Urodził się wTurynie jako syn przyszłego królaSardynii i PiemontuKarola Alberta orazMarii Teresy zToskanii. Od wczesnej młodości nie przejawiał większych zainteresowań nauką. Unikał gramatyki, matematyki, historii i innych dyscyplin, które wymagały od niego wysiłku i wytrwałej lektury. Wysiłki nauczycieli, aby książę zainteresował się zdobywaniem wiedzy były daremne. Wiktor Emanuel wolał jazdę konną, polowania, naukę fechtunku czy wędrówki po górach. 27 lipca 1838 roku zdobył szczytRocciamelone wAlpach Graickich o wysokości 3538 m n.p.m.
W 1848 roku jego ojciec rozpocząłwojnę z Austrią, która rządziła prawie całymi północnymi ziemiami włoskimi, ale został pokonany wbitwie pod Novarą w 1849 roku. W tym samym roku Karol Albert abdykował, a 22 marca 1849 roku jego następcą został Wiktor Emanuel. W latach 50. XIX wieku pod rządami Wiktora EmanuelaTuryn stał się politycznym i kulturalnym sercem Italii, a Królestwo Sardyńskie oazą liberalizmu i ostoją myśli narodowej[1]. W 1857 roku utworzono organizację pod nazwą Włoskie Towarzystwo Narodowe, którego celem było wspieranie wszystkiego, co mogło przyczynić się do kulturalnego i narodowego odrodzenia Włoch, a naczelnym zawołaniem Towarzystwa stało się:Viva Vittorio Emanuele II! Wiktor Emanuel II stał się królewskim patronem polityki wyzwolenia i odrodzenia narodowego[2].
W 1858 rozpoczęły się negocjacje premieraCamilla Cavoura zNapoleonem III w kwestii poparcia sprawy włoskiej. Cesarz Napoleon zgodził się wesprzeć militarnie Królestwo Sardynii w ewentualnej wojnie zAustrią. Celem byłoby odebranie Austrii i przyłączenieLombardii i Wenecji doPiemontu. Napoleon III zgodził się na objęcie panowania przez Wiktora Emanuela II wParmie iModenie[3]. Szukano pretekstu do wojny. Wypowiedział ją cesarzFranciszek Józef I 27 kwietnia 1859. Napoleon III pokonał wojska austriackie wbitwie pod Magentą[4]. Cztery dni później Wiktor Emanuel II i cesarz Napoleon III dokonali uroczystego wjazdu doMediolanu. Obawiając się zbytniego osłabienia Austrii, 11 lipca 1859 cesarz Francuzów za plecami króla podpisał z cesarzem Franciszkiem Józefempokój w Villafranca[5]. Na mocy porozumienia większośćLombardii, razem z jej stolicą, Mediolanem, z wyjątkiem twierdz austriackich,Mantui iLegnano, przeszła pod władzęfrancuską. Cesarz Austrii zachowałWenecję.
Wiktor Emanuel II brał aktywny udział w odbudowie państwa włoskiego. Jeździł po kraju, wygłaszając płomienne przemówienia w miastach i miasteczkach. Cieszył się ogromną popularnością, której dorównywał tylkoGiuseppe Garibaldi. Pod koniec 1859 i na początku 1860 większe i mniejsze państwa środkowych Włoch ofiarowały koronę Wiktorowi Emanuelowi. 11 i 12 marca 1860 w krajach tych przeprowadzono plebiscyty. Wszystkie prowincje wypowiedziały się zainkorporacją do Królestwa Sardynii. 22 marca 1860 Królestwo Sardynii formalnie objęło te terytoria[6][7]. W 1860 Wiktor Emanuel w liście doFranciszka II proponował ustanowieniekondominium w Italii. Obaj monarchowie mieli podzielić się obszaremMantui iUmbrii i roztoczyć opiekę nadRzymem, rządzonym przez papieżaPiusa IX. Jednocześnie poparł zorganizowaną przez Garibaldiegowyprawę tysiąca naSycylię.
Proklamowanie Wiktora Emanuela II królem Włoch, 17 marca 1861 r.Pomnik Wiktora Emanuela II w Weronie
Wyprawa tysiąca zakończyła się sukcesem. Garibaldi opanował Sycylię i ogłosił jej przyłączenie do królestwa Wiktora Emanuela II[8]. 27 lipca 1860 Garibaldi zająłMesynę, a 19 sierpnia wylądował wKalabrii. Wiktor Emanuel II w oficjalnym liście zakazywał Garibaldiemu inwazji na kontynencie, a w prywatnym liście wręcz do niej zachęcał. Prowadził potrójną grę wobec Garibaldiego, Cavoura i Napoleona III. Garibaldi rozpoczął inwazję naNeapol, który ostatecznie zajął bez walki i większego oporu 7 września 1860. Na zajętych terenach również przeprowadzono plebiscyt, uzyskując poparcie większości, opowiadającej się za natychmiastową inkorporacją południowych prowincji do królestwa Wiktora Emanuela II[9]. Resztę wojsk Franciszka II rozbito na przełomie 1860 i 1861. W październiku 1860 Garibaldi spotkał się z Wiktorem Emanuelem, tytułując gokrólem Włoch. 17 marca 1861 Senat i Izba Deputowanych ogłosiły powstanieKrólestwa Włoch, na któregowładcękoronowano Wiktora Emanuela II[10].
Po śmierci Camilla Cavoura, król Wiktor Emanuel II nie miał już premiera i polityka tej miary. Młode państwo włoskie ulegało poważnym tarciom politycznym i społecznym. Było ogromnie zróżnicowane pod względem demograficznym i ekonomicznym. Burżuazja posiadała kontrolę nad aparatem administracyjnym. Olbrzymie masy chłopskie żyły w skrajnej nędzy i niedostatku. Król aprobował dążenia do rządów parlamentarnych. Proces jednoczenia ziem pod jego berłem zakończył się zajęciem Państwa Kościelnego i Rzymu. Pius IX zaprotestował przeciwko okupacji miasta przez wojska piemonckie, ogłaszając się „więźniem Watykanu” i ekskomunikował króla[11]. W 1871 Rzym stał się, w miejsceFlorencji, oficjalną stolicą zjednoczonego państwa włoskiego[12]. Znaczenie osobowości króla i jego wpływ na bieg wydarzeń były ogromne. Przez potomnych uznany został za jednego z czterech „ojców Ojczyzny”[13].
Zmarł 9 stycznia 1878 wRzymie. Jego ciało spoczywa w rzymskimPanteonie.
W 1842 roku poślubił swoją siostrę cioteczną, arcyksiężniczkę austriacką –Marię Adelajdę Habsburg (1822–1855), córkę Rainera, wicekróla Lombardo-Wenecji i Marii Franciszki Carignano (obydwoje byli praprawnukami hr. Stanisława Krasińskiego, generała WP i Anieli Humieckiej). Mieli oni kilkoro dzieci:
W 1869 roku Wiktor Emanuel zawarłmałżeństwo morganatyczne ze swoją kochanką, Różą Vercellaną (1833–1885), nazywanąBela Rosin, która od 1858 roku nosiła tytuł hrabiny Mirafiori i Fontanafredda. Para miała dwoje dzieci:
Emanuela Albertawł.Emanuele Alberto Guerrieri (1851–1894), hrabiego Mirafiori i Fontanafredda
Oprócz swojej drugiej żony, Wiktor Emanuel miał również inne kochanki m.in.: Virginię Oldini, hrabinę Castiglione (również kochankęNapoleona III). Z Laurą Bon miał dwoje dzieci:
syna (1852)
Emanuelę Marię Albertę Wiktorię Roverbellawł.Emanuela Maria Alberta Vittoria di Roverbella (1853–1880/1890)
Z Virginią Rho miał dwoje dzieci:
Wiktora Rho Guerrieri/owł.Vittorio di Rho Guerrieri/o (1861–1913), słynnego fotografa
Marię Pia Rho Guerrieriwł.Maria Pia di Rho Guerrieri (1866–1947)
Z nieznaną kobietą miał syna:
Donata Etnęwł.Donato Etna (1858–1938), generała, senatora królestwa
.svg)
.svg)
