 Więźniowie na Montelupich pokampanii wrześniowej, jesień 1939 r. | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Miejscowość | |||
| Adres | ul. Montelupich 7 | ||
| Rodzaj | |||
| Jednostka nadrzędna | |||
| Data powstania | 1905 | ||
| |||
 nr rej. A-983 z 6 maja 1995[1] | |||
 Widok z południa (2023) | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Miejscowość | Kraków | ||
| Adres | ul. Montelupich 7 | ||
| Inwestor | Armia Austro-Węgier | ||
| Rozpoczęcie budowy | 1890 | ||
Położenie na mapie Krakowa  | |||
Położenie na mapie Polski  | |||
Położenie na mapie województwa małopolskiego  | |||
 50°04′27,0″N 19°56′23,5″E/50,074167 19,939861 | |||
| |||
Więzienie Montelupich – dawnewięzienie garnizonoweArmii Austro-Węgier, następnie cywilne a obecnieareszt śledczy Kraków[2], znajdujące się wKrakowie przyul. Montelupich 7.
Pod koniec XIX wieku wojsko austriackie opuściłoWawel. Na północ od Krakowa, w miejscu likwidowanych otaczających miasto umocnień i starych okopów, niektórych budowanych jeszcze przez Kościuszkę, zbudowali Austriacy więzienie garnizonowe, koszary artylerii i kilkaset metrów dalej szpital wojskowy. W więzieniu władzeaustriackie umieściły takżesąd wojskowy.
PodczasII wojny światowej w budynku przy Montelupich znajdowało się hitlerowskie więzienie policyjne podlegająceGestapo. W latach 1940–1944 więzionych było tu ok. 50 000 osób[3]. Przetrzymywano tu m.in. profesorówUniwersytetu Jagiellońskiego, aresztowanych podczas wymierzonej przeciwko polskiejinteligencji akcjiSonderaktion Krakau. Na terenie więzienia miały w tym czasie miejsce masowe egzekucje więźniów, z których część mordowano także w okolicach Krakowa (Podłęże ifort 49 „Krzesławice”). Większość aresztowanych, po ciężkich przesłuchaniach, wywożono doobozów koncentracyjnychAuschwitz-Birkenau iPlaszow[4].
Egzekucja 100 Polaków w Podłężu, wywiezionych z więzienia Montelupich, miała miejsce 2 lutego 1944 roku. Niemcy wzięli odwet za dokonanie 29 stycznia przez partyzantówArmii Krajowej z oddziału „Błyskawica”, nieudanego zamachu nageneralnego gubernatoraHansa Franka, który jechał pociągiem doLwowa[5]. Egzekucji dokonano na rozkaz dowódcy policji iSSWilhelma Koppego, wykonali ją członkowie Gestapo, SS iSchutzpolizei (Schupo). Na terenie Krakowa SS i Gestapo rozstrzelało w masowej egzekucji 1000 ludzi z więzienia Montelupich, na wzgórzu przy ul. Kamedulska-Glinnik[6]. 29 stycznia 1944 roku z więzienia wywieziono do miejscowościPełkinie 24 żołnierzy AK, gdzie zostali rozstrzelani w odwecie za odbicie w dniu 19 stycznia 1944 roku ujętego wcześniej członkaruchu oporu[7].
Po 1945 roku w budynku znajdowało się ciężkie centralne więzienie karno-śledczeUrzędu Bezpieczeństwa iNKWD, przez które przeszło kilka tysięcy polskich żołnierzy, głównie z AK iWiN-u, z których część wywieziono w głąbZSRR nazesłanie i członkówUkraińskiej Powstańczej Armii. W więzieniu wykonywano także pod koniec lat 40.kary śmierci na członkach niemieckiej załogi obozu koncentracyjnegoAuschwitz-Birkenau, skazanych wpierwszym procesie oświęcimskim[8].
21 kwietnia 1988 roku wykonano tutajkarę śmierci naAndrzeju Czabańskim. Był to ostatni wyrok śmierci wykonany w Polsce[9].
Martyrologia Polaków osadzanych i zamordowanych przez hitlerowców i funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w 1945 r. została upamiętniona po 1990 r. naGrobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic: „MONTELUPICH / BRYGIDKI / ZAMEK LUBELSKI / 1939 – 1945”.
Z tym tematem związana jest kategoria:Więźniowie więzienia na Montelupich w Krakowie.
