Wardar (mac.Вардар –Wardar,gr.Αξιός –Aksiós) –rzeka wMacedonii Północnej i regionieMacedonia północnejGrecji. Długość – 388 km (301 km w Macedonii Północnej, 87 km w Grecji), powierzchniazlewni – 23 747 km² (20 535 km² w Macedonii Północnej, 3.212 km² w Grecji), średni przepływ – 135,96 m³/s (wGewgeliji), głębokość rzeki sięga 4 metrów.
Wardar topraindoeuropejskihydronim*sword(o)-wori-, znaczący „czarna woda”.Grecka nazwaΑξιός, wywodzi się ze starogreckiego ἄξιος – wartościowy, cenny, gdyż w czasachHomera wodę tej rzeki uważano za najczystszą, najpiękniejszą, z wszystkich rzek świata[1].
Źródła Wardaru znajdują się na wysokości 683 m n.p.m. wpaśmie górskimSzar Płanina, w zachodniej części Republiki Macedonii Północnej. Początkowo rzeka płynie na północ przez kotlinęPołog, później zatacza szeroki łuk tuż nad granicą z Serbią i zmienia kierunek na południowo-wschodni. Przepływa przez stolicę Republiki MacedoniiSkopje i miastoWełes. W okolicach macedońskiego miastaGewgelija przekracza granicę grecką. Płynie dalej na południe, przez grecką,historyczną Macedonię, przez miasta Polikastro (Πολύκαστρο) i Aksiupoli (Αξιούπολη), by ujść doZatoki TermajskiejMorza Egejskiego, kilkanaście kilometrów na zachód odSalonik. Delta (gr. Δέλτα Αξιού – 'Delta Aksiu'), powstała na wspólnym obszarze zalewowym, rzeki Wardar i greckich rzek Ludias(gr. Λουδίας ποταμός) iAliakmon, stanowi obszar prawnie chronionej przyrody i ekoturystyki.
Wardar przecina całą Republikę Macedonii Północnej w pół, jest jej największą i najdłuższą rzeką, a do jego dorzecza należy około 80% powierzchni kraju. Głównedopływy na obszarze Republiki Macedonii Północnej:Treska,Crna Reka (dopływ Wardaru) (prawe),Pczińa,Bregałnica (lewe). Szeroka dolina Wardaru stanowi ważny obszar przemysłowy i rolniczy kraju. Leży w niej większość dużych miast:Gostiwar,Tetowo,Skopje,Wełes,Negotino iGewgelija. Łącznie w części doliny Wardaru, leżącej w Republice Macedonii Północnej, mieszka około miliona osób, czyli połowa mieszkańców tego kraju.
Ujściowa część doliny Wardaru stanowi składową część największego i wysoko rozwiniętego obszaru rolniczego Grecji. Siećirygacyjna, składa się tu z licznych cieków, kanałów, stacji pomp, zbiorników retencyjnych, naturalnych i technicznych, rozbudowywanych systematycznie od lat 20. XX w. Znaczna część zasobów tej sieci pochodzi z Wardaru. W bliskości Wardaru leży m.in. największe miasto całegogeograficznego i historycznego obszaru Macedonii – Saloniki, a w bezpośrednim sąsiedztwie greckiego odcinka rzeki zamieszkuje ponad 1,3 mln, spośród 2,6 mln mieszkańców Greckiej Macedonii.
Rzeka jest spławna. Lądem, wzdłuż doliny Wardaru biegną linia kolejowa iautostradaBelgrad – Skopje – Saloniki. W dolnym biegu rzeki krzyżują się kolejne koleje i autostrady, w tym historyczna, rzymska drogaVia Egnatia – dziś znana jako autostradaEgnatia Odos.
Wardar należy do typu rzek śródziemnomorskich, płynie wklimacie podzwrotnikowym. W dolinie rzeki wieje zimny, północnywiatr zwanyvardháris lubvardarac. Swoim cechami przypominamistral wiejący w dolinieRodanu weFrancji.
Z rzeką Aksios[2] związanych jest wiele mitów. Aksios, piękna, czarna rzeka, z mnóstwem głębokich wirów, zakochać się miał w urodziwej Periwoji, córce Akessamenosa, króla pobliskiejPierii. W górnym biegu rzeki mieszkać miało plemię Paionów, noszących nakrycia głów, wykonane z końskiego włosia. Towarzyszyć im miał syn Aksiosu (rzeki) – Pirachmis, którego pokonać miałPatroklos. Prócz Pirachmisa, Homer[3] wskazuje też na Pelegonosa, nazywanego tak od rodzinnej miejscowościPella, także syna Aksiosu, o czym wiemy z historii, opowiedzianejAchillesowi przez Asteropeiosa, także z rodu Aksiosa – rzeki. Wiele imion ludzi i bogów (m.in. z wyspySamotraki), wiąże się jeszcze z Aksiosem, co zapewniać miało ich rodom obfitość i płodność.
.jpg)