Windows XP w wersji Home jest następcą systemuWindows Me, a w wersji Professional jest następcą systemuWindows 2000[4]. Nazwa XP pochodzi odangielskiego słowaexperience[5], czyli „doświadczenie” lub „doznanie”.
Windows XP jest udaną próbą stworzenia jednolitej linii systemów Windows. Wcześniej Microsoft rozwijał dwie linie produktów: jedną dla użytkowników domowych (linia 9x/Me), a drugą do zastosowań zaawansowanych (linia NT). Pociągnęło to za sobą brak kompatybilności z wieloma aplikacjamiDOS-owymi.
System opiera się na kodzie NT z dodanym nowyminterfejsem graficznymLuna zawierającym wiele nowości i usprawnień w stosunku do interfejsu użytego w poprzednich wersjach. Ponadto zawiera zintegrowanązaporę sieciową. Zapora sieciowa obecna w Windows XP jest prostym filtrem pakietów, który jest domyślnie aktywny po zainstalowaniu systemu z dodatkiem Service Pack 2 lub nowszym (bez tego dodatku zapora jest aktywowana dopiero po skonfigurowaniu sieci).
System wyposażono w przeglądarkęInternet Explorer 6 lub Internet Explorer 7 w dodatku Service Pack 3 i odtwarzacz multimedialnyWindows Media Player (wersja 8 w systemie bez dodatku Service Pack i zService Pack 1 lub 9 zService Pack 2 iService Pack 3). Dodano także funkcję pulpitu zdalnego, dzięki któremu możliwa jest zdalna pomoc innemu użytkownikowi. Dodanie tych aplikacji do systemu pociągnęło za sobą dalsze oskarżenie w kierunku firmyMicrosoft o praktykimonopolistyczne.
Kontrowersje i sprzeciwy obrońców prywatności budziło także zintegrowanie z systemem usługi.NET Passport.
Po raz pierwszy w historii systemów Microsoft Windows została wprowadzona do systemuaktywacja mająca zapobiegać piractwu. Wyjątek stanowi Windows XP Professional licencjonowany zbiorczo, w tymWindows XP Professional x64 Edition. Jeżeli użytkownik nie aktywuje produktu w 30-dniowym okresie, przy każdym następnym zalogowaniu jedyną dopuszczalną operacją, na jaką system pozwoli będzie aktywacja produktu. Po dokonaniu aktywacji przywrócona zostanie pełna funkcjonalność systemu Windows XP. To pierwszy system, w którym wdrożono ponadto mechanizmWindows Genuine Advantage, który sprawdza legalność klucza produktu.
Home Edition (premium) – wersja dla użytkowników domowych
Professional – wersja zawierająca m.in. obsługę wieluprocesorów oraz mechanizmuwierzytelnienia sieciowego.
W listopadzie2002 roku Microsoft opublikował dwie nowe wersje XP, przeznaczone dla konkretnych zastosowań:
Windows XP Media Center Edition – wersja dla komputerów HP Media Center Computer, niektórych komputerów w sieci sklepów Vobis, Alienware Navigator oraz Optimus. Wersja ta jest dostępna wyłącznie na podstawie licencji OEM dołączonej do ww. komputerów i nie jest dostępna w sprzedaży detalicznej.
Pod koniec2004 roku Microsoft wydał kolejną wersję tego systemu:
Windows XP Media Center Edition 2005 – podobna do swojego poprzednika, jednak posiadająca nowe opcje, design oraz kompozycję –Energy Blue, wykorzystującą nowy schemat kolorówRoyale.
W niektórych krajach, takich jakRosja czyIndie,Microsoft wprowadził nową edycję systemu Windows –Starter Edition.
Zgodnie z decyzjąKomisji Europejskiej udostępniona została edycja pozbawiona 186 plików, w tym programuWindows Media Player (a co za tym idzie – możliwości odtwarzania multimediów bez instalacji dodatkowego oprogramowania). Komisja nie zgodziła się na proponowaną przezMicrosoft nazwęWindows XP Reduced Media Edition i wybrałaWindows XP N spośród pozostałych nazw zaproponowanych przez koncern. Microsoft twierdzi, że nazwa taka może zdezorientować klientów, ale ostatecznie zatwierdził ją. System ten jest dostępny tylko w Europie.
Windows XP jest dostępny w wersjach na platformy sprzętowex86,ia64 iAMD64.
Service Pack 1 (SP1) dla Windows XP został wydany 9 września 2002 roku. Najbardziej oczekiwanymi zmianami była obsługaUSB 2.0 oraz dodanie możliwości ustawiania dostępu dla programów (Określ dostęp do programów i ich ustawienia domyślne w aplecie Panelu sterowaniaDodaj lub usuń programy), która pozwala na wyłączenie lub włączenie dostępu dla domyślnych aplikacji z różnych dziedzin, np. przeglądania stron internetowych, rozmowy poprzez komunikatory itp.
Obsługadysków twardych została poprawiona poprzez dodanie obsługi standardu LBA-48, co pozwoliło na zwiększenie obsługiwanej pojemności dysków twardych do ponad 128GB.
Service Pack 1 pozwalał także na instalację dysków Serial-ATA już podczas instalacji systemu z krążka oraz zablokował dwa najczęściej używane numery seryjne używane w Windows XP Professional do ominięcia aktywacji systemu.
Następnie Microsoft wydał Service Pack 1a, aby usunąćwirtualną maszynę Java, z powodu przegranej sprawy sądowej z firmąSun Microsystems. Oprócz jej usunięcia nie wprowadzono żadnych zmian w porównaniu z pierwszą wersją pakietu.
Service Pack 2 (SP2) został wydany 25 sierpnia 2004 roku i wniósł do Windowsa XP bardzo wiele zmian. Są to m.in.:
Centrum zabezpieczeń systemu Windows – nowe okno w systemie zbierające informacje na temat bezpieczeństwa komputera, czyli sprawność zapory internetowej, stan Aktualizacji automatycznych oraz programu antywirusowego.
Nowa zapora systemu Windows – inteligentnie blokuje potencjalnie niebezpieczne formantyActiveX, niebezpieczne programy komunikujące się z internetem oraz inne niebezpieczne dla komputera elementy.
Technologia NoExecute – programowaimplementacja sprzętowej technologiiData Execution Prevention zapobiegająca uruchamianiu kodów programów umieszczonych w obszarze pamięci tylko dla danych. Ma pomagać w likwidowaniu zagrożeń wirusowych.
Ten dodatek serwisowy wzbudził dużo kontrowersji wśród użytkowników, ponieważ spore zmiany nastawione na bezpieczeństwo spowodowały kłopoty z aplikacjami, które zakładały mniejsze restrykcje ze strony systemu operacyjnego. Dlatego też Microsoft zdecydował się wydać katalog programów, które działać będą, bądź nie. Aktualnie wszystkie najpopularniejsze programy (a także większość tych mniej popularnych) posiada już darmowe poprawki, które eliminują wszelkie problemy z ich działaniem pod Windows XP z Service Pack 2. Poprawki te są dostępne do pobrania ze strony producenta danego programu, najczęściej jako jego najnowsza wersja. Kolejną kontrowersją, jest to, że Windows XP nie pozwoli na zainstalowanie sterownikówkarty dźwiękowej, bez uprzedniego zainstalowania SP2.Ten dodatek to już ostatni system bez zabezpieczeńDRM. Nie jest wspierany od 13 lipca 2010 roku.
Service Pack 3 (SP3) został wydany 21 kwietnia 2008 roku. Pierwotnie miał się pojawić w maju 2007 roku, jednak przełożono premierę na rok 2008[12] z powodu skupienia się Microsoft nad Windows Vista i Office 2007, czyli dwoma sztandarowymi produktami firmy. W nowym dodatku aktualizującym dodano kilka interesujących elementów, m.in.:
Do dodatku nie zostały dołączone nowe wersjeWindows Media Player. Jest to ostatni taki zbiór poprawek dla tej edycji systemu operacyjnego Windows. Wkrótce po premierze tego samego dnia Service Pack 3 został wycofany zWindows Update oraz Microsoft Download Center, jednakże mimo to można pobrać go z serwerów Microsoftu. Wycofanie zostało spowodowane problemem we współpracy Windows XP SP3 z Dynamics Retail Management System. Ten sam błąd odkryto też w SP1 dla Windows Vista, nie wpłynęło to jednak na dostępność tego zbioru poprawek[14][15]. Później SP3 znalazł się w Windows Update jako poprawka zalecana, jednak obecnie już SP3 znajduje się w Windows Update jako poprawka ważna. Wsparcie dla SP3 zakończyło się 8 kwietnia 2014 roku.
Wsparcie techniczne dla Windows XP bez dodatków Service Pack skończyło się 30 września 2004[16], dla systemów z dodatkami Service Pack 1 i 1a 10 października 2006 roku[17][18], a dla systemu z dodatkiem Service Pack 2 skończyło się 13 lipca 2010 roku. Microsoft poinformował oficjalnie klientów i partnerów o utrzymaniu wsparcia technicznego dla systemu Windows XP z dodatkiem Service Pack 3 do 8 kwietnia 2014 roku[19]oraz aktualizacji bezpieczeństwa dlaMicrosoft Security Essentials, System Center Endpoint Protection, Forefront Client Security, Forefront Endpoint Protection oraz Windows Intune do 14 lipca 2015 roku[20].
Podstawowe wsparcie techniczne dla Windows XP zakończyło się 14 kwietnia 2009 roku[21]. Oznaczało to wówczas, że producent publikował jedynie poprawki dotyczące bezpieczeństwa dla systemu.
Prawdopodobnie amerykańskiprzemysł zbrojeniowy iwojsko, które używają Windows XP do kontroli procesów przemysłowych, nie wyrazili zgody na zakończenie wsparcia. Wymogli oni na Microsofcie jego przedłużenie aż do 2019 roku[22][23].
Dla zwykłych użytkowników Microsoft zakończył wsparcie rozszerzone 8 kwietnia 2014 roku. Jednocześnie zostało zakończone wsparcie rozszerzone dlaMicrosoft Office 2003[24].
W 2016 rokuGoogle zakończył wsparcie dla przeglądarkiChrome i ostatnią wersją stał się Chrome 49[25][26]. W 2017 roku wydano ostatnią wersję przeglądarkiFirefox dostępną dla Windows XP (Firefox 52 ESR)[3][27].
