Partyzant Vietcongu w bunkrze zkarabinem SKS (inscenizacja)
Vietcong (wiet.Việt Cộng) – nazwa stworzona przezpołudniowowietnamskich polityków i przyjęta przez żołnierzyamerykańskich, a potem przez światowe media, na określeniepartyzantów należących w czasiewojny wietnamskiej doNarodowego Frontu Wyzwolenia Wietnamu Południowego (ang.National Front for the Liberation of South Vietnam,wiet.Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam).
Nie jest znana liczebność Vietcongu, ale w okresie swej największej aktywności, tj. przed rokiem 1968, przez szeregipartyzanckie przewinęły się setki tysięcy bojowników. Według Williama R. Weira Wietnamczycy popierali Vietcong i rząd Demokratycznej Republiki Wietnamu, ponieważ był on bardziej przekonującym zwolennikiem niepodległości niż rząd Południowego Wietnamu, podporządkowany USA[1].
NazwaVietcong (wjęzyku polskim zapisywana też jakoWietkong[2]) jest skrótem frazy zjęzyka wietnamskiegoViệt Nam Cộng Sản, czyli „Wietnamski Komunista”. Pierwotnie terminem tym określano armię partyzancką o nazwieLudowe Zbrojne Siły Wyzwoleńcze, zbrojne ramię Narodowego Frontu Wyzwolenia Wietnamu Południowego (znanego też pod skróconą nazwą Narodowego Frontu Wyzwolenia (NFW) [ang.National Liberation Front, NLF]). Na obszarach pod jego kontrolą NFW obejmował także kadrycywilne, m.in. przywódców wiosek, urzędników i nauczycieli[3].
TerminVietcong uważano niekiedy za uwłaczający, aczkolwiek od czasu wojny wietnamskiej jest on znacznie lepiej znany niż Narodowy Front Wyzwolenia. Sam NFW nigdy nie określał się mianemVietcongu, utrzymując, wbrew twierdzeniom rządu południowowietnamskiego, że nie jest ruchemkomunistycznym, lecz frontem narodowym, skupiającym wszystkie siły przeciwne oficjalnej władzy, zarówno komunistycznej proweniencji, jak i niezwiązane z komunistami. Południowowietnamski rząd prezydentaNgô Đình Diệma uważał za komunistów wszystkich swoich oponentów politycznych[4].
W terminologii amerykańskiej Vietcong był sukcesorem nazwyViệt Minh, określającej siły kierowane przezHồ Chí Minha w walce o wyzwolenie Wietnamu spod dominacji kolonialnejFrancji, wI wojnie indochińskiej, od 1945 do 1954 roku. Jednak w odróżnieniu odViệt Minhu, który obejmował wszystkie siły walczące przeciwko Francji, Vietcong odnosił się jedynie do sił partyzanckich w Wietnamie Południowym. Regularna armiaDemokratycznej Republiki Wietnamu nosiła nazwęWietnamskiej Armii Ludowej. Vietcong aktywnie walczył początkowo z reżimemNgô Đình Diệma, później z wojskami USA iRepubliki Wietnamu, korzystając ze wsparcia Demokratycznej Republiki Wietnamu,ZSRR iChRL[5].
W działaniach zbrojnych i uzyskiwaniu pomocy partyzanci Vietcongu wykorzystywali tzw.szlak Ho Chi Minha, jak określano skomplikowany system tajnych tras komunikacyjnych łączących Wietnam Północny z Południowym, omijających silnie obsadzonąstrefę zdemilitaryzowaną poprzez obszary sąsiadujących państw,Laosu iKambodży. System ów zapewniał dostarczanie zaopatrzenia, ludzi i uzbrojenia siłom Vietcongu i Ludowej Armii Wietnamu w całym czasie trwania konfliktu w latach 1960–1975[6].
W roku 1967, kiedy Amerykanie przeprowadzili dwie wielkie operacje antypartyzanckie („Cedar Falls” i„Junction City”), kilkusettysięczne siły Vietcongu zostały zredukowane do około 150–160 tysięcy[7]. W ramach zorganizowanego i finansowanego przezCIAprogramu Feniks (ang.Phoenix), wdrażanego od początku lat sześćdziesiątych i wymierzonego w quasi-wywiadowczą strukturę dywersyjną Vietcongu, funkcjonującą w Wietnamie Południowym i krajach ościennych (Laos i Kambodża), nazywaną przez CIAInfrastrukturą Vietcongu (ang. VCI, Viet Cong Infrastructure), tylko w roku 1969 zneutralizowano ponad 19 tys. domniemanych zwolenników i członków NFW, z czego 6 tys. zabito. Po załamaniu sięofensywy Tết 170 tys. byłych partyzantów zdecydowało się na przejście na stronę Wietnamu Południowego. Ujawnienie, że w ramach programu torturowano i zgładzono tysiące, często niewinnych, ludzi (oskarżonych niejednokrotnie np. w wyniku waśni sąsiedzkich czy spraw o długi), zakończyło się głośnym skandalem międzynarodowym[8].
Program Feniks przyniósł w latach sześćdziesiątych zadowalające rezultaty w Laosie, gdzie zlikwidowano wielu agentówKGB z tzw.pierwszego zarządu głównego (wywiad zagraniczny), funkcjonujących w strukturach Vietcongu oraz innych doradców wywiadowczych zPathet Lao i ChRL[9].
W celu likwidacji domniemanych członków VCI w terenie zwykle otaczano podejrzaną o aktywny kontakt z Vietcongiem wioskę i po przeszukaniu przymusowo przesiedlano ludność do otaczanych zasiekami i polami minowymi tzw. wiosek strategicznych. W przypadku prób samowolnego opuszczenia przeszukiwanej wioski lub napotkania kogokolwiek w strefie ogłoszonej jako objętą działaniami wojennymi otwierano ogień. Operacje przeprowadzano zazwyczaj siłami lokalnych sił samoobrony i policji, a nie wojska, co pozwalało uniknąć większych zniszczeń[8].
Ważnym momentem była ofensywa Tết w 1968 roku, kiedy to komunistyczni partyzanci zaatakowali m.in.Hue iSajgon, lecz – mimo militarnej klęski – odnieśli sukces propagandowy i polityczny. Jednakże w czasie tej ofensywy Vietcong poniósł tak ogromne straty, że stracił na znaczeniu, a jego działania przejęła następnie Wietnamska Armia Ludowa[10].
W 1969 roku Front Narodowy powołałRepublikę Wietnamu Południowego[11], która stała się rzeczywistością dopiero po upadku Sajgonu w 1975 roku, któremu po zjednoczeniu nadano nazwęHo Chi Minh.
Wzrost poparcia dla partyzantki był spowodowany brutalnym traktowaniem cywili wietnamskich przez amerykańskie siły zbrojne. Najgłośniejszą zbrodniąUnited States Army na cywilach byłamasakra w Mỹ Lai, w czasie której amerykańscy żołnierze zamordowali 504 osoby (według źródeł amerykańskich 347)[12][13][14].
Partyzanci z Vietcongu (podobnie jak armia DRW) również jednak ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność za wielezbrodni wojennych izbrodni przeciwko ludzkości, których dopuścili się w czasie wojny wietnamskiej. Najbardziej znane z nich to:masakra w Hue, kiedy w ciągu 24 dni komunistycznej okupacji miasta (luty–marzec 1968) specjalne grupy Vietcongu, na podstawie wcześniej sporządzonych list, aresztowały i zamordowały kilka tysięcy osób, głównie południowowietnamską inteligencję, policjantów, urzędników państwowych, duchownych i kilku obywateliRFN, Francji i Stanów Zjednoczonych[15], a takżemasakra w Đắk Sơn, wymordowanie od 200 do 252 mieszkańców współpracującej z Amerykanami wioski w środkowym Wietnamie[16][17]. Łącznie partyzanci wymordowali 3000–4500 osób (za zaginione uznaje się nadal 5000 osób)[18].
Wojskowi amerykańscy twierdzili niejednokrotnie, że Vietcong ukrywa się wśród ludności cywilnej, wskutek czego wojska amerykańskie nie mogły odróżnić partyzantów od cywilów[19] (podobna sytuacja miała miejsce np. w czasiewojny afgańskiej w latach 2001–2006).
George Esper: The Eyewitness History of the Vietnam War 1961-1975. New York: Associated Press, 1983.ISBN 978-0345342942. (ang.).
Stanley Karnow: Vietnam: A History. New York: The Viking Press, 1983.ISBN 0-670-74604-5. (ang.).
Richard Trahair: Czarna księga szpiegów. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Sensacje XX Wieku, 2011.ISBN 978-83-61232-12-4.
Spencer C. Tucker: The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History. Oxford: Oxford University Press, 2001.ISBN 978-0195135251. (ang.).
William R. Weir: Przełomowe momenty w historii konfliktów zbrojnych. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Amber, 2005.ISBN 83-241-2287-7.
