Wolfram
| tantal← wolfram →ren |
|
| Wygląd |
| stalowoszary |
|
Widmo emisyjne wolframu |
| Ogólne informacje |
| Nazwa, symbol,l.a. | wolfram, W, 74
(łac.wolframium) |
|---|
| Grupa, okres, blok | 6,6,d |
|---|
| Stopień utlenienia | II, III, IV, V, VI |
|---|
| Właściwości metaliczne | metal przejściowy |
|---|
| Właściwościtlenków | średnio kwasowe |
|---|
| Masa atomowa | 183,84 ± 0,01[4] |
|---|
| Stan skupienia | stały |
|---|
| Gęstość | 19,3×103kg/m³[2] |
|---|
| Temperatura topnienia | 3410–3422 °C[1][2] |
|---|
| Temperatura wrzenia | 5555–5900 °C[2][1] |
|---|
|
| Numer CAS | 7440-33-7 |
|---|
| PubChem | 23964 |
|---|
|
|
| Najbardziej stabilne izotopy |
|---|
| |
|
|
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa) |
|
|
Wolfram (W,łac. wolframium) –pierwiastek chemiczny z grupymetali przejściowych wukładzie okresowym.
Nazwa pierwiastka pochodzi odwolframitu, minerału, z którego wolfram został wyodrębniony po raz pierwszy. Dawna nazwa polskatungsten[6] pochodzi od szwedzkich słówtung – ‘ciężki’ isten – ‘kamień’[7]; nazwa o takiej etymologii używana jest współcześnie w języku angielskim, francuskim i kilku innych[8].
Istnienie tego pierwiastka zasugerował jako pierwszy w 1779 r.Peter Woulfe, który badał minerałwolframit. Analogiczne sugestie zostały w 1781 r. wysunięte przezCarla Scheelego. W stanie czystym pierwiastek ten jako pierwsi wyodrębnili w roku 1783José iFausto Elhuyarowie[2][7].
Występuje wskorupie ziemskiej w ilości 1,25ppm. Jego najważniejszymiminerałami sąszelitCaWO
4 iwolframit(Fe,Mn)WO
4[9], który ma skład pośredni pomiędzyhübnerytemMnWO
4 aferberytemFeWO
4[10][7]. Wolfram zawierają takżestolzyt iraspit – obaPbWO
4[11].
Wolfram jest ciemnoszarym metalem. Bardzo czysty wolfram jest ciągliwy i łatwy w obróbce, natomiast z niewielkimi domieszkamiwęgla jesttwardy i kruchy. W temperaturze poniżej 0,0012K (a w postaci cienkiej warstwy poniżej 4 K) jestnadprzewodnikiem. Dziękipasywacji jest odporny na działanietlenu,wody,zasad,kwasów, nawetwody królewskiej.Roztwarza się natomiast w stopionymazotanie potasu[12]. W podwyższonej temperaturze utlenia się, reaguje zwęglem ifluorowcami.
Wolfram stosowany jest jako dodatekstopowy do wysokogatunkowejstali, z jego stopów sporządza się elektrodylamp elektronowych i rentgenowskich, włókna żarowe itp.Węglik wolframu dzięki dużej twardości służy do wyrobu materiałów ściernych i narzędzi – jest głównym składnikiemwidii. Ze względu na wysoką twardość igęstość jest używany do produkcji rdzenipodkalibrowychpocisków przeciwpancernych orazkompozytowych pocisków pełnokalibrowych, rzutek dodarta.
Ze względu na zbliżoną gęstość wolframu dozłota metal ten wykorzystywany jest także do podrabiania złotych sztabek imonet bulionowych[13].
- ↑abTungsten, [w:]PubChem [online],United States National Library of Medicine, CID: 23964 [dostęp 2022-05-23] (ang.).
- ↑abcdTungsten, [w:]CRC Handbook of Chemistry and Physics,David R.D.R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s.4-38,ISBN 978-0-8493-0488-0 (ang.).
- ↑Tungsten (nr 357421) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-05].(przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ThomasT. Prohaska ThomasT. i inni,Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report), „Pure and Applied Chemistry”, 94 (5), 2021, s. 573–600,DOI: 10.1515/pac-2019-0603 (ang.).
- ↑abCRC Handbook of Chemistry and Physics,David R.D.R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s.1-14,ISBN 978-0-8493-0488-0 (ang.).
- ↑wolfram, [w:]Słownik języka polskiego [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-05-23] .
- ↑abcR.J.R.J. King R.J.R.J.,Minerals explained 41. The wolframite series, „Geology Today”, 21 (1), 2005, s. 33–37,DOI: 10.1111/j.1365-2451.2005.00493.x (ang.).
- ↑wolfram. Słownik internetowy Ling.pl. [dostęp 2022-05-23].
- ↑AdamA. Bielański AdamA.,Podstawy chemii nieorganicznej, wyd. 5, Warszawa: PWN, 2002, s. 882,ISBN 83-01-13654-5 .
- ↑Według części mineralogów nazwa wolframit w ogóle nie powinna być stosowana, a odpowiednie minerały, w zależności od składu, należy klasyfikować jako hübneryt lub ferberyt.
- ↑Physical and optical properties of minerals, [w:]CRC Handbook of Chemistry and Physics,David R.D.R. Lide (red.), wyd. 83, Boca Raton: CRC Press, 2002, s.4-149–4-155,ISBN 978-0-8493-1556-5 (ang.).
- ↑Philip JohnP.J. Durrant Philip JohnP.J.,BrylB. Durrant BrylB.,Zarys współczesnej chemii nieorganicznej, Warszawa: PWN, 1965, s. 1119 .
- ↑Katarzyna Mikołajewska: Wolframowe pręty w złocie. Jak nie dać się oszukać?. 15 października 2017. [dostęp 2024-08-01]. (pol.).
Identyfikatory zewnętrzne:
