 | |||
 generał major | |||
| Data i miejsce urodzenia | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |||
| Przebieg służby | |||
| Lata służby | |||
| Siły zbrojne | |||
| Stanowiska | d-ca 69 Pułku Piechoty, dyrektorBiura Służb Strategicznych | ||
| Główne wojny i bitwy | |||
| Późniejsza praca | United States Attorney, | ||
| Odznaczenia | |||
                             | |||
| |||
.jpg)
William Joseph Donovan (ur.1 stycznia1883 wBuffalo w stanieNowy Jork, zm.8 lutego1959 wWaszyngtonie) –generał major (Major General)armii amerykańskiej, w czasieII wojny światowej twórca i dyrektorBiura Służb Strategicznych (Office of Strategic Services – OSS); od chwili jego powstania w 1941, szef tajnych operacji amerykańskich.
Urodził się 1 stycznia 1883 wBuffalo w stanieNowy Jork w katolickiej rodzinie irlandzkiej. Podczas studiów naColumbia University, był znanym graczemfutbolu; uniwersytet ukończył w 1905.
Wzięty prawniknowojorski, po wybuchuI wojny światowej wyjechał doEuropy jako uczestnik organizowanej przezHerberta Hoovera akcji pomocy głodującym.
W 1916 odwołany doStanów Zjednoczonych i wcielony do wojska. Walczył w potyczkach z grasującymi na granicy meksykańsko-amerykańskiej oddziałamiPancho Villi, następnie został odwołany doNowego Jorku, gdzie otrzymał dowództwo batalionu legendarnego69. Pułku Piechoty (Fighting Irish) nowojorskiejGwardii Narodowej, walczącego od listopada 1917 na frontach w Europie.
Był trzykrotnie ranny. Za odwagę na polu walki odznaczony m.in.Medalem Honoru,Krzyżem za Wybitną Służbę orazLegią Honorową iOrderem Imperium Brytyjskiego. Do roli wywiadu przekonał się bezpośrednio po zakończeniu wojny, jako amerykański oficer łącznikowy przy dowództwie armii adm.Aleksandra Kołczaka.
Po powrocie doStanów Zjednoczonych w połowie 1920, Donovan podjął przerwaną karierę prawniczą, dochodząc do stanowiska zastępcyprokuratora generalnego Stanów Zjednoczonych, po czym otworzył praktykę prywatną.
Jako osoba ciekawa świata i nie mogąca długo usiedzieć w jednym miejscu, w latach 30. XX w. wiele podróżował prywatnie, m.in. do ogarniętej wówczaswojną domowąHiszpanii iAbisynii, a u schyłku dekady odbył liczne podróże po Europie iBliskim Wschodzie, w roli specjalnego wysłannika ówczesnego prezydenta USA,Franklina Delano Roosevelta.
W lipcu 1940 udał się z misją doWielkiej Brytanii, oficjalnie w celu oceny brytyjskiego potencjału obronnego. Za wszelką cenę starał się storpedować tę wizytę przekonany o nieuchronnym zwycięstwieNiemiecambasadorUSAJoseph P. Kennedy. Donovan spotkał się wLondynie z dyrektorem Wywiadu Marynarki Wojennej, kontradmirałem Johnem Godfreyem, szefem Tajnej Służby WywiadowczejMI6, gen. mjr. sirStewartem Menziesem oraz innymi wysokimi oficerami wywiadu brytyjskiego. Nie został jednak oficjalnie powiadomiony o powołaniu nowej brytyjskiej agencji prowadzącej wojnę sabotażową, Kierownictwie Operacji SpecjalnychSOE. Przyjęta z entuzjazmem przez brytyjskie koła oficjalna wizyta przekonała Donovana, że z pomocą USA Wielka Brytania zdoła odeprzeć napór niemiecki.
W końcu 1940 wraz z szefem operacji wywiadu brytyjskiego Williamem Stephensonem udał się w niebezpieczną, liczącą ponad 40 tysięcy kilometrów trasę po frontach wojny i głównych ośrodkach działalności szpiegowskiej na kontynencie europejskim i wAfryce. Odwiedził Wielką Brytanię,Gibraltar,Maltę,Egipt,Grecję,Jugosławię,Turcję,Portugalię i Hiszpanię.Miał okazję ujrzeć, jak to ujął jego biograf, Anthony Cave Brown – (...)niekończącą się procesję generałów, admirałów, marszałków lotnictwa, szpiegów, polityków, szejków, księży, mułłów, książąt, pułkowników i królów. Zabiegający o wciągnięcie Stanów Zjednoczonych do wojnypremier Wielkiej BrytaniiWinston Churchill był nim zachwycony.
Powrót Donovana doWaszyngtonu w marcu 1941 poprzedziły doniesienia amerykańskichattachés wojskowych o jego szczególnym zainteresowaniu sprawami wywiadu. Szef wywiadu US Army, gen. mjr Sherman Miles napisał 8 kwietnia 1941 w liście do gen.George’a C. Marshalla:
Wiele przemawia za tym, że płk Donovan zmierza do powołania superagencji, kontrolującej cały wywiad, co mogło się okazać wysoce niekorzystne, o ile nie wręcz katastrofalne w skutkach.
W tym samym czasie dyrektor Federalnego Biura Śledczego –FBI,John Edgar Hoover, zabiegał o rozszerzenie zasięgu działań swojej Specjalnej Służby Wywiadowczej (Special Intelligence Service) na kraje obce, odAmeryki Łacińskiej po Europę iAzję. Niechęć Milesa i Hoovera do Donovana była tym silniejsza, że obydwaj mieli innego jeszcze konkurentaVincenta Astora, którego prezydent mianował niedawno kontrolerem wywiaduUS Army, i Biura Wywiadu Marynarki Wojennej (Office of Naval Intelligence –ONI) i FBI w okręgu nowojorskim, a którego według krążących pogłosek miał w najbliższym czasie zamiar postawić na czele nowej superagencji wywiadowczej. 10 czerwca, zachęcany usilnie przez sekretarza marynarki wojennejFranka Knoxa. Donovan wystosował memoriał, w którym uzasadniał konieczność utworzenia tajnej służby. Agencją taką winien według niego kierować koordynator informacji strategicznych, mianowany przez prezydenta i odpowiedzialny bezpośrednio przed nim i nikim innym. Budżet agencji miał pochodzić z tajnego funduszu, kontrolowanego według uznania prezydenta. Donovan zgodził się, że nowa agencja nie powinna przejąć wewnątrzkrajowych kompetencji FBI, ani dublować obowiązków służb wywiadu US Army iUS Navy. Miała za to koordynować, podporządkować i interpretować całość informacji pochodzących z wszelkiego rodzaju źródeł.
Brytyjczycy, którzy widzieli w Donovanie herolda sprawy czynnego poparcia ich wysiłku zbrojnego przez Stany Zjednoczone, podjęli, jak to później określano, „próbę przyśpieszenia sprawy”. Z misją do Waszyngtonu przyjechał ówczesny DNI (Director of Navy Intelligence) Godfrey, któremu towarzyszył kmdr por.Ian Fleming. Najbliższe dni spędzili upewniając prezydenta USA, że Stany Zjednoczone potrzebują agencji, na czele której powinien stanąć Donovan.
11 lipca 1941 prezydent Roosevelt mianował Donovana dyrektorem nowej agencji wywiadu zagranicznego, nadając mu tytuł Koordynatora Informacji (strategicznej),Coordinator of Strategic Information. Stephenson depeszował do Dyrektora GeneralnegoMI6, Menziesa –Może pan sobie wyobrazić, jaką ulgę odczułem na wieść, że na stanowisku o tak wielkim znaczeniu znalazł się nasz człowiek... Początkowo prezydent chciał Donovana przywrócić do służby czynnej, ustąpił jednak wobec opozycji US Army i Kongresu. Donovan rozpoczął więc karierę wywiadowczą jako cywil (mundur przywdział ponownie dopiero 7 grudnia 1941). Często mówiono o nim „generał Donovan”, generałem brygady został jednak dopiero w marcu 1943, a w listopadzie 1944 mianowano go generałem majorem.
Początki nowej agencji, na czele której stanął Donovan, nie były zbyt pomyślne. Już w lipcu 1942, Donovan o mało nie straciłOSS, wydając rozkaz dokonania serii włamań do ambasady hiszpańskiej wWaszyngtonie. Tylko interwencja JCS zdołała uratować OSS i Donovana przed wściekłym dyrektorem FBI Hooverem.
Wiele czasu zajmowało Donovanowi zwalczanie rywali i przeciwników. A miał ich wielu: wysocy funkcjonariusze wywiadu brytyjskiego obawiali się konkurencjiOSS iSOE w Europie, gen.Douglas MacArthur zabraniał jego ludziom (agentom OSS) wstępu na obszar południowo-wschodniegoPacyfiku, a w kraju jego przeciwnikiem był dyrektor FBI.
7 czerwca 1944, drugiego dniainwazji w Normandii, Donovan i jego adiutant David Bruce wylądowali naplaży Utah (łamiąc przepis zakazujący oficeromUltry narażać się na ryzyko wzięcia do niewoli). Gdy znaleźli się pod ogniem niemieckich karabinów maszynowych, Donovan stwierdził:Obaj wiemy za dużo, a po wyjęciu pistoletu dodałJeśli będą chcieli nas dostać, zastrzelę najpierw ciebie. Siebie potem. (...) Ostatecznie to ja dowodzę.
Pod koniec wojny szef OSS, William J. Donovan, przedstawił prezydentowi Rooseveltowi propozycję utworzenia wzorowanej na OSS agencji wywiadowczej przystosowanej do działań w czasie pokoju. Do realizacji nowego pomysłu Donovana nie doszło, gdyż prezydent Roosevelt zmarł nagle 12 kwietnia 1945. Jego następca,Harry S. Truman, rozwiązał Biuro Służb Strategicznych 1 października 1945. Mimo to OSS prowadziło swą działalność jeszcze do 12 stycznia 1946.
Część pracowników cywilnych i wojskowych OSS, a było ich 1362 osoby, przeniesiono do Tymczasowej Służby Badań i Wywiadu podległejDepartamentowi Stanu USA, resztę personelu – 9028 osób, przeniesiono do nowo utworzonej Jednostki Służby Strategicznej – (Strategic Service Unit – SSU), która następnie przemianowana została naCentralną Agencję Wywiadowczą.
Donovan występował jako oskarżyciel pomocniczy w kilku procesach przedTrybunałem Norymberskim. W latach 1949–1952 był członkiemAmerykańskiego Komitetu do Zbadania Zbrodni Katyńskiej. W sierpniu 1953 został mianowanyambasadorem USA wTajlandii, wycofał się 18 miesięcy później ze względu na zły stan zdrowia.
Zmarł 8 lutego 1959 w sanatorium wojskowym wWaszyngtonie. Gdy ówczesnyprezydent USADwight Eisenhower, dowiedział się o jego śmierci, krzyknął –Cóż to był za człowiek! Straciliśmy ostatniego bohatera! Został pochowany naNarodowym Cmentarzu w Arlington w stanieWirginia.
