Vultee BT-13 Valiant
(dane wersji BT-13A)

Vultee BT-13 Valiant na Minter Field1 marca1943
Dane podstawowe
Państwo	Stany Zjednoczone
Producent	Vultee Aircraft
Typ	samolot szkolno-treningowy
Konstrukcja	jednosilnikowy, metalowydolnopłat
Załoga	2
Historia
Data oblotu	marzec 1939
Lata produkcji	1939-1947
Liczba egz.	11 537[1]
Dane techniczne
Napęd	1×Pratt & Whitney R-985-AN-1
Moc	336 kW (450 KM)
Wymiary
Rozpiętość	12,80 m
Długość	8,79 m
Wysokość	3,51 m
Powierzchnia nośna	22 m²
Masa
Własna	1531 kg
Startowa	2039 kg
Osiągi
Prędkość maks.	290 km/h
Pułap	6600 m
Zasięg	1167 km
Dane operacyjne
Użytkownicy
Chile,Chiny,Dominikana,Egipt,Francja,Haiti,Honduras,Indonezja,Izrael,Kolumbia,Meksyk,Panama,Paragwaj,Peru,Stany Zjednoczone,Tajwan,Związek Radziecki
Rzuty
Multimedia w Wikimedia Commons

Vultee BT-13 Valiant – amerykański samolot szkolenia podstawowego z okresuII wojny światowej, produkowany przezVultee Aircraft. Kolejny wariant BT-13 wUnited States Army Air Corps/United States Army Air Forces był znany jakoBT-15 Valiant, podczas gdy identyczna wersja dlaUS Navy oznaczana byłaSNV i używana do szkolenia pilotów US Navy,US Marine Corps iUS Coast Guard.

Vultee BT-13 byłsamolotem szkolno-treningowym używanym do szkolenia podstawowego (basic training) większości amerykańskich pilotów podczas II wojny światowej. Był to drugi z trzech etapów szkoleń pilotów. Po szkoleniu wstępnym, szkolący przenosił się do bardziej złożonych maszyn na podstawowe szkolenie w powietrzu. BT-13 miał mocniejszy silnik, był szybszy i cięższy od samolotu z pierwszej fazy. Wymagało to od nowych pilotów korzystania z dwóch sposób łączności radiowej z ziemią, zapoznania się z działaniem klap lądowania i dwoma zmiennymi pozycjami skoku śmigła. BT-13 nie miały jednak chowanego podwozia, ani systemu hydraulicznego. Duże klapy obsługiwane były przez system cięgien na linkach. Piloci nadali maszynie przydomek "Vultee Vibrator" ("wibrujący Vultee").

Po zakończeniu produkcji silnikówPratt & Whitney R-985 w latach 1941–1942, niektóre z maszyn wyposażono w silniki Wright o podobnej wielkości i mocy. Samoloty napędzane silnikiem Wrighta otrzymały oznaczenieBT-15.

US Navy przyjęła samoloty z silnikiem Pratt & Whitney, jako samolot szkolenia podstawowego pod nazwąSNV. Seria BT-13 była najliczniej produkowaną serią podstawowych samolotów szkolnych (BT odang. Basic Trainer).

W 1938 roku szef projektantów Vultee Aircraft – Richard Palmer, rozpoczął prace projektowe nadmyśliwcem. W tym czasie USAAC ogłosiło konkurs na zaawansowany samolot szkolny. Zwycięzca mógł liczyć na duże zamówienia. Palmer zaczął dostosowywać swój projekt do wymagań konkursowych i tak powstał prototyp, który otrzymał oznaczenieV-51.

Samolot został oblatany w marcu 1939 r. Był to metalowydolnopłat, stery były pokryte tkaniną. Prototyp napędzałsilnik gwiazdowy Pratt & Whitney R-1340-G-S3H1Wasp o mocy 600KM (447kW) z dwupłatowym metalowymśmigłem o zmiennym skoku. Innymi cechami była zamykana kabina dla ucznia i instruktora, zbiorniki paliwa umieszczone w skrzydłach, układ hydrauliczny sterujący klapami i chowane podwozie główne.

V-51 został zgłoszony do konkursu USAAC jakoBC-51 w maju 1939 roku. USAAC wybrało projekt konkurencji –North American BC-2, ale zakupiono także prototypBC-51 i przemianowano go naBC-3. Pomimo przegrania konkursu, Palmer nie zrezygnował z ubiegania się o zamówienie. Udoskonalił projektVF-51 doVF-54, starając się sprostać oczekiwaniom rynku eksportowego dla takich właśnie maszyn.VF-54 różnił się odVF-51 tylko silnikiem o mniejszej mocy. Samolot nie był jednak ostatecznie eksportowany.

ZVF-54 powstałVF-54A. Zamiast chowanych przednich kół, zastosowano klasyczne, stałe podwozie. Zmieniono także silnik na gwiazdową jednostkę Pratt & Whitney R-985-T3BWasp Jr mocy 450 KM (336 kW) i tak narodził się Vultee BT-13 Valiant.

USAAC został powiadomiony o poprawie samolotu, wskutek czego w sierpniu 1939 roku został zamówiony jakoBT-13. Pierwsze zamówienie opiewało na 300 samolotów z silnikami Pratt & Whitney R-985-25. Pierwsze maszyny trafiły do jednostek szkolnych USAAC w czerwcu 1940 roku.

Powstało 7037 maszynBT-13A, które różniły się od pierwotnej wersji zastosowanym silnikiem oraz brakiem owiewki podwozia. WersjaB różniła się odA tylko nową, 24-woltową instalacją elektryczną, w miejsce 12-woltowej montowanej w wersjiA. Powstało 1125 maszyn wersjiB.

Następnym wariantem byłBT-15, który otrzymał gwiazdowy silnik Wright R-975-11, w miejsce wycofywanego z produkcji agregatu R-985 formy Pratt & Whitney. Powstało 1263 samolotów tej wersji.

US Navy zaczęła okazywać zainteresowanie BT-13 i zamówiono 1350 BT-13A znanych jakoSNV-1. Ponadto około 650 BT-13B przeznaczonych dla marynarki otrzymało oznaczenieSNV-2.

Piloci maszyny nadali jej przydomek "Vibrator", ponieważ miała ona tendencję do dość gwałtownych drgań, gdy zbliżała się do prędkościprzeciągnięcia.BT-13 i jego następcy wyróżniały się dużą zwrotnością, co pomagało pilotom w opanowaniu sztuki latania.

Po II wojnie światowej prawie wszystkie zostały sprzedane jako nadwyżki za kilkaset dolarów za sztukę. Wiele z nich kupiono tylko i wyłącznie dla pozyskania silników, które wykorzystywano w innych maszynach. Obecnie w rękach prywatnych znajduje się kilka maszyn, żadne z nich nie są używane ani przez wojsko ani jednostki rządowe.

BC-3

Vultee Model V-51 z chowanym podwoziem i silnikiem Pratt & Whitney R-1340-45 o mocy 600 KM, wyprodukowany jeden, później nierozwijany.

BT-13

Vultee Model V-54 ze stałym podwoziem i silnikiem Pratt & Whitney R-985-25 o mocy 450 KM, zbudowano 300 egzemplarzy tej wersji.

BT-13A

Jak BT-13, ale wyposażony w 450-konny motor Pratt & Whitney 985-R-1. Poczyniono także kilka drobnych zmian konstrukcyjnych. Powstało 6407 maszyn tego wariantu.

BT-13B

Jak BT-13A, ale z 24-V układem elektryczny, 1125 zbudowanych.

BT-15

Jak BT-13A z silnikiem Wright R-975-11, generującym 240 KM, powstały 1693BT-15.

BT-16

Jeden BT-13 został przebudowany w 1942 roku przez Vidal z całkowicie plastikowym kadłubem. Znany także pod nazwąXBT-16.

SNV-1

BT-13A dla US Navy, 1350 przeniesionych z USAAF.

SNV-2

BT-13B dla US Navy, 650 przeniesionych z USAAF.

T-13A

Pozostałe w służbie BT-13A zostały w 1948 roku przechrzczone naT-13.

•  Chile
•  ChRL
•  Kolumbia
  • Kolumbijskie Siły Powietrzne (BT-15)
•  Republika Chińska
•  Dominikana
•  Królestwo Egiptu
•  Francja
•  Haiti
•  Honduras
•  Indonezja
  • Indonezyjskie Siły Powietrzne
•  Izrael
  • Siły Powietrzne Izraela
•  Meksyk
•  Panama
•  Paragwaj
  • Siły Powietrzne Paragwaju – 10 BT-13A zostałowypożyczonych w latach 1942–1943. Dwa BT-13 zostały zakupione wArgentynie w 1947 roku.
  • Paragwajska Marynarka Wojenna – trzy BT-13 podarowane przez Argentynę w latach 60.
•  Peru
•  ZSRR
  • Radzieckie Siły Powietrzne
•  Stany Zjednoczone
  • United States Air Force
  • United States Army Air Forces
  • United States Navy

Jedną z ciekawszych powojennych przeróbek było przekształcenie BT-13 na samoloty japońskie dla potrzeb filmowych. W 1960 rokuTwentieth Century Fox zakupiło i przekształciło BT-13 na imitacje japońskich samolotów, które wykorzystywane były podczas kręcenia filmuTora! Tora! Tora!, opowiadającym o japońskimataku na Pearl Harbor w 1941.Samoloty torpedoweNakajima B5NKate ibombowce nurkująceAichi D3AVal pojawiające się w tym filmie, były w rzeczywistości zmodyfikowanymi BT-13 (myśliwceMitsubishi A6MZero grane były przezNorth American T-6 Texan). Po filmie, samoloty te zostały sprzedane prywatnym właścicielom. Kilka z maszyn pojawiło się także w późniejszej produkcjiPearl Harbor.

• Mid-Atlantic Air Museum – Reading,Pensylwania - BT-13A Valiant z 1942 roku
• Castle Air Museum – Atwater,Kalifornia
• Kalamazoo Air Zoo – Kalamazoo,Michigan
• Combat Air Museum – Topeka,Kansas
• Estrella WarBirds Museum – Paso Robles, Kalifornia

• Vultee BT-13 Valiant - Historia i informacje. bt-13.org. [zarchiwizowane ztego adresu (2009-01-07)].(ang.)
• Vultee BT-13A nr 41-11584 w Combat Air Museum(ang.)

• Amerykańskie samoloty wojskowe II wojny światowej
• Amerykańskie samoloty szkolno-treningowe
• Samoloty Vultee
• Samoloty z napędem śmigłowym