 Władysław Toruń około 1922 | |||
 podpułkownik obserwator | |||
| Data i miejsce urodzenia | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |||
| Przebieg służby | |||
| Siły zbrojne | |||
| Formacja | |||
| Jednostki | 6 eskadra wywiadowcza | ||
| Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
| Odznaczenia | |||
         | |||
| |||
Władysław Toruń, właśc.Toroń[a] (ur.7 lipca1889 wNowym Sączu, zm.9 sierpnia1924 wWarszawie[1]) –inżynier,podpułkownikobserwatorWojska Polskiego,kawaler Orderu Virtuti Militari.
.jpg)
Władysław Toruń urodził się 7 lipca 1889 w Nowym Sączu. Był synem Wojciecha (1863-1934, urzędnik kolejowy) i Katarzyny z domu Nazimek (1861-1939) oraz bratemLeopolda (1887–1955, podpułkownik inżynier Wojska Polskiego) iStanisława (ur. 1891, podpułkownik dyplomowany piechoty)[2]. Miał także siostry[3].
Uczył się wC. K. II Szkole Realnej we Lwowie, gdzie w 1909 ukończył VII klasę i zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości (w jego klasie byłAleksander Zborzyl)[4]. Podjął studia naPolitechnice Lwowskiej. Od 17 października 1911 służył wcesarskiej i królewskiej Marynarce Wojennej[5][6]. Uczył się w szkole jednorocznych ochotników i odbył praktykę na krążowniku pancernym„Sankt Georg”. W 1912 podczasI wojny bałkańskiej przez sześć miesięcy pływał na okręcie „Gea”. Ukończył następnie studia, działał przy tym (od 1909) w niepodległościowymZwiązku Strzeleckiego i Związku Awiatycznym studentów.
Po wybuchu I wojny światowej powołany do marynarki austro-węgierskiej, od grudnia 1914 służył w artylerii fortecznej, a od marca 1915 w fortyfikacjach bazyPola i batalionie piechoty morskiej. Od sierpnia 1916 skierowany na kurs obserwatorów lotniczych doSzybeniku, służył następnie w lotnictwie marynarki wojennej (Marine Seefliegerkorps). Latał nadMorzem Adriatyckim w lotach rozpoznawczych, na wykrywanie okrętów podwodnych i min oraz eskortując konwoje, głównie nałodziach latających typów Hansa-Brandenburg K i Lohner R. Został mianowany chorążym w batalionie morskim z dniem 1 kwietnia 1917[5]. Do października 1918 spędził w powietrzu ok. 1000 godzin, 1 stycznia 1918 awansował na podporucznika w rezerwie marynarki (Leutnant i.d.Res.)[5][7].
Korzystając z upadku Austro-Węgier, w październiku 1918, przebywając na urlopie we Lwowie, wstąpił do nowo formowanych polskich oddziałów w stopniu porucznika, po czym wziął udział wwalkach o Lwów z Ukraińcami podczaswojny polsko-ukraińskiej[8]. Wraz z lotnikamiStefanem Bastyrem iJanuszem de Beaurain oraz lwowskimi studentami i robotnikami opanował 2 listopada 1918 lotnisko Lewandówka we Lwowie[9]. Wziął udział w drugim locie bojowym polskiego samolotu 5 listopada 1918, z por. Bastyrem. W ciągu następnych tygodni brał udział w walkach o Lwów[8] w składzie nowo sformowanej2 eskadry lwowskiej, uczestnicząc w lotach bojowych i zajmując się obsługą samolotów. Z powodzeniem bombardował pozycje ukraińskie na Cytadeli i Wysokim Zamku. Do końca listopada wykonał 27 lotów – najwięcej z lwowskich obserwatorów. 27 listopada z pilotemStefanem Stecem poleciał do Warszawy z meldunkiem dla Naczelnika Państwa[8]. Brał następnie udział w dalszych walkach wokół Lwowa, m.in. grupowym nalocie na pozycje ukraińskie pod Kulikowem 14 maja 1919. W czasie walk o Lwów jego matka Katarzyna w domu Toruniów przy ul. Grunwaldzkiej 12 stworzyła miejsce do przebywania dla lotników polskich[10].
W maju 1919 objął dowództwo III RuchomegoParku Lotniczego i warsztatów lotniczych we Lwowie (po por. Bastyrze)[11]. W sierpniu 1920, z powodu zagrożenia Lwowa przez wojska radzieckie podczaswojny polsko-bolszewickiej, III Park Lotniczy przeniesiono do Krakowa, łącząc go pod dowództwem Torunia z warsztatami II Parku. Został awansowany na stopień majora w korpusie oficerów zawodowych aeronautycznych ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[12]. Został komendantem II Parku Lotniczego2 pułku lotniczego w Krakowie[9]. W maju 1922 podczas lotu z Krakowa do Lwowa miał wypadek lotniczy koło Rzeszowa, w wyniku którego doznał złamania czterech żeber, obrażenia głowy, obojczyka i ręki[13], wskutek czego podupadł na zdrowiu. 4 października 1922, pozostając oficerem nadetatowym 2 pułku lotniczego, został kierownikiemCentralnych Warsztatów Lotniczych w Warszawie[9][14][15][16], m.in. przygotowując je do licencyjnej produkcji pierwszych samolotówHanriot H.28.
Zmarł w nocy z soboty na niedzielę 10 sierpnia 1924 wSzpitalu Ujazdowskim w Warszawie na skutek ciężkich obrażeń wewnętrznych i krwotoku doznanego w następstwie nieszczęśliwego wypadku przy naprawie instalacji elektrycznej w mieszkaniu. Został pochowany we wtorek 12 sierpnia 1924 na Cmentarzu Powązkowskim[17]. Po przeszło 10 latach, 24 listopada 1935 jego szczątki zostały pochowane naCmentarzu Obrońców Lwowa we Lwowie (pochowany także został wówczas inny lotnik,Stefan Stec)[18]. W okresieUkraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców LwowaMaria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków (oprócz Władysława Torunia m.in. gen.Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, gen.Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, dowódcyobrony Lwowa z 1918Czesława Mączyńskiego, arcybiskupa lwowskiegoJózefa Teodorowicza, ks.Gerarda Szmyda, pozostałych twórców polskiego lotnictwa:Stefana Bastyra iStefana Steca) w inne miejsce pochówków, które w wyniku śmierci bezpośrednich świadków i wcześniejszego braku zainteresowania polskich instytucji do dziś pozostają nieznane (z wyjątkiem miejsca pochówku biskupa Teodorowicza i ks. Szmyda).
Był żonaty. Miał syna, który urodził się pięć dni przed jego śmiercią. Jego szwagrami byli lwowiacy: dziennikarzStanisław Zachariasiewicz oraz oficerowie kpt. Mieczkowski i por. Marek.
W ramach obchodów 20 rocznicyobrony Lwowa 20 listopada 1938 Rada Miasta Lwowa podjęła uchwałę nazwaniu jego imieniem jednej z ulic miasta[19].
.png)
.svg)
