Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Wałcz

Na mapach:Ziemia53°16′37″N 16°27′49″E/53,276944 16,463611
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wałcz
miasto igmina
Ilustracja
Ratusz w Wałczu
HerbFlaga
HerbFlaga
Dewiza: Wałcz, warto wracać
Państwo

 Polska

Województwo

 zachodniopomorskie

Powiat

wałecki

Prawa miejskie

1303

Burmistrz

Maciej Żebrowski

Powierzchnia

38,17 km²

Wysokość

109 m n.p.m.

Populacja (30.06.2021)
• liczba ludności
• gęstość


24 802[1]
649,8 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 67

Kod pocztowy

78-600

Tablice rejestracyjne

ZWA

Położenie na mapie powiatu wałeckiego
Mapa konturowa powiatu wałeckiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Wałcz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Wałcz”
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa konturowa województwa zachodniopomorskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Wałcz”
Ziemia53°16′37″N 16°27′49″E/53,276944 16,463611[2]
TERC (TERYT)

3217011

SIMC

0967245

Urząd miejski
plac Wolności 1
78-600 Wałcz
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Wałcz (niem. Deutsch Krone) –miasto w północno-zachodniej Polsce, wwojewództwie zachodniopomorskim, siedziba władzpowiatu wałeckiego orazwiejskiej gminy Wałcz.

Wałcz jest powiatowym ośrodkiem administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym, siedzibą urzędów i instytucji lokalnych oraz ósmym ośrodkiem miejskim województwa (pod względem liczby ludności).

Według danychGUS z 30 czerwca 2021 r., Wałcz liczył 25 802 mieszkańców[1] i był pod względem liczby ludności ósmymmiastem w województwie zachodniopomorskim[3].

W Wałczu stacjonuje100 Batalion Łączności,104 Batalion Zabezpieczenia,1 Regionalna Baza Logistyczna, a także ma siedzibę107 Szpital Wojskowy.

Położenie

[edytuj |edytuj kod]

Miasto królewskie Wałcz, lokowane w 1303 roku, położone było w XVI wieku wwojewództwie poznańskim[4]. Pod koniec XVI wieku należało do starostwa wałeckiego[5].

Pod względem historycznym miasto początkowo stanowiło częśćPomorza. Od czasu podboju Pomorza przezBolesława Krzywoustego należy doWielkopolski, w ramach której położony jest w ziemi wałeckiej[6][7].

Wedługregionalizacji fizycznogeograficznej Polski Wałcz położony jest naPojezierzu Wałeckim, jednak mniejsza północno-wschodnia część miasta znajduje się już naRówninie Wałeckiej. Obamezoregiony należą domakroregionuPojezierza Południowopomorskiego[3].

Struktura powierzchni

[edytuj |edytuj kod]
Struktura użytkowania gruntów (2005)[8]
RodzajPowierzchnia%
Użytki rolne1545 ha40,50%
Lasy i grunty leśne682 ha17,88%
Pozostałe grunty i nieużytki1589 ha41,65%
Razem (Σ)3815 ha100%

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia miasta wynosiła 38,17 km²[9]. Miasto stanowi 4,2% powierzchni powiatu.

Wyróżnia się 4 wydzieloneczęści miasta, które dawniej były osobnymi miejscowościami: Chrząstkowo,Morzyca,Olszynka,Sosnówka.

Warunki naturalne

[edytuj |edytuj kod]

Miasto znajduje się na terenie płaskim, urozmaiconym jedynie niewielkimi wzniesieniami[10].

Wałcz usadowiony jest nad jeziorami:Raduń (pow. 227,12 ha) orazJeziorem Zamkowym (pow. 133,01 ha). Jeziora te znajdują się w granicach administracyjnych miasta. Przez miasto przepływa rzekaPilca. Na terenie miasta ok. 11,2% stanowią jeziora i rzeki, których powierzchnia łącznie wynosi 427 ha[10].

Park przy ul. Kilińszczaków,Jezioro Zamkowe

W niewielkiej odległości od miasta znajdują się także inne jeziora:Chmiel Duży,Chmiel,Raduń Mały,Ostrowiec,Lubianka,Jezioro Łabędzie. Akweny te położone są w zwartych kompleksach lasów o zróżnicowanym drzewostanie. Miasto z trzech stron (od zachodu, północy i wschodu) także otoczone jest lasami.

Pomniki przyrody:

  • aleja lipowa „Raduń” składająca się z 27lip (koło linii kolejowej, koło ulicy Ogniowej i Leśnej) o obwodach od 146 do 229 cm[11]
  • „Dąb Pokoleń” –dąb szypułkowy o obwodzie pnia 292 cm przy ul. Spokojnej 1[12]

Historia

[edytuj |edytuj kod]
Herb Wałcza w sali plenarnej staromiejskiego ratusza w Gdańsku

Miejscowość pierwotnie związana była zPomorzem iWielkopolską. Ma metrykęśredniowieczną i istnieje co najmniej od XIV wieku. Wymieniona po raz pierwszy w dokumencie zapisanym połacinie z 1303 jakoWelcz sive Arneszgrundt, 1303Arnescrone, 1303Walcia, 1312Arneskrone, 1314Arnscron, 1348Arnskrone, 1349van der Crone, 1364von der Kronen, 1364die Crone, 1368Welcz, 1375Corona, 1378Kron alias Walcz, 1402-08Krone, 1406Walcz, 1420Valcz, 1451Krona, 1460die Corone, '1460Theutzsche Krone, 1481Walczs, 1490Walcze, 1499Arnszkrone alias Waltcz, 1944Deutsch-Kron[13].

Tereny, na których leży miejscowość, były jednak zasiedlone wcześniej, niż odnotowują to archiwalne dokumenty historyczne. Na północnym brzegu jezioraRaduń, ok. 2 km na wschód od miasta, u wylotu istniejącego dziś mostu, znajduje się wzgórze o kształcie sugerującym istnienie wałów i rowów, które potencjalnie uważane jest przez archeologów za wczesnośredniowiecznegrodzisko o nazwie Raduń, wspomniane w dokumentach z 1303. U podstawy ma ono wymiary 73x123 metry, a u szczytu 49x85. Znaleziono na nim fragmenty ceramiki. Natomiast w odległości około 800 metrów na zachód od tego miejsca, na wzniesieniu na północno-zachodnim brzegu wspomnianego jeziora, odkryto ułomki ceramiki, fragmentybruku kamiennego oraz warstwy spalenizny, które uznano za prawdopodobne ślady osady wczesnośredniowiecznej. Oba te stanowiska nie zostały jeszcze dokładnie zbadane i zostały w znacznym stopniu zniszczone budową rowów strzeleckich podczas II wojny światowej. Dlatego też wszelkie informacje na ich temat mają jedynie charakter szacunkowy[13].

W okresie powstawania państwowych organizacji plemiennych dzisiejszaziemia wałecka leżała na pograniczu wpływówPomorzan iPolan. Należy przyjąć, że do czasów przedpaństwowych Polski ziemie te były pod kulturowym oraz politycznym wpływem Pomorzan i związane były z losem dziejowymPomorza Zachodniego. Poprzez wyprawy wojenne na Pomorze, organizowane w 1. połowie XII wieku przezBolesława Krzywoustego, okolice te zostały włączone do państwa polskiego, stanowiąc północne rubieżeWielkopolski[14]. Do XII wieku był to gród pomorski, obok którego na półwyspie nad Jeziorem Zamkowym rozwijała się wioska rybacka, która leżała na szlaku solnym prowadzącym zKołobrzegu doUjścia.

Wałcz założony został na niezasiedlonych obszarach należących wcześniej do Wielkopolski, które w 1296 zajęte zostały przezMarchię Brandenburską. Margrabiowie brandenburscy stracili wkrótce bezpośrednią kontrolę nad nim, najpierw zastawiając go Gunterowi von Käfernberg, a potem oddając go w lenno rodzinie Wedlów, która odgrywała znaczną rolę wNowej Marchii. 23 kwietnia 1303 Ulrich Schoning i Rudolf Liebenthal otrzymali od margrabiów brandenburskich: Ottona, Konrada, Jana iWaldemara przywilej na założenie miastaArnskrone koło jezioraWolcen. Próczpraw miejskich Wałcz został także uposażony w 208łanów ziemi ornej, łąki oraz dwa jeziora z wyspami i półwyspem, a także na 16 lat został zwolniony z podatków. W 1348 mieszczanie wałeccy zwolnieni zostali z ceł na drewno[13].

W 1368 na mocy układu zawartego przez króla PolskiKazimierza Wielkiego i margrabiegoOttona V Leniwego ziemia wałecka została przyłączona do Polski i leżała w Wielkopolsce wKoronie Królestwa Polskiego, a miasto Wałcz stało się miastem królewskim. Następnie jako wiano jego córkiElżbiety ziemia wałecka darowana została księciuBogusławowi V. Król potwierdził także przywilej miejski dla Wałcza, a w zamku osadził swojegostarostę. Miasto stało się ośrodkiem klucza dóbr królewskich i jako siedziba starostwa była oddawana w zarządtenutariuszom. W latach 1374–1377 jako spadek Wałcz przypadł księciu szczecińskiemuKazimierzowi IV słupskiemu[15]. 17 kwietnia 1378 miasto spłonęło doszczętnie, wraz z otaczającym jeostrokołem i kościołem. W 1409 po raz kolejny miasto spalilikrzyżacy, ocalał tylko zamek. W 1443 miasto leżało w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1450 król PolskiKazimierz Jagiellończyk zwolnił mieszczan wałeckich od płacenia ceł w Królestwie. W 1458 w czasiewojny trzynastoletniej Wałcz wystawił 10 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogiZamku w Malborku[16]. W 1460 krzyżacy ponownie spalili miasto; odbudowane składało się z dwóch samodzielnych części, w obu osiedlali sięŻydzi iSzkoci, ale ludność polska mieszkała tylko na podzamczu[15][13].

W 1524 król PolskiZygmunt Stary mianowałAndrzeja Jankowskiego nadzorcą komór celnych w pobliżu granicy zNową Marchią, w tym także komory celnej znajdującej się w Wałczu. W 1554 dla ziemi wałeckiej z siedzibą w Wałczu został utworzony urząd grodzki, który przetrwał do rozbiorów[17]. Po zniszczeniach wojennych w 1633 starostaJakub Weiher działając w imieniu królaWładysława IV nadał połączonym osadom prawa miejskie, powstało jedno miasto, które zniszczyli Szwedzi. W XVII wieku podczas reformacji miasto zachowało charakter katolicki. W 1618 starostaJan Gostomski sprowadziłjezuitów, powstały wówczas tzw. Ateny Wałeckie, słynna szkoła przyklasztorna[15]. W 1638 roku burmistrzem Wałcza był SzkotMichał Wolson[18][19][20][13].

W okresieI Rzeczypospolitej Wałcz należał dowoj. poznańskiego i był siedzibąstarostwa grodowego. W wynikuI rozbioru Polski w 1772 miasto zagarnięte przezPrusy, w 1773 zostało częścią nowo utworzonej prowincjiPrusy Zachodnie.Kasacie uległ zakon jezuitów, a szkołę przekształcono w gimnazjum królewskie stanowiące ośrodek polskości. W latach 1807–1813 stacjonowały tu wojska francuskie i polskie[15]. W 1841 w pożarze ratusza spłonęło archiwum miejskie. W XIX w. miasto odznaczało się szybkim rozwojem ekonomicznym. Działało tu kilka tartaków, odlewnia żelaza, fabryki maszyn i mebli, drukarnia,wapienniki,browar. W 1881 r. połączono Wałcz linią kolejową zPiłą, w 1888 r. zKaliszem Pomorskim, w 1898 r. zWierzchowem (rozebrana w 2016 r.), w roku 1904 zCzłopą (rozebrana w 2007 r.) i w 1914 zeZłotowem (rozebrana w 1945 r.)[21].

Traktat wersalski pozostawił zamieszkany w zdecydowanej większości przezNiemców Wałcz wRzeszy Niemieckiej, w prowincjiMarchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej. W 1939 miasto liczyło 15 tysięcy mieszkańców. PodczasII wojny światowejpolski ruch oporu w Wałczu szpiegował niemieckie działania[22]. Niemcy utworzyli w mieście podobózpracy przymusowejobozu jenieckiegoStalag II B, w którym przetrzymywali jeńców francuskich i amerykańskich[23].

12 lutego 1945 r., po wcześniejszym przełamaniu umocnień obronnych Wału Pomorskiego, miasto zostało zdobyte, zniszczenia wynosiły 25%. Miejscowa ludność niemiecka w większości opuściła miasto w obawie przed zbliżającym się frontem, pozostała została wysiedlona do Niemiec po zakończonej wojnie. Do miasta przybyli nowi osadnicy z różnych stron dawnej Polski, m.in.Polacy zKresów Wschodnich. 19 maja 1946 zatwierdzono obecną nazwę[24].W 1946 roku miasto zostało włączone dowoj. szczecińskiego, by następnie w 1950 roku w wynikupodziału tego województwa znaleźć się wwoj. koszalińskim.W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało dowojewództwa pilskiego. W wynikureformy administracyjnej państwa od 1999 r. Wałcz należy dowoj. zachodniopomorskiego.

W czerwcu 1969 roku Wałcz był miejscem zakończenia rajdu „Szlakiem Zdobywców Wału Pomorskiego”, zorganizowanego z okazji 25-lecia Polski Ludowej. Wzięło w nim udział 11 tys. członkówZwiązku Młodzieży Socjalistycznej[25].

Architektura

[edytuj |edytuj kod]
Kościół św. Mikołaja

Zabytki

[edytuj |edytuj kod]
Kolegium pojezuickie
Gmach banku
Poczta główna
Budynek dawnego szpitala

Zabytki chronione prawem w Wałczu:

  • ratusz z 1890 r. – część średniowiecznego zespołu urbanistycznego
  • Kościół św. Mikołaja – budowla neogotycka z 1865 r.
  • Kościółśw. Antoniego (ul. Sądowa) – budowla neogotycka zbudowana w latach 1902–1907 z cegły ceramicznej o wątkach krzyżowym i główkowym, na zaprawie wapiennej. Kościół wzniesiono na planie krzyża, z prostokątną nawą, przeciętą szerokim transeptem (nawą poprzeczną). Od wschodu dostawiono do nawy prostokątne prezbiterium i niewielką zakrystię, zaś od zachodu – smukłą czterokondygnacyjną wieżę nakrytą ostrosłupowym hełmem. Bryła kościoła opięta jest przyporami, wzbogacona południowym i północnym szczytem transeptu. Urozmaicona jest okrągłymi klatkami schodowymi, wiodącymi na poziom empor bocznych oraz osobną klatką na wieżę[potrzebny przypis].
  • parafialnacerkiew prawosławna pw. Świętej Trójcy, dawna kaplica ewangelicka z XIX wieku (ul. Kujawska 15A)
  • Kościół greckokatolicki Podwyższenia Krzyża Pańskiego z 1923–1924 (ul. Gen. Andersa)
  • późnoklasycystyczny dwór z początku XIX w. z kolumnowym portykiem, będący obecnieMuzeum Ziemi Wałeckiej (ul. Pocztowa 14)
  • spichlerz (ul. Kilińszczaków 57)
  • szkoła znana jakoAteny Wałeckie z końca XVII w., rozbudowane w stylu barokowym w latach 1798–1805 (ul. Kilińszczaków 59), dawniej kolegium jezuickie, obecnie Zespół Szkół nr 1
  • szkoła (ul. Sądowa 9)
  • poczta główna (ul. Kilińszczaków 30, Pocztowa 2) – budowla neogotycka z 1895 r.
  • dworzec kolejowy
  • kolejowa wieża ciśnień
  • budynek dawnego szpitala powiatowego, zlikwidowanego pod koniec 2007 roku (ul. Zdobywców Wału Pomorskiego 52-54)
  • zabytkowy bank (ul. Bankowa 3/5)
  • zabytkowe budynki (ul. Orla 35, ul. Sądowa 1)
  • zabytkowa willa (ul. Dąbrowskiego 18)
  • kamienica (ul. Wojska Polskiego 41), obecnie powiatowy urząd pracy
  • zabytkowa willa (ul. Wojska Polskiego 51)
  • cmentarz ewangelicki (ul. Kujawska 13, 15)
  • cmentarz katolicki (ul. Zdobywców Wału Pomorskiego 58)
  • cmentarz wojenny żołnierzy Armii Czerwonej i Wojska Polskiego

Pomniki i miejsca pamięci narodowej

[edytuj |edytuj kod]

Demografia

[edytuj |edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców Wałcza według danych z 31 grudnia 2008[26]:

OpisOgółemKobietyMężczyźni
Jednostkaosób%osób%osób%
Populacja26 00310013 68152,6112 32247,39
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat)493118,9624579,4524749,51
Wiek produkcyjny (18–65 lat)17 30766,56850032,69880733,87
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat)376514,48272410,4810414

Mieszkańcy Wałcza stanowią 48,0% ludnościpowiatu wałeckiego (2013[27]).

Piramida wieku mieszkańców Wałcza w 2014 roku[28].

Gospodarka

[edytuj |edytuj kod]

Według danych z 2008 roku w mieście działało 3695 prywatnychpodmiotów gospodarczych, z czego 3058 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. W 2008 r. działalność prowadziło 31 spółek handlowych z udziałem kapitału zagranicznego i 17 spółdzielni[29].

W 2007 r. na terenie miasta ustanowiono podstrefę Wałcz –Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, obejmującą 8 kompleksów o łącznej powierzchni 56,7961 ha. Są położone przy ul. Strefowej oraz przy ul. Kołobrzeskiej[30][31][32]. Przedsiębiorcy podejmujący działalność gospodarczą na terenie podstrefy mogą skorzystać ze zwolnienia z częścipodatku dochodowego CIT lub części dwuletnich kosztów pracy[33].

W Wałczu znajdują się zakłady produkujące: nowoczesne wycinarki laserowe, części rowerowe (piasty rowerowe i mechanizmy korbowe)[34], syropy i soki zagęszczane[35], preparaty biologiczne dla rolnictwa i leśnictwa[36].

Transport

[edytuj |edytuj kod]
Droga krajowa nr 10 w Wałczu
Budynekdworca kolejowego w Wałczu

Przez Wałcz prowadzą drogi krajowe:nr 10 (jakodroga ekspresowaS10 – obwodnica dwujezdniowa, o dwóch pasach ruchu, długości 17,8 km, omija miasto od północy[37]) od granicy wLubieszynie doPłońska, oraznr 22 zKostrzyna do okolicBraniewa, a także wojewódzkie:nr 163 zKołobrzegu inr 178 doObornik Wlkp.

Miasto madworzec kolejowy, przez który przechodzilinia kolejowa nr 403 biegnąca w kierunkuPiły. Przez Wałcz kursują pociągi regionalne relacjiPiła GłównaSzczecin Główny – Piła Główna oraz pospieszne doWarszawy i Szczecina.

Komunikację autobusową w rejonie Wałcza prowadzi Wałeckie Towarzystwo Przewozowe „Lasocki” oraz Euromatpol.

Główne kierunki Wałeckiego Towarzystwa Przewozowego:Chwiram,Człopa,Dzikowo,Kłębowiec,Karsibór,Lubno,Piła,Stara Łubianka,Strączno,Sypniewo,Szwecja,Szydłowo,Tuczno iWitankowo.

Główne kierunki Euromatpolu:Czarnków,Poznań,Szamotuły,Trzcianka.

Komunikację miejską w mieście obsługujeZakład Komunikacji Miejskiej w Wałczu. Autobusy ZKM kursują na 14 liniach zapewniając połączenia zarówno wewnątrz miasta, jak i z przyległymi wsiami tj.Kołatnik,Ostrowiec,Strączno,Szwecja,Wałcz Drugi. Część kursów ma charakter typowo szkolny i wykonywane są jedynie w dni nauki szkolnej[38].

Media

[edytuj |edytuj kod]

Jedyną gazetą ukazującą się na terenie Wałcza i powiatu wałeckiego jest tygodnik „Gazeta Wałecka” która ukazuje się w nakładzie 5 tysięcy egzemplarzy. Swą działalność zakończyły „Tygodnik Nowy” oraz „Pojezierze Wałeckie” i „Super Pojezierze”. Funkcjonują także informacyjne portale internetowe: m.in. gazeta-walecka.pl, extrawalcz.pl.

Oświata

[edytuj |edytuj kod]
Szkoła Podstawowa nr 2

W mieście funkcjonuje żłobek miejski oraz, 4 przedszkola publiczne i 4 niepubliczne i 4 szkoły podstawowe.Szkoły Podstawowe w Wałczu:

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa

Szkoły ponadpodstawowe w Wałczu:

Uczelnie:

Turystyka

[edytuj |edytuj kod]
Pozostałości niemieckich bunkrów w okolicy cegielni

Nad jezioremRaduń usytuowany jest Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji (MOSiR), który dysponuje sprzętem sportowym, m.in. motorówkami, kajakami, rowerami wodnymi oraz statkiem spacerowymDelfin. Miejsce to służy też jako baza wypadowa do wędrówek pieszych, rajdów rowerowych oraz spływów kajakowych. Tu bierze swój początek tzw. Pętla Wałecka – szlak kajakowy, który przebiega przez sześć jezior, połączonych niewielkimi ciekami wodnymi i kończy się w jeziorzeBytyń Wielki. Z MOSiR-u biorą też swój początek szlaki piesze i rowerowe, które z obu stron oplatają jezioro Raduń oraz biegną okalającymi je lasami, aż do wsi letniskowejStrączno.

Nad jeziorami wałeckimi znajdują się plaże i kąpieliska, a także pola namiotowe i wypożyczalnie sprzętu sportowego.

Most wiszący nad jez.Raduń zimą

Brzegi jeziora Raduń spięte sąmostem wiszącym, będącym również tutejszą atrakcją. Pod koniec XIX wieku przez jezioro przerzucono most o konstrukcji drewnianej. W roku 1978 w tym samym miejscu postawionoMost Kłosowski o konstrukcji żelaznej. Most przeznaczony jest do ruchu pieszego.

Przy placu Polskim 3, na jeziorzeRaduń zostało ustalonekąpielisko śródlądowe. W sezonie 2013 r. sezon kąpielowy obejmował okres od 15 czerwca do 31 sierpnia[46].

Na bezpośrednie okolice Wałcza składają się tereny leżące wgminie wiejskiej Wałcz. Dużą atrakcją (oprócz śródleśnych jezior) są tu pomniki przyrody. W niewielkiej odległości od Wałcza (przy drodze nr 163), międzyKłębowcem aGolcami znajduje się rezerwat leśny o powierzchni około 16 ha, w którym występują:buczyna,łęg wiązowy igrąd.Wysokość dwustuletnich buków i dębów przekracza tu 30 metrów, a obwód niektórych z nich wynosi około 5 metrów.[potrzebny przypis] Rezerwat zwiedzać można tylko po wyznaczonych ścieżkach.

Atrakcje turystyczne w Wałczu:

  • Park Linowy w Rudnicy – jeden z największych tego typu obiektów w Polsce.
  • Trzy fontanny zlokalizowane na placu Wolności, na skwerku w „Podkowie” i Jeziorze Zamkowym.
  • Most Kłosowski – most wiszący nad jezioremRaduń
  • szlak kajakowy „Wałecka Pętla Kajakowa”
  • Czarodziejska Górka” – do końca niewyjaśnione zjawisko w pobliżu Wałcza – na drodze pomiędzy Strącznem i Rutwicą istnieje górka, pod którą przedmioty (w tym i samochody) wtaczają się „same”[potrzebny przypis].
  • pozostałości schronów i umocnieńWału Pomorskiego
  • Muzeum Wału Pomorskiego przy ulicy Wojska Polskiego

Kultura

[edytuj |edytuj kod]
Muzeum Ziemi Wałeckiej

W Wałczu mieści się m.in.Muzeum Ziemi Wałeckiej iMuzeum Wału Pomorskiego.

Sport

[edytuj |edytuj kod]
JezioroRaduń (widok z lasu bukowego)

Nad jezioremRaduń położony jest Ośrodek Przygotowań Olimpijskich w Wałczu, należący doCentralnego Ośrodku Sportu. Obiekt posiada: krytą pływalnię, tor wioślarsko-kajakowy, hale sportowe, wypożyczalnię sprzętu rekreacyjnego, siłownię, stadion z bieżnią mineralną, salę bokserską, trasę narto-rolkową, korty tenisowe, zespół boisk, profesjonalną salę bokserską, salę z ergometrami[47].

Bezpośrednio po wojnie, za sprawą Nadleśniczego Lasów Miejskich Winanda Osińskiego oraz treneraJana Mulaka, rozpoczął tu trening polski lekkoatletyczny „Wunderteam”, jedna z najlepszych reprezentacji na świecie na przełomie lat 50. i 60. XX w.

Wałecką drużyną piłkarską jestKS „Orzeł” Wałcz. Obecnie gra w czwartej lidze. Zespół rozgrywa mecze nastadionie przy ulicy Wojska Polskiego 25A, dawniej przy ulicy Wolińskiej. Klub powstał w 1946 roku. „Orzeł” Wałcz posiada biało-czerwone barwy klubowe.

W mieście istnieje znany w kraju i za granicą Klub Karate Tradycyjnego oraz inne kluby: klub sportowy „Żak” prowadzący sekcje akrobatyki oraz lekkoatletyki, Wałeckie Towarzystwo Wioślarskie „Orzeł”, Jacht Klub Wałcz, Wałeckie Towarzystwo Sportowe „Orzeł” oraz Wojskowy Klub Łączności i Sportu „Sygnał”[48], który powstał w 2013 roku.

Na Dolnym Mieście znajduje sięskatepark, czyli miejsce do jazdy na deskorolce.

Od 2005 roku w Wałczu odbywa się w sierpniu „Wałeckie Scrabblobranie”, otwarty turniej rankingowy, zaliczany do Grand Prix rozgrywek wscrabble w Polsce, organizowany pod patronatemPolskiej Federacji Scrabble[49].

W Wałczu znajduje się także uczniowski klub sportowy UKS Volley, o profilu siatkarskim[50].

Wspólnoty wyznaniowe

[edytuj |edytuj kod]
Wybrane kościoły Wałcza
Kościół św. Antoniego (rzymskokatolicki)
Cerkiew Świętej Trójcy (prawosławna)
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego (greckokatolicka)

Na terenie Wałcza działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Administracja i samorząd

[edytuj |edytuj kod]
Ratusz

Wałcz ma statusgminy miejskiej – mieszkańcy terenów wiejskich wokół Wałcza tworzą odrębny samorząd (gmina wiejska Wałcz).Mieszkańcy wybierają doRady Miasta Wałcza 21 radnych[60]. Organem wykonawczym władz jestburmistrz. Siedzibą władz jest ratusz na placu Wolności.

Burmistrz Miasta Wałcz
lp.Imię i NazwiskoObjął urządZłożył urząd
1Janusz Wojciech Klukowski12 VI 1990X 1991
2.Władysław Zenon PolcynX 199118 VII 1994
3.Zdzisław Józef Tuderek18 VII 199419 VIII 2012
poTomasz RzemykowskiIX 201227 XI 2012
4Bogusława Maria Towalewska27 XI 201221 XI 2018
5Maciej Grzegorz Żebrowski21 XI 2018obecnie
Przewodniczący Rady Miasta Wałcz
lp.Imię i NazwiskoObjął urządZłożył urządKadencja
1Wanda Tarnowska12 VI 199018 VII 1994I (1990-1994)
2Janusz Różański18 VII 19944 XI 1998II (1994-1998)
3Andrzej Wiśniewski4 XI 199419 XI 2002III (1998-2002)
4Zbigniew Drobny19 XI 20022 XII 2006IV (2002-2006)
(3)Andrzej Wiśniewski2 XII 20061 XII 2010V (2006-2010)
5Zdzisław Ryder1 XII 201012 I 2011VI (2010-2014)
6Bożena Terefenko12 I 20111 XII 2014
(5)Zdzisław Ryder1 XII 201419 XI 2018VII (2014-2018)
7Paweł Łakomy19 XI 20186 VII 2021VII (2018-2024)
8Maciej Goszczyński6 VII 20217 V 2024
9Dariusz Szalla7 V 2024obecnieIX (2024-2029)

W 2016 r. wykonane wydatki budżetu samorządu Wałcza wynosiły 90,6 mln zł, a dochody budżetu 97,6 mln zł. Zobowiązania samorządu (dług publiczny) według stanu na koniec 2016 r. wynosiły 28 mln zł, co stanowiło 28,7% poziomu dochodów[61].

Miasto jest także siedzibą władz powiatowych. Starostwo Powiatu Wałeckiego mieści się na ul. Dąbrowskiego.

Miasto jest obszarem właściwościSądu Rejonowego w Wałczu, gdzie w 2017 r. pracowało 8 sędziów[62]. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i sprawy gospodarcze są rozpatrywane przez Sąd Rejonowy w Koszalinie, a z zakresu prawa pracy przez Sąd Rejonowy w Szczecinku[63]. Wałcz jest obszarem właściwościSądu Okręgowego w Koszalinie[64]. Wałcz (właśc.powiat wałecki) jest obszarem właściwości miejscowejSamorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie[65].

Mieszkańcy Wałcza wybierają 8 z 17 radnych doRady Powiatu w Wałczu[66], a radnych doSejmiku Województwa Zachodniopomorskiego w okręgu nr 3. Posłów na Sejm wybierają zokręgu wyborczego nr 40, senatora zokręgu nr 99, a posłów doParlamentu Europejskiego zokręgu nr 13.

W mieście znajduje się siedziba Rejonu Wałcz oddziałuGDDKiA Szczecin, który jest odpowiedzialny za odcinkidrogi krajowej nr 10 inr 22[67].

Współpraca samorządowa

[edytuj |edytuj kod]

Ludzie związani z Wałczem

[edytuj |edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani z Wałczem.

Zobacz też

[edytuj |edytuj kod]
Zobacz w indeksieSłownika geograficznego Królestwa Polskiego hasłoWałcz

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. abWyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2021-12-12] .
  2. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG,Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 9 stycznia 2024, identyfikatorPRNG: 143861.
  3. abLista miast w Polsce (spis miast, mapa miast, liczba ludności, powierzchnia, wyszukiwarka) [online], Polska w liczbach [dostęp 2021-12-12] (pol.).
  4. Zenon Guldon,Jacek Wijaczka: Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w:Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 177.
  5. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 242.
  6. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1984, s. 412.ISBN 83-04-01090-9. Cytat:Wczesnośredniowieczny Wałcz był grodem pomorskim w historycznej Krajnie, a częścią Wielkopolski stał się za Bolesława Krzywoustego, który podbił Pomorze. (pol.).
  7. Leszek Jóźwik: Historia miasta. walcz.pl. [dostęp 2023-02-05]. Cytat:Wałcz jest największym miastem krainy geograficznej – Pojezierza Wałeckiego […]. Pojecie geograficzne Pojezierze Wałeckie w opracowaniach historycznych jest często zastępowane terminem ziemia wałecka. […] ziemia wałecka w I połowie XII wieku na stałe została włączona do Polski i związana historycznie z Wielkopolską. (pol.).
  8. Dane roczne – Wałcz (1), Rolnictwo. [w:]Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2009-07-08]. (pol.).
  9. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 lipca 2014,ISSN1505-5507 .
  10. abLokalny Plan Rewitalizacji miasta Wałcz na lata 2007–2013, Warszawa luty 2007 r., wyginternational (IMC Polska).
  11. Uchwała Nr VI/sXIX/117/12 Rady Miasta Wałcz z dnia 31 stycznia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2012 r. poz. 442).
  12. Uchwała Nr VI/SXXVII/153/12 Rady Miasta Wałcz z dnia 18 września 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2012 r. poz. 2338).
  13. abcdeDębiński 2015 ↓, s. 487–496.
  14. Leszek Jóźwik,Historia miasta Wałcz.
  15. abcdCzesławC. Piskorski CzesławC.,Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka Warszawa, 1980, s. 300–301,ISBN 83-217-2292-X,OCLC 8032482 .
  16. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.
  17. M. Pawlikowski,Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  18. Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX wieku [online], Teki Dworzaczka. Biblioteka Kórnicka PAN [dostęp 2021-02-11] .
  19. Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX wieku [online], Teki Dworzaczka. Biblioteka Kórnicka PAN [dostęp 2021-02-11] .
  20. Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX wieku [online], Teki Dworzaczka. Biblioteka Kórnicka PAN [dostęp 2021-02-11] .
  21. Wałcz, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa –bazakolejowa.pl [online] [dostęp 2020-03-27] .
  22. Encyklopedia konspiracji Wielkopolskiej 1939–1945. Poznań: Instytut Zachodni, 1998, s. 625.ISBN 83-85003-97-5.
  23. Les Kommandos. Stalag IIB Hammerstein, Czarne en Pologne. [dostęp 2024-10-18]. (fr.).
  24. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  25. Władysław Kurkiewicz „25 lat Polski Ludowej” Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971, s. 381.
  26. Dane roczne – Wałcz (1), Ludność. [w:]Bank Danych Regionalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2009-07-08]. (pol.).
  27. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. (Stan w dniu 31 XII 2013 r.), Warszawa:Główny Urząd Statystyczny, 5 czerwca 2014,ISSN1734-6118 .
  28. Wałcz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
  29. Dane roczne – Wałcz (1), Podmioty gospodarcze. [w:]Bank Danych Regionalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2009-07-08]. (pol.).
  30. (Dz. U. z 2007 r. Nr 179, poz. 1270).
  31. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 marca 2012 r. zmieniające rozporządzenie (Dz. U. z 2012 r. poz. 360).
  32. Podstrefa „Wałcz”. Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego SA. [dostęp 2014-10-27].
  33. Korzyści podatkowe. Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego SA. [dostęp 2014-10-27].
  34. O firmie. Fabryki Części Rowerowych „Romet-Wałcz”. [dostęp 2013-01-26].
  35. Zakład Produkcyjno Handlowy Victoria Cymes. Krajowy Rejestr Sądowy. [dostęp 2013-01-26].
  36. O firmie. Biofood s.c. [dostęp 2017-10-24].
  37. Otwieramy obwodnicę Wałcza w ciągu drogi ekspresowej S10 :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny [online], www.gddkia.gov.pl [dostęp 2020-12-19] .
  38. ZKM Wałcz [online], www.zkmwalcz.pl [dostęp 2022-06-18] .
  39. Szkoła Podstawowa nr 1 w Wałczu [online], www.kornelowka.com [dostęp 2025-02-08] .
  40. Strona internetowa Szkoły Podstawowej nr 2 w Wałczu [online] [dostęp 2025-02-08] .
  41. Szkoła Podstawowa nr 4 im. Zdobywców Wału Pomorskiego w Wałczu [online], www.sp4walcz.pl [dostęp 2025-02-08] .
  42. SP5 w Wałczu - Strona główna [online], sp5.walcz.pl [dostęp 2025-02-08] .
  43. I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Wielkiego z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego – I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Wielkiego z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego [online] [dostęp 2025-02-08] .
  44. Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w Wałczu – Zespół Szkół nr 4 w Wałczu [online] [dostęp 2025-02-08] .
  45. PCKZiU w Wałczu – strona internetowa – PCKZiU w Wałczu – strona internetowa [online] [dostęp 2025-02-08] .
  46. Uchwała Nr VI/sXXXVII/210/13 Rady Miasta Wałcz z dnia 28 maja 2013 r. ws. określenia Wykazu Kąpielisk (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2013 r. poz. 2566).
  47. Baza sportowa. Centralny Ośrodek Sportu. [dostęp 2017-10-24].
  48. WKŁiS Sygnał. wklis.pl. [zarchiwizowane ztego adresu (2014-01-04)]. dostęp 2014-01-13.
  49. V Mistrzostwa Wałcza „Wałeckie Scrabblobranie”. Polska Federacja Scrabble. [dostęp 2009-07-08]. (pol.).
  50. strona UKS Volley Wałcz. uksvolleywalcz.pl. [zarchiwizowane ztego adresu (2017-02-28)].
  51. Garnizon Wałcz [online], 2brygada.walcz.paak.net [dostęp 2015-02-21] .
  52. Parafia Greckokatolicka pw. Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Wałczu. grekokatolicy.pl. [dostęp 2022-08-23].
  53. Dekanat koszaliński. orthodox.pl. [dostęp 2022-08-23].
  54. Wałcz [online], Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce [dostęp 2020-12-26] .
  55. Zapraszamy na nabożeństwa do Wałcza [online], Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce [dostęp 2020-12-26] .
  56. Znajdź Kościół. kz.pl. [dostęp 2022-08-23].
  57. Ewangeliczne Zbory Chrystusowe. ezb-szczecinek.pl. [dostęp 2022-08-23].
  58. Dane wedługwyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowyjw.org [dostęp 2019-08-25] .
  59. Świadkowie Jehowy w Wałczu [online], extrawalcz.pl, 6 kwietnia 2022 [dostęp 2022-04-07] .
  60. Zarządzenie Nr 69/2014 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 4 marca 2014 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2014 r., poz. 1084).
  61. Analizy budżetów jednostek samorządu terytorialnego » Archiwum » 2016 r. » Analizy budżetów JST » Wykonanie budżetów jst IV kwartał 2016 r. /Tabele: 5, 6, 7. Regionalna Izba Obrachunkowa w Szczecinie. [dostęp 2017-08-19].
  62. Lista sędziów wraz z podziałem czynności. Sąd Rejonowy w Wałczu. [dostęp 2017-09-17].
  63. Zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 czerwca 2012 r. w sprawie utworzenia wydziałów w sądach rejonowych (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości z 2012 r. poz. 95, s. 19).
  64. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2012 r. ws. ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 1223).
  65. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ws. obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925).
  66. Uchwała Nr XXXI/245/2002 Rady Powiatu w Wałczu z dnia 25 kwietnia 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2002 r. Nr 38, poz. 828).
  67. Rejon Wałcz. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. [dostęp 2011-07-22].
  68. Podpisanie umowy partnerskiej ze szwedzkim Miastem Astorp. UM Wałcz. [dostęp 2009-07-09]. (pol.).

Bibliografia

[edytuj |edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Miasta w województwie zachodniopomorskim
Miasta na prawach powiatu
Miasta powiatowe
Miasta gminne

Herb województwa zachodniopomorskiego

Powiat wałecki
Miasta
Gminy miejskie
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie

Powiat wałecki (1946–1975)
Przynależność wojewódzka
Miasta
Gminy wiejskie
(1945–54 i 1973–75)
Gromady
(1954–72)
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wałcz&oldid=78881329
Kategorie:
Ukryte kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp