Watykan to siedziba najwyższych władzKościoła katolickiego, gdzie rezydujepapież[5]. Obywatele Watykanu to głównie dostojnicy kościelni, księża, zakonnice orazGwardia Szwajcarska z rodzinami. Oprócz tego do pracy przychodzi około 3000 osób mieszkających poza murami Watykanu (pracownicy poczty, radia, gazety, sklepów, dworca kolejowego i służby medycznej)[11][12]. Obywatelstwo Watykanu traci się z momentem, kiedy przestaje się w nim mieszkać[5].
Stolica Apostolska (łac.Sancta Sedes) jest połączona z Watykanemunią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje nad Watykanem wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę ijurysdykcję[13][12]. Obydwa byty posiadają międzynarodową podmiotowość prawną.
Jednakże według innej teorii, Stolica Apostolska i Watykan stanowią w istocie jeden podmiot, występujący zależnie od własnej woli pod jedną z dwóch nazw[14].
Nazwa państwa nawiązuje do Wzgórza Watykanusa na prawym brzegu Tybru, w zachodniej części Rzymu. W starożytności znajdowała się tam etruska osada zwana „Vatica” albo „Vaticum”. Nazwą Watykan (Pola Watykańskie) określano płaski obszar między Tybrem oraz wzgórzami Janiculum i Monte Mario. Według świętegoAugustyna w Rzymie istniał kult bogaVaticanusa odpowiedzialnego za kwilenieniemowląt. Krzyk małego dziecka stanowił wróżbę przyszłego życia odczytywaną przez wróżbitów, wyznawców etruskiego Watykanusa. Łacińskie słowo (w różnej pisowni)vaticinius, vaticinia, vaticinium oznaczaproroczy, przepowiadający przyszłość, wieszczy, wróżebny. Składa się ono z dwóch członów, z których pierwszy zbudowany jest przez słowovates oznaczające wieszcza. Drugi człon nazwy pochodzi od łacińskiegocanto, -are – śpiewać, grać, wieszczyć.Vaticanus mogło więc oznaczać takżeMiejsce wróżbitów lubMiejsce prorocze. Określenie pochodzi zapewne od wróżbiarzy, którzy oferowali w tym miejscu swoje usługi starożytnymRzymianom.
Adaptowanie starożytnych kultów przez chrześcijaństwo znalazło też wyraz w pierwszym tłumaczeniu Biblii, wWulgacie,księga Nehemiasza 6:12:
et intellexi quod Deus non misisset eum sed quasivaticinans locutus esset ad me et Tobia et Sanaballat conduxissent eum
Przeniknąłem bowiem: Nie Bóg go posłał, lecz on wypowiedział toproroctwo o mnie, ponieważ go przekupili Tobiasz wraz z Sanballatem.
Nazwę „Państwo Watykańskie” wymyśliłBenito Mussolini, strona kościelna proponowała nazwę „Roma vaticana” (Rzym watykański) podczas negocjacjitraktatu laterańskiego w 1929 roku.
HistoriaWzgórza Watykańskiego sięga IV wieku, kiedycesarz rzymskiKonstantyn Wielki przekazał biskupomRzymuPałac Laterański. Państwo Kościelne, władane przez papieży, powstało później. Jego początek zgodnie z legendą związany miał być z tzw.donacją Konstantyna, sfałszowanym dokumentem, który rzekomo darował papieżom Rzym wraz z okolicami.
Początkowo siedzibąpapieży nie był sam Watykan, leczLateran. Watykan był miejscem pielgrzymek do grobuśw. Piotra. W pobliżu już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa zbudowano klasztory, przytułki i schroniska. Powstały też liczne kramy kupieckie obsługujące podróżujących. Pierwsze umocnienia obejmującebazylikę św. Piotra iMauzoleum Hadriana zostały zbudowane podczas pontyfikatupapieża Leona IV pod koniec IX wieku. Watykan stał się miejscem, gdzie papież mógł się schronić przed najeźdźcami. Przeniesieniasiedziby papieskiej do Watykanu dokonałGrzegorz XI 17 stycznia 1377 po powrocie zAwinionu, kiedy zastałPałac Laterański w ruinie. W połowie XV wieku papieżMikołaj V powiększył i upiększył budowle watykańskie, założył równieżBibliotekę Watykańską. Jego następcy kontynuowali rozbudowę Watykanu –Sykstus IV wzniósłKaplicę Sykstyńską (1475–1483),Aleksander VI wybudował wieżę nad kaplicą (Torre del Borgia),Juliusz II natomiast zatrudniłBramantego do zbudowania nowejbazyliki św. Piotra.
Państwo to utrzymało się do 1870, kiedy to armia króla WłochWiktora Emanuela II włączyła je do nowo powstającego Królestwa Włoch. Papież nie pogodził się zpodbojem Państwa Kościelnego i ogłosił się więźniem Watykanu. Dopiero 11 lutego 1929 roku faszystowski rząd włoskiBenito Mussoliniego iStolica Apostolska podpisali tzw. traktaty laterańskie, kończące spór i gwarantujące istnienie Państwa Watykańskiego w obrębiepałacu i ogrodów watykańskich.
Do 2014 roku czołową instytucją finansową Watykanu byłInstytut Dzieł Religijnych (wł.Istituto per le Opere di Religione,IOR), znany także jakoBank Watykanu. Bank ten odpowiadał za finanse Stolicy Apostolskiej oraz operacje na światowych rynkach finansowych. Obecnie zachował rolę pomocniczą[17]. Jego rola została jednak znacznie ograniczona. Od 2014 roku, na mocy decyzji papieża, jednak toAdministracja Dóbr Stolicy Apostolskiej stała siębankiem centralnym Watykanu[18].W 2014 papieżFranciszek powołałRadę Ekonomiczną i stanowiący jej urząd wykonawczySekretariat ds. Ekonomicznych, jako organy zajmujący sprawami ekonomicznymi Państwa Watykańskiego i Stolicy Apostolskiej[19].
Państwo Watykańskie posiada osobny od Stolicy Apostolskiej bilans finansowy. W 2012 r. zamknął się on pozytywnym saldem w wysokości 23 mln euro, podczas gdy w budżecie Stolicy Apostolskiej wyniósł 2 mln euro[20].
Gospodarka Watykanu opiera się m.in. na dochodach z pielgrzymek i wizyt w muzeach (rocznie od 5 do 7 mln turystów; w 2007: 4,3 mln), z rękodzieła i z emisjiznaczków pocztowych oraz na dochodach z inwestycji na rynkach finansowych[21][1].
Od 2008 roku na dachu Auli Pawła VI znajdują się panele fotowoltaiczne, produkujące energię elektryczną[27]. Według wyliczeń pozwala to zaoszczędzić 80 ton ropy rocznie. Od 2020 roku 20% energii elektrycznej ma pochodzić z paneli fotowoltaicznych. Watykan prowadzi również wymianę aut używanych, np. przez pocztę watykańską na auta elektryczne[28].
Całe terytorium państwa watykańskiego od trzech stron otoczone jest murami. W kraju znajduje się zespół pałacowo-kościelny z bazyliką świętego Piotra, placem św. Piotra, pałacem oraz wiele gmachów galerii, muzeów i budynków administracyjnych[5]. Watykan posiada też Papieską Akademię Nauk[30] i Obserwatorium Watykańskie założone w 1572 roku orazOgrody Watykańskie[31].
Na Watykanie znajduje się także sala Sobieskiego, w której prezentowany jest duży obraz Jana Matejki przedstawiający zwycięstwo króla Polskiego nad Turkami pod Wiedniem w 1683 roku[32].
Bazylika św. Piotra w Watykanie (wł.San Pietro in Vaticano) została zbudowana w latach 1506–1626 naplacu św. Piotra w Watykanie. To drugi co do wielkościkościół na świecie (powierzchnia ok. 23 tys. m²) i jedno z najważniejszych świętych miejscchrześcijaństwa. Wedle tradycji stoi na miejscuukrzyżowania i pochówku św. Piotra, uznawanego za pierwszego papieża – jegogrób leży pod głównym ołtarzem. W bazylice i w jej podziemiach znajdują się także groby innych papieży.
Liczba odwiedzających bazylikę św. Piotra jest szacowana na kilkanaście milionów rocznie[34].
Oprócz bazyliki św. Piotra w Rzymie znajdują się jeszcze trzy inne kościoły mające tytułbazyliki większej. Są to[1]:
Papamobile z watykańskimi tablicami rejestracyjnymiSCV 1
Natablicach rejestracyjnych Watykanu znajdują się trzy czarne litery „SCV” (Stato della Citta del Vaticano) oznaczające Watykan oraz pięć cyfr – dla samochodów administracji, a dwie litery „CV” i pięć cyfr dla samochodów mieszkańców. Jednoślady posiadają odpowiednio litery „SCV” i cztery cyfry dla administracji oraz litery „CV” i cztery cyfry dla mieszkańców[37].
Istnieją ponadto tablice specjalne dla papieża i kardynałów – na białym tle czerwone litery „SCV” i numery od 2 do 100. Numerem rejestracyjnym SCV1 jest oznaczany samochód, którego aktualnie używa papież[37].
↑Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu.
↑Naddniestrzańska Republika Mołdawska nie jest uznawana przez żadne w pełni suwerenne państwo.
↑Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, którajest uznawana przez 97 ze 193 państw członkowskich ONZ. Obecnie działa tam specjalna misja Unii Europejskiej –EULEX.
.svg)
.svg)
.jpg)
_-_243_(50588835178).jpg)
_-_239_(50589581751).jpg)
.jpg)
.jpg)
