowo 70% wszystkich stron internetowych jest niezabezpieczonych przed atakamiXSS[potrzebny przypis].
Z biegiem czasu wiele zasobów publikowanych w Internecie zanika, zostaje przeniesionych, zaktualizowanych lub całkowicie zmienia się ich zawartość. To sprawia, że niektóre odnośniki stają się przestarzałe. Określa się je wtedy mianem „martwych odnośników” (ang.dead links). Problem ten spowodował, że podjęto działania zaradcze, i np.Internet Archive, działające od 1996 roku, jest obecnie najbardziej znaną instytucją zajmującą sięarchiwizacją zasobów Internetu[potrzebny przypis].
FunkcjonowanieWorld Wide Web w Internecie oraz wymiana informacji pomiędzy komputerami opierają się na wielu standardach i specyfikacjach technicznych. Duża część tych dokumentów to opracowaniaWorld Wide Web Consortium (W3C), kierowanego przez Bernersa-Lee, a niektóre z nich są dziełemInternet Engineering Task Force (IETF) oraz innych organizacji[potrzebny przypis].
Gdy wspominamy o standardach internetowych, najczęściej mamy do czynienia z następującymi publikacjami[potrzebny przypis]:
Historycznie zaleceniaW3C dla języków znaczników, zwłaszczaHTML iXHTML, określały struktury interpretacji dokumentów hipertekstowych. Jednak od maja 2019[6] rolę utrzymywania standarduHTML przejęła instytucjaWHATWG oraz jejHTML Living Standard (czyli żywy standardHTML)[7].
StandardyECMAScript (zazwyczaj w formieJavaScript), zECMA International.
ZaleceniaW3C dotyczące modelowania dokumentów obiektowych.
Dodatkowe publikacje dostarczają definicji innych podstawowych technologii stosowanych wWorld Wide Web, m.in.:
Uniform Resource Identifier (URI), który jest uniwersalnym systemem odniesień do zasobów w Internecie, takich jak dokumenty hipertekstowe i obrazy.URI, często nazywaneURL jest definiowane przezRFC 3986 ↓.
Dostęp doWWW jest możliwy dla wszystkich, bez względu na to, czy użytkownik jest osobą w pełni czy niepełnosprawną. Niezależnie od rodzaju niepełnosprawności, siećWeb służy przesyłaniu, jak również pozyskiwaniu informacji oraz interakcji ze społeczeństwem, przez co niezmiernie ważne jest, aby umożliwić dostęp do sieci osobom niepełnosprawnym, często ograniczonym ruchowo. Tim Berners-Lee twierdzi, iż „potęga Internetu polega na jego uniwersalności. Dostępność dla wszystkich, bez względu na niepełnosprawność jest jej głównym aspektem”. Wiele krajów wymaga od autorów witryn stosowania ułatwień dostępu. Międzynarodowa ustalenia w ramach „Inicjatywy dostępności do sieci”W3 Consortium (Web Accessibility Initiative) doprowadziły do wystosowania pewnych prostych wytycznych, które autorzy treści internetowych, jak również twórcy oprogramowania mogą wykorzystywać, aby umożliwić „surfowanie” po sieci osobom niepełnosprawnym[potrzebny przypis].
W3C zapewnia, że usługaWWW będzie dostępna we wszystkich językach świata. Na początku 2004 r.Unicode zyskał znaczną popularność i ostatecznie w grudniu 2007 r., jako najczęściej używany system kodowania znaków w sieci Web, wyparł zarównoASCII, jak i zestaw znaków dla Europy Zachodniej. Pierwotnie zbiórRFC 3986 ↓ zezwalał obiektom sieci na identyfikację tylko poprzez adresy składające się ze znaków z podgrupyUS-ASCII.RFC 3987 ↓ uznaje rozszerzony zakres znaków i od tej pory zasoby sieci mogą być identyfikowane poprzez adresowanie w każdym z języków[potrzebny przypis].
Przeciążenie infrastruktury Internetu, wywołane przewagą popytu nad podażą, powoduje, nieraz znaczące, opóźnienia w przeglądaniu stron internetowych. Powstało nawet żartobliwe określenie dlaWWW: „World Wide Wait” (czyli: „wielkie, światowe czekanie”). Przyspieszenie działania sieci jest ciągle otwartym tematem dyskusji i rozważań użytkowników, specjalistów oraz polem działania technologiiQoS. Inne rozwiązania mające na celu przyspieszenie Internetu można znaleźć na stronieW3C[8].
Standardowe wytyczne dla idealnego czasu odpowiedzi z serwera to[potrzebny przypis]:
0,1 sekundy (jedna dziesiąta sekundy) – idealny czas reakcji. Użytkownik nie odczuwa jakichkolwiek opóźnień.
1 sekunda – największy dopuszczalny czas reakcji. Czas odpowiedzi powyżej 1 sekundy zakłóca pracę użytkownika.
10 sekund – niedopuszczalny czas reakcji. Przeglądanie zostanie przerwane, a użytkownik prawdopodobnie ujrzy komunikat błędu.
Według badań z 2001 roku, istniało wtedy więcej niż 550 miliardów dokumentów internetowych, najczęściej dostępnych w tzw. „widocznymWWW” (ang.visible Web lubsurface Web), czyli skatalogowanych (zindeksowanych) przezwyszukiwarki internetowe lub w tzw. „ukrytymWWW” (ang.hidden Web lubdeep Web), czyli nieskatalogowanych przez wyszukiwarki. W 2002 r. przebadano zawartość 2,024 miliarda stronWWW, dzięki czemu wiadomo, że zdecydowanie najwięcej zawartości sieci Web była w języku angielskim: 56,4%; następne były strony w języku niemieckim (7,7%), francuskim (5,6%) i japońskim (4,9%). Najnowsze badania wykorzystywały do zebrania próbek stron internetowych wyszukiwarki internetowe w 75 różnych językach. Ustalono, że od końca stycznia 2005 było ponad 11,5 miliarda publicznie indeksowanych stron internetowych. W marcu 2009 indeksowanych stron było już co najmniej 25,21 miliarda. 25 lipca 2008 inżynierowie oprogramowaniaGoogle Jesse Alpert i Nissan Hajaj ogłosili, iż wyszukiwarka odkryła bilion unikatowych adresów URL. Spośród 109,5 miliona domen działających w maju 2009 74% było komercyjne (tzn. strony działające wdomenie najwyższego poziomu.com)[potrzebny przypis].
