Tablica informacyjna wSingapurze we wszystkich językach urzędowych tego kraju: chińskim, malajskim, tamilskim i angielskimStacjaGulbarga w południowych Indiach: napis w językach urzędowychkannada,hindi, angielskim iurdu/dakhini
Wielojęzyczność,multilingwizm[1][2],różnojęzyczność[2],plurilingwizm[2],polilingwizm[3] – czynne lub bierne posługiwanie się dwoma lub większą liczbą języków przez jednostkę lub grupę społeczną. Liczba osób wielojęzycznych na świecie przewyższa liczbę osób posługujących się tylko jednym językiem[4]. Wielojęzyczność jest zjawiskiem powszechnym na obszarach Ziemi silnie zróżnicowanych etnicznie, takich jakAfryka,Indie czyNowa Gwinea, gdzie wielu ludzi jednego języka używa w rodzinie, innego na bazarze, jeszcze innym zaś posługuje się w szkole. W efekcie osoby te mają więcej niż jedenjęzyk ojczysty, z tym że zakres opanowanego słownictwa w każdym z tych języków może być różny.
Za pewien przejaw wielojęzyczności można uznać również samo posługiwanie się różnymi wariantami języka ojczystego (odmianą literacką, fachową, potoczną, dialektalną)[5]. Szczególną postacią tego zjawiska jestdyglosja występująca w kulturach, gdziejęzyk literacki znacznie różni się odmowy nieformalnej, używanej w życiu codziennym. Występuje ona np. w krajach arabskich, wChinach czy wIndiach[6]. W skrajnych przypadkach dyglosja polega na współistnieniu wzajemnie niezrozumiałych języków, które pełnią różne funkcje w społeczeństwie[7].
Wielojęzyczność (multilingwizm) bywa niekiedy odróżniana od różnojęzyczności (plurilingwizmu), przy czym rozróżnienia takiego dokonują przede wszystkim autorzy europejscy[2][8]. Rozróżnienie to znajduje zastosowanie, gdy zachodzi konieczność ukazania zagadnień glottodydaktycznych z różnych perspektyw: wielojęzyczność stanowi pojęcie socjolingwistyczne, a różnojęzyczność pojmuje się jako zjawisko psycholingwistyczne[2]. Różnojęzyczność to kompetencje językowe i interkulturowe konkretnej jednostki[8]. Wielojęzyczność (społeczna koegzystencja języków) jest zjawiskiem właściwym dla prawie wszystkich krajów współczesnego świata[9].
Umiejętność posługiwania się różnymi językami w większości sytuacji, w mowie i na piśmie
Posługiwanie się którymś z języków w ograniczonym zakresie (np. tylko język potoczny, brak umiejętności czytania w danym języku)
Wielojęzyczność bierna – tylko rozumienie innych języków
Mianem osoby wielojęzycznej określa się często taką osobę, która posługuje się co najmniej trzema językami (lub dwoma językami obcymi). W innych ujęciach dwujęzyczność jest rozpatrywana jako jeden z rodzajów wielojęzyczności[5].
Kalki językowe – przenoszeniekonstrukcji z jednego języka na grunt drugiego, występuje często np. wśród Finów szwedzkojęzycznych
Code switching – swobodne „przeskakiwanie” z języka na język, czasami w połowie zdania, spotykane wśród osób znających oba języki (np. hindi i angielski wBombaju)
Powstawanie języka mieszanego
Rozmówcy posługujący się każdy swoim językiem, lecz rozumiejący język rozmówcy (np. czeski i słowacki w byłej Czechosłowacji, hiszpański i włoski w niektórych rejonach Argentyny)
Dyglosja – posługiwanie się innym językiem/dialektem w sytuacjach formalnych i nieformalnych, powszechne np. w krajach arabskich.
Przykładami stosunkowo częstego występowania wielojęzyczności mogą być:Szwajcaria (niemiecki,francuski,włoski iretoromański w zależności odkantonu),Południowy Tyrol weWłoszech, gdzie większość stanowi ludność niemieckojęzyczna,Stany Zjednoczone (angielski ihiszpański w stanach południowych albo angielski ipolski wśródchicagowskiejPolonii), państwa bałtyckie (Litwa, Łotwa, Estonia), południowa i południowo-zachodnia częśćFinlandii (język fiński iszwedzki),Ukraina z językiem narodowym i rosyjskim, Rosja z językiem rosyjskim i wieloma językami lokalnymi, Malta z językiem maltańskim i angielskim[10]. W Polsce dwujęzyczne obszary to m.in. niektóre gminy wwojewództwie pomorskim, gdzie zamieszkująKaszubi oraz w woj. opolskim, gdzie mieszkająNiemcy. Dwujęzyczna jest także większośćRomów. Oficjalnym krajem dwujęzycznym jestKanada, gdzie języki francuski i angielski są zagwarantowane konstytucyjnie na poziomie federalnym.
Wielojęzyczność jest odzwierciedleniem kulturowej i językowej różnorodności wUnii Europejskiej. Sprawia też, że instytucje europejskie są bardziej dostępne i przejrzyste dla obywateli, co stanowi gwarancję ich demokratycznego funkcjonowania.
Parlament Europejski wyróżnia się spośród innych instytucji UE tym, że spoczywa na nim obowiązek zadbania o jak najszerszą wielojęzyczność. Wszyscy obywatele UE muszą być w stanie korzystać z odnoszącego się do nich prawodawstwa bezpośrednio w swoim ojczystym języku. Co więcej – ponieważ każdy obywatel Unii mabierne prawo wyborcze (może zostać wybrany posłem do PE), niemożliwe byłoby wymaganie od wszystkich posłów doskonałego opanowania jednego z języków „kontaktowych”. Prawo każdego posła do czytania parlamentarnych dokumentów, śledzenia debat i wypowiadania się we własnym języku jest jednoznacznie zagwarantowane wewnętrznymi przepisami Parlamentu Europejskiego[potrzebny przypis]. Jako organ prawodawczy, Parlament Europejski ma dodatkowo obowiązek zagwarantować nienagannie wysoką jakość przyjmowanych przez siebie tekstów prawnych, i to we wszystkich językach wspólnotowych. Przepisy te pozwalają też wszystkim europejskim obywatelom na śledzenie parlamentarnych prac, składanie pytań oraz otrzymywanie na nie odpowiedzi w ich własnym języku.
Występowanie w Rosji około 150 języków etnicznych[12] powoduje, że dwujęzyczność (bilingwizm) był i jest zjawiskiem na obszarze tego państwa (a poprzednioZSRR) szeroko rozpowszechnionym. Jednocześnie twórczość literacka najczęściej powstawała i powstaje wjęzyku rosyjskim – współcześnie można wskazać kilkunastu znanych pisarzy innych narodowości piszących w tym języku i identyfikujących się z literaturą rosyjską. Są to np.Giennadij Ajgi,Jurgis Baltrušaitis,Fazil Iskander,Grigorij Kanowicz,Anatolij Kim. Są też twórcy, którzy pisząc w języku rosyjskim tym niemniej uważają się (lub uważali się za życia) za pisarzy narodowych – jakCzingiz Ajtmatow,Wasil Bykau,Ion Druce,Rüstəm İbrahimbəyov czyTimur Zulfikarow(inne języki). Ajtmatow w wywiadzie dlaLitieraturnoj gaziety w 1994 r. powiedział, że język rosyjski stanowił dla niego i dla innych pisarzy narodowych pomost do czytelników światowych, i w konsekwencji stwierdził, że dla miejscowych literatów na drodze Wschód-Zachód nic Rosji nie zastąpi[13].
↑AgnieszkaA.KujałowiczAgnieszkaA.,Wielojęzyczność – szansa czy zagrożenie?, [w:]JolantaJ.Krieger-Knieja,UrszulaU.Paprocka-Piotrowska (red.),Komunikacja językowa w społeczeństwie informacyjnym: nowe wyzwania dla dydaktyki języków obcych, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2006 (Prace Wydziału Historyczno-Filologicznego 127), s. 93–101,ISBN 83-7306-315-3,OCLC183891515 [dostęp 2024-01-17].
↑abKazimieraK.MyczkoKazimieraK.,Wielojęzyczność jako cel współczesnego kształcenia językowego, [w:]AnnaA.Jaroszewska i inni red.,Wielojęzyczność i międzykulturowość na lekcji języka obcego: między teorią a praktyką nauczania, Warszawa: Instytut Romanistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2016, s. 11–24,ISBN 978-83-88012-12-9,OCLC995459242.
↑StanisławS.WojnickiStanisławS.,Bikulturyzm w Polsce: wstępne omówienie polskich mniejszości narodowych, [w:]FranciszekF.Grucza (red.),Bilingwizm, biculturyzm, implikacje glottodydaktyczne: materiały z XII Sympozjum zorganizowanego przez Instytut Lingwistyki Stosowanej UW, Zaborów, 18-20 września 1986, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 1989, s. 231–244,ISBN 83-230-0344-0,OCLC243710450 [dostęp 2024-01-18].
↑abcdMartyna GórniakM.G.PełechMartyna GórniakM.G.,Dzieci Wielojęzyczne. Niezwykła historia zwykłej rodziny., Butterfly House, 2021. Brak numerów stron w książce
↑Tadeusz Klimowicz:Przewodnik po współczesnej literaturze rosyjskiej i jej okolicach (1917-1996), Towarzystwo Przyjaciół Polonistyka Wrocławskiej, Wrocław 1996, s. 43.
