 Włodzimierz Zonn | |||
| Data i miejsce urodzenia | 14 listopada 1905 | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | 28 lutego 1975 | ||
| prof. dr hab. nauk fizycznych | |||
| Specjalność:astronomia | |||
| Alma Mater | |||
| Doktorat | |||
| Habilitacja | 1948 – astrofizyka obserwacyjna | ||
| Profesura | 1962 | ||
| Praca naukowa | |||
| Uczelnia | Uniwersytet Warszawski | ||
| Instytut | |||
| Okres zatrudn. | 1938–1939, 1945–1975 | ||
| Dyrektor | |||
| Instytut | |||
| Okres spraw. | 1950–1975[1] | ||
| Prezes Zarządu | |||
| Stowarzyszenie | |||
| Okres spraw. | 1952–1955 i 1963–1973 | ||
| Poprzednik | Eugeniusz Rybka (w 1952) iAntoni Opolski (w 1963) | ||
| Następca | Stefan Piotrowski (w 1956) iJerzy Stodółkiewicz (w 1973) | ||
| Odznaczenia | |||
  | |||
| |||
| |||
Włodzimierz Zonn (ur.14 listopada1905 wWilnie, zm.28 lutego1975 wWarszawie) –polskiastronom, specjalista w zakresie astrofizyki gwiazdowej, wieloletni dyrektorObserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego i prezesPolskiego Towarzystwa Astronomicznego, współtwórcawarszawskiej szkoły astronomicznej ipopularyzator astronomii.
Włodzimierz Zonn urodził się w rodziniekurlandzkich Niemców jako syn Karola (dyrektorawęzła kolejowego[2]) i Elżbiety, z domu Ruppel[3]. Miał dwóch braci: Grzegorza (ur. 1900) i Aleksandra (ur. 1902)[4], który został księdzem katolickim[5] oraz siostrę Marię (1903–1937),romanistkę, żonę malarzaEugeniusza Briańskiego[4]. Uczęszczał do szkół w różnych miastachRosji. Uczył się m.in. w rosyjskiej szkole kadetów wPskowie[3].Język polski przyswoił sobie w wieku 16 lat[6]. W 1924 zdał egzamin dojrzałości jakoekstern przed komisją Kuratorium Okręgu Szkolnego w Wilnie[5]. W latach 1925–1931 studiował na Wydziale Matematyczno-PrzyrodniczymUniwersytetu Stefana Batorego (USB) wWilnie. Przy przyjmowaniu na studia zadeklarował, że jestnarodowości polskiej. Astronomii uczył go prof.Władysław Dziewulski[7][8]. W 1927 został zastępcą asystenta na USB (jeden etat dzielił zWilhelminą Iwanowską i Jerzym Jacyną; od następnego roku każde z nich miało swoje zatrudnienie)[9]. Magisterium uzyskał w 1931, a doktorat obronił w 1935 na podstawie pracyObserwacje fotograficznezmiennych V, X, Z i RRLacertae (opublikowanej w 1933 wBulletin de l’Observatoire Astronomique de Vilno). W pracy tej wykorzystał obserwacje zastrografuZeissa 15 cm[3][10]. Uczestniczył w wyprawie doGrecji na obserwacjecałkowitego zaćmienia Słońca 19 czerwca 1936(inne języki), którą kierowałTadeusz Banachiewicz[11][10]. W wieczór przed zaćmieniem odkryłgwiazdęnową klasycznąCP Lac(inne języki). Był trzecim z dwunastu niezależnych odkrywców tej gwiazdy[12][13][14]. Od 1 września 1938 pracował w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego na stanowisku starszego asystenta i prowadził obserwacje wobserwatorium na szczycie Pop Iwan[6][5][10]. Poza obserwacjami naukowymi wykonał także zdjęcieKsiężyca, które umieszczono napocztówce[15][16].
W 1939 jako podporucznik rezerwy został zmobilizowany i walczył wkampanii wrześniowej[3]. Został wzięty przez Niemców do niewoli i po przejściu przez kilka obozów przejściowych, został osadzony wOflagu VII A Murnau. Był uwięziony przez cały okres trwaniaII wojny światowej. W oflagu prowadził wykłady dokształcające z astronomii, matematyki ijęzyka rosyjskiego[5][17]. Razem z malarzemBohdanem Urbanowiczem był współzałożycielem obozowych liceów ogólnokształcącego i matematyczno-przyrodniczego[18]. Nie przyznał się do niemieckiego pochodzenia, co pozwoliłoby mu opuścić obóz[8]. Po oswobodzeniu z obozu przebywał krótko wParyżu. We wrześniu 1945 powrócił do Warszawy i prowadził wykłady z astronomii ogólnej naUniwersytecie Warszawskim (UW) orazfizyki imatematyki naPolitechnice[5]. W 1946 opublikował skryptAstronomia ogólna, przygotowany podczas uwięzienia w oflagu. Wydanie ponowiono w 1949[5][3]. W 1947 otrzymał stypendium Instytutu Szwedzkiego, które umożliwiło mu staż w Obserwatorium Sztokholmskim wSaltsjöbaden pod kierunkiemBertila Lindblada[3]. W Obserwatorium Sztokholmskim zebrał bogaty materiałspektroskopowy dla cefeidδ Cephei i η Aquilae, którego analiza posłużyła mu za podstawę pracy habilitacyjnej.Habilitował się w 1948 naUniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu na podstawie pracy pt. „O przesunięciachlinij wwidmie δ Cephei”[7][10][19]. W 1950 otrzymałdocenturę na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie stanowisko profesora nadzwyczajnego[3][5]. Od 1950 jako dyrektor kierował Obserwatorium Astronomicznym UW (funkcję tę pełnił do śmierci w 1975[1]). W latach 1953 i 1960 był dziekanem Wydziału Matematyki-Fizyki-Chemii UW[17]. W latach 50. organizował seminariumstatystyczne warszawsko-wrocławskie[17]. Od 1954 dodatkowo wykładał matematykę naWydziale Architektury WnętrzAkademii Sztuk Pięknych w Warszawie[19]. W 1962 został powołany na stanowisko profesora zwyczajnego[3][5]. W roku akademickim 1962/63 przebywał na stażu naukowym wBerkeley, gdzie zajmował się zagadnieniami statystyki astronomicznej[17]. Był również prezesem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (16 grudnia 1952 – 16 grudnia 1955 i 19 września 1963 – 12 lutego 1973). Popierał zakupteleskopusystemu Schmidta-Cassegraina średnicy 90 cm doObserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach[20]. Od 1962 do 1972 przewodniczył Komitetowi AstronomiiPAN[17]. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Przygotowawczegoobchodów 500. rocznicy urodzinMikołaja Kopernika[21].
Włodzimierz Zonn był obserwatorem gwiazd zmiennych i specjalistą w dziedzinie astronomii gwiazdowej (analizy rozmieszczenia, kinematyki gwiazd imaterii międzygwiazdowej), a także w zakresieastronomii pozagalaktycznej i statystyki astronomicznej[22].
Przez całe życie zawodowe angażował się w popularyzację astronomii. W 1966 otrzymał Nagrodę„Problemów” za osiągnięcia w dziedzinie popularyzacji astronomii[23]. Zagrał dziekana w filmieIluminacja (1973; reż.Krzysztof Zanussi)[24].
Zmarł z powodunowotworupłuc[25]. On i jego żonaElwira Milewska-Zonn (1932–2001) są pochowani nacmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (aleja 60, miejsce 79)[26][27].
Po raz pierwszy ożenił się z pochodzącą z wileńskiejżydowskiej rodziny kupieckiej Rachelą z domu Zarecką (1903–1948)[2][28][29]. Z tego małżeństwa miał córkęLidię,montażystkęfilmów dokumentalnych[30]. W 1949 ożenił się z Krystyną z domu Zgorzelską (1927–2006), więźniarkąniemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, studentkąsocjologii iromanistyki oraz autorką artykułów do „Więzi”[19][31][32]. Ich córką była Katarzyna Zonn-Pasternak (1952–2019), tłumaczka i redaktorka. Trzecią żoną Włodzimierza Zonna była Elwira Milewska-Zonn[27], współautorka kilku jego książek, tłumaczka języka rosyjskiego iukraińskiego[33].
Formalnie byłewangelikiem, ale faktycznieagnostykiem, co nie przeszkadzało mu interesować się religią[5]. Miał lewicowe poglądy polityczne[2].
W 1932 wstąpił doloży masońskiej „Wolność Przywrócona”. Po 1961 był w loży„Kopernik”, która działała w głębokim utajnieniu. Używał imienia zakonnego Konstanty Wagner[34][25].
W latach 50. nie przyjął funkcji prezesa stowarzyszeniaateistów[35]. Wystąpił w obronie studentów w czasie wydarzeńmarca 1968[22]. W 1974 podpisałList 15, w sprawie sytuacji Polaków wZSRR, czym naraził się władzom Uniwersytetu Warszawskiego posłusznymPolskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Z tego powodu, rok później, gdy zmarł, naBramie Głównej Uniwersytetu Warszawskiego nie umieszczono jegoklepsydry ani czarnej flagi – wbrew obowiązującemu zwyczajowi[6].
Od września 1983 Polskie Towarzystwo Astronomiczne wyróżnia wybitnych popularyzatorów astronomii, wręczając im numerowanemedale im. Włodzimierza Zonna. Medal numer 0 wręczono wdowie po nim Elwirze Milewskiej-Zonn. Medalem numer 1 odznaczonoStanisława Brzostkiewicza[27].
| XX wiek |
|
|---|---|
| XXI wiek |
|
