Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Tychy

Na mapach:Ziemia50°07′25″N 18°59′13″E/50,123611 18,986944
Przejrzana
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Status wersji strony

To jest wersja przejrzana tej strony

To jest najnowszawersja przejrzana, która zostałaoznaczona27 sty 2026.Od tego czasu wykonano2 zmiany, które oczekują na przejrzenie.
Tychy
miasto naprawach powiatu
Ilustracja
Zabudowa Tychów – rondo Lwowskie
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Konurbacja

górnośląska

Data założenia

przed 1467[1]

Prawa miejskie

1951

Prezydent

Maciej Gramatyka[2]

Powierzchnia

81,81[3] km²

Wysokość

234–301 m n.p.m.

Populacja (31.12.2024)
• liczba ludności
• gęstość


120 518[4]
1473 os./km²

Strefa numeracyjna

32

Kod pocztowy

43-100 do 43-135

Tablice rejestracyjne

ST

Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tychy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Tychy”
Ziemia50°07′25″N 18°59′13″E/50,123611 18,986944[5]
TERC (TERYT)

2477011

SIMC

0944534

Hasło promocyjne: Tychy. Dobre miejsce
Urząd miejski
al. Niepodległości 49
43-100 Tychy
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Wiadomości w Wikinews
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Tychy (niem. Tichau[6], czes.Tichov) –miastona prawach powiatu w południowejPolsce, wwojewództwie śląskim.W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało dowojewództwa katowickiego.

Według danychGUS z 30 czerwca 2025 r., miasto było zamieszkiwane przez 120 518 osoby[4].

Położenie

[edytuj |edytuj kod]

Tychy leżą w południowej częściGórnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Są jednym z ośrodków centralnychkonurbacji górnośląskiej.

Od północy Tychy graniczą zKatowicami, od wschodu zLędzinami iBieruniem, od południa zeŚwierczyńcem iKobiórem, od zachodu zWyrami iMikołowem.

Historycznie Tychy położone są naGórnym Śląsku.

Miasto leży wdorzeczu Wisły, wzlewniGostyni.

Tychy zajmują 28. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 48. pod względem powierzchni[3].

Podział administracyjny

[edytuj |edytuj kod]

Dzielnice

[edytuj |edytuj kod]

W skład Tychów wchodzi 17 dzielnic:

Podział Śródmieścia

[edytuj |edytuj kod]
Brama Słońca, ul. Dmowskiego 33

Śródmieście, zgodnie z koncepcją Kazimierza Wejcherta podzielone jest na 2 dzielnice – Północną i Południową, z linią kolejową będącą granicą pomiędzy nimi. Te zaś podzielone są na 23 osiedla:

Hotel Piramida nad Jeziorem Paprocańskim

Dzielnica Północna

[edytuj |edytuj kod]
  • osiedle „Anna”
  • osiedle „Barbara” – również „podosiedla”: „Balbina” B-1, B-2
  • osiedle „Celina” – również „podosiedla”: C-1, C-2, C-3
  • osiedle „Danuta” i „Dorota” – również „podosiedla”: D-1, D-3
  • osiedle „Ewelina” – również „podosiedle”: E-2
  • osiedle „Felicja” – również „podosiedle”: F-1, F-2, F-6
  • osiedle „Genowefa”

Dzielnica Południowa

[edytuj |edytuj kod]
  • osiedle „Cztery Pory Roku” – mieści się przy skrzyżowaniu al. Bielskiej z ul. gen. Władysława Sikorskiego
  • osiedle „Honorata” – również „podosiedla”: H-1, H-2, H-4, H-5, H-6, H-7
  • osiedle „Karolina”
  • osiedle „Lucyna”
  • osiedle „Łucja”- również „podosiedla”: Ł-1, Ł-2
  • osiedle „Magdalena”
  • osiedle „Natalia”
  • osiedle „Olga” – również „podosiedla”: O-1
  • osiedle „Paulina” – również „podosiedle”: P-1
  • osiedle „Regina” – również „podosiedla”: R-1, R-2
  • osiedle „Stella” – również „podosiedle”: S-1 (Osiedle Sosnowe)
  • osiedle „Teresa” – również „podosiedle”: T-1
  • osiedle „Urszula” – również „podosiedle”: U-1
  • osiedle „Weronika”
  • osiedle „Zuzanna” – również „podosiedle”: Z-1

Środowisko

[edytuj |edytuj kod]

Geografia

[edytuj |edytuj kod]
Las w Tychach

Tychy należą do większych miastwojewództwa śląskiego. Położone są w jego centralnej części, na wysokości pomiędzy 234 a 301 mn.p.m., na pograniczuKotliny Oświęcimskiej iWyżyny Śląskiej. Miasto leży w obrębie megaregionu Karpackiego, prowincjiKarpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym, obejmując m.in. fragment Kotliny Oświęcimskiej.

Usytuowane są przy skrzyżowaniu tras międzynarodowychWarszawaWiedeń (w Tychach jest to ul. Beskidzka/DK 1) i krajowejOpoleKraków (ul. Mikołowska i Oświęcimska/DK 44). W odległości 12 km od Tychów przechodziautostrada A4.

Od południa, wschodu i zachodu miasto otaczająLasy Pszczyńskie, będące pozostałością dawnejPuszczy Pszczyńskiej, a na północ od miasta znajdują się Lasy Katowicko-Murckowskie, będące fragmentem południowej częścileśnego pasa ochronnego GOP.

Klimat

[edytuj |edytuj kod]

Obszar, na którym leżą Tychy, występuje w regionie klimatycznymmałopolskim. Charakteryzuje się onmikroklimatem wyżynnym z dużym wpływem pobliskich gór – dla miasta jest to pasmo Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.

Średnioroczna temperatura powietrza wynosi +7,7 °C, zaś roczne opady wynoszą 800 mm.Średnia temperatura lipca wynosi 17,5 °C, zaś stycznia –3,7 °C[7].

Charakterystycznym zjawiskiem występującym w Tychach są wiatry wiejące niemal codziennie, stąd Tychy są określane często mianem miasta przeciągów. Wpływa na to m.in. położenie Tychów, tzn. „u podnóża gór” orazBrama Morawska. Charakterystycznym zjawiskiem są też liczne burze oraz nagła zmienność pogody na tym obszarze. Do Tychów docierają również silnewiatry halne z pobliskichBeskidów, które wieją najczęściej w okresach jesiennym i wiosennym. Oczywiście nie są one tak silne jak w Beskidach, czy choćby wBielsku-Białej, ale mogą osiągać nawet 30–32 m/s, tj. ok. 120 km/h, jednak takie prędkości w Tychach osiąga stosunkowo rzadko[potrzebny przypis].

Śnieg i śnieg z deszczem w Tychach pada czasami już pod koniec września, jak np. w 1995, kiedy to miejscami śnieg pokrył zieleń. Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w kwietniu to nic dziwnego. Może ona sięgać nawet do 50 cm, jak to miało miejsce w 1996. Śnieg i śnieg z deszczem padają czasem także w okresie świątWielkanocy. Zdarzały się lata, jak np. w 1985, kiedy śnieg spadł 1 maja oraz 23 i 24 maja 2004, kiedy to wystąpiły opady krupy śnieżnej i śniegu z deszczem przy temperaturze +3 i +4 stopnia za dnia i ok. +2 °C w nocy[potrzebny przypis].

Według raportuŚwiatowej Organizacji Zdrowia w 2016 Tychy zostały sklasyfikowane jako 44. najbardziej zanieczyszczone miastoUnii Europejskiej[8]. W raporcie z 2018 Tychy nie znalazły się w pierwszej pięćdziesiątce rankingu[9].

Wody

[edytuj |edytuj kod]
Park Północny Tychy – ptactwo wodne

Jeziora i stawy

[edytuj |edytuj kod]

Rzeki i cieki wodne

[edytuj |edytuj kod]

Przyroda

[edytuj |edytuj kod]

W granicach miasta znajduje się około 150 ha zorganizowanej zieleni (oprócz zieleni na terenach administrowanychprzez spółdzielnie mieszkaniowe i MZBM). Parki zajmują 42,2 ha, a skwery 32,5 ha. Pozostałe tereny to tereny przyuliczne.

Park Browarniany z muszlą koncertową i pijalnią piwa z 1899

Parki i skwery na terenie miasta:

  • Park zabytkowy przy ulicy Katowickiej (tzw. Park Browarniany)
  • Park Górniczy na osiedlu „A”
  • Park Północny przy ulicy Edukacji
  • Park Miejski przy Urzędzie Miejskim
  • Park Łabędzi w sąsiedztwie Szpitala Wojewódzkiego
  • Park Suble I i II
  • Park Jaworek
  • Park św. Franciszka z Asyżu
  • Park bł. Karoliny Kózkówny
  • Mini Park Raj – ul. Żwakowska 8-12[10]
  • Tereny zielone nadpotokiem Tyskim
  • Skwer przy ulicy Darwina
  • Skwer Niedźwiadków
  • Skwer przy placu M. Skłodowskiej-Curie
  • Skwer przy ulicy Czarnieckiego
  • Skwer Starego Alojza
  • Skwer przy ul. Dębowej
  • Ośrodek Wypoczynkowy „Paprocany”

Obszary leśne na terenie miasta zajmują 2252 ha. Ważnym elementem pasm ekologicznych są również ogrody działkowe. Tychy otoczone są też dużymi kompleksami lasów, głównieleśnym pasem ochronnym GOP-u i pozostałościami poPuszczy Pszczyńskiej. Dopomników przyrody należąlipy na Paprocanach.

Tychy również zajmują 9. miejsce w Polsce pod względem powierzchni parków spacerowo-wypoczynkowych[11].

Lp.Miastoha
1Warszawa946
2Bydgoszcz874
3Wrocław789
4Chorzów618
5Łódź608
6Katowice526
7Poznań450
8Kraków358
9Tychy227
10Sosnowiec206

Demografia

[edytuj |edytuj kod]

Rozwój demograficzny

[edytuj |edytuj kod]

Ludność Tychów i jej rozwójdemograficzny ma ścisły związek z wcielaniem okolicznych miejscowości oraz rozbudową miasta. W 1975 liczba ludności miasta przekroczyła 135 tys. W tym roku włączono do Tychów:Bieruń Stary,Imielin,Kopciowice,Chełm Śląski,Dziećkowice,Lędziny,gminę Bieruń Stary igminę Wyry. Rok później odłączono Dziećkowice, a w 1977 włączonogminę Kobiór orazgminę Bojszowy i odłączono Imielin, Kopciowice i Chełm Śląski. W 1991 odłączono Bieruń, Lędziny, gminę Bojszowy, gminę Kobiór i gminę Wyry. Największą populację Tychy odnotowały w 1990 – 191 723 mieszkańców.

Piramida wieku mieszkańców Tychów w 2014[12]:


Tychy w liczbach

[edytuj |edytuj kod]
  • Położenie Tychów – szerokość geograficzna: 50.08°N, długość geograficzna: 19.00°E
  • Powierzchnia gminy – 81,81 km²[13]
  • Powierzchnia lasów – 21,64 km²[potrzebny przypis]
  • Powierzchnia zieleni miejskiej – 1,27 km²[potrzebny przypis]
  • Powierzchnia zieleni miejskiej na jednego mieszkańca – ok. 9,9 m²
  • Gęstość zaludnienia na 1 km² – 1567,2
  • Liczba mieszkańców – 128 211 (dane z 2017), w tym:
    • kobiet: 66 460
    • mężczyzn: 61 751[14][15]

Nazwa

[edytuj |edytuj kod]

Znaczenie nazwy nie ma jednoznacznejtoponimii i istnieje kilka teorii na ten temat. Najczęściej spotykane wywody wskazują na słowa oznaczająceciszę,tyczkę lubtykę, a także niemieckie słowo„teich” – „staw”.

W dokumencie sprzedażydóbr pszczyńskich wystawionym przezKazimierza II cieszyńskiego wjęzyku czeskim weFrysztacie 21 lutego 1517 wieś została wymieniona jakoTychy[16].

Najstarsza wzmianka źródłowa o Tychach pochodzi z 1467 –Tichi (cichy), w 1527 w kontekściepolskimw Tyssech = w Tyszech, w 1845Tychów jakKraków (gdyżniemieckieTichau). Nazwa dzierżawcza od imienia Tych (zdrobnienie odTymoteusz, podobnie jak Zych odZygmunt), stąd nazwa rodowa Tychy.Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX w. podaje historyczną nazwęTychów[17]. Mniej prawdopodobną byłaby etymologia od niemieckiegoteich=staw, z późniejszym spolszczeniem na Tych(y)[18].

Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 weWrocławiu wymienia najwcześniejszą nazwę miejscowości w formie„Tychow, Tyka”[19]. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwąTychuw i niemiecką nazwąTichau[20].

Tychy – występują dwie, uznawane za poprawne, formy dopełniacza nazwy – „doTychów” oraz „doTych”. Pierwsza jest głęboko zakorzeniona wśród ludności Górnego Śląska i częściej używana regionalnie, druga rozpowszechniła się ogólnie w Polsce, poza Górnym Śląskiem[21].

Historia

[edytuj |edytuj kod]
Herb Tychów z datą pierwszej wzmianki

Najstarsze znane ślady pobytu człowieka na terenie obecnych Tychów pochodzą już zestarszej epoki kamienia (naziemiach polskich jest to okres od ok. 310 000 do 40 000 lat temu). Dowodem średniowiecznegoosadnictwa na tym obszarze jest odkryty wokresie międzywojennym, badany przezarcheologów w latach sześćdziesiątych XX w.,cmentarz na terenieCielmic, obecnie dzielnicy Tychów.

Pierwsza wzmianka o Tychach pochodzi z 1467. Znajduje się ona w tzw. protokolarzu miastaPszczyna, w którym zapisywano między innymi informację o wydatkach pszczyńskiejrady miejskiej. Pod datą 1467 zapisano wjęzyku łacińskim zdanie: „Dominikowi z Tychów daliśmy 5 groszy za gonty”.

Pierwszy drewnianykościół w Tychach wybudowano około 1500. Wźródłach pisanych informacja o nim pojawia się dopiero pod datą 1529. Obecnie jest tokościół św. Marii Magdaleny. Z kolei z 1629 pochodzi pierwsza wzmianka na tematBrowaru Książęcego w Tychach. Był on własnością rodów panujących naziemi pszczyńskiej. Do nich należała również między innymiHuta Paprocka założona na początku XVIII w. w sąsiedztwie gminyPaprocany.

Zobacz w indeksieSłownika geograficznego Królestwa Polskiego hasłoTychów (pod taką nazwą opisano Tychy)

W listopadzie 1868 do Tychów dotarłakolej żelazna – uruchomionolinię kolejową łączącąCzechowice-Dziedzice, Tychy iMurcki zSzopienicami. W 1887 uruchomiono fabrykę celulozy w Tychach-Czułowie. W 1897 w Tychach założono drugi browar –Browar Obywatelski. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w 1892 opisuje Tychy (pod nazwą "Tychów") wspominając m.in. kolej żelazną, "słynny" browar, powierzchnię wsi wynoszącą 1769 ha i pobieżnie strukturę populacji jako "4203 katolików, 200 ewangelików, 97 izraelitów."[6]

Po zakończeniuI wojny światowej wielu mieszkańców Tychów i sąsiednich gmin brało udział wpowstaniach śląskich (1919–1921). Według wielu historyków wybuchI powstania śląskiego nastąpił wPaprocanach (wówczas samodzielna gmina), w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919. W 1922 poplebiscycie iIII powstaniu śląskim Tychy weszły w składpaństwa polskiego (83,5% głosów za przyłączeniem doPolski). Naczelnikiem gminy Tychy został wybrany Jan Wieczorek. W 1934 Tychy uchwałąŚląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 20 listopada 1933 stały sięgminą wiejską naprawach miejskich.

W latachII wojny światowej Tychy z polską częściąGórnego Śląska przyłączono doIII Rzeszy Niemieckiej. Nazistowscy architekci planowali na terenie Tychów budowę nowej, reprezentacyjnej stolicy niemieckiego Górnego Śląska[22]. W miejscowości od 1942 funkcjonował jeden z sieci obozów koncentracyjnych, administrowany przezHauptamt Volksdeutsche Mittelstelle, przeznaczonych dla Polaków na Górnym Śląsku –Polenlager Tichau[23]. Dnia 28 stycznia 1945Armia Czerwona wkroczyła do Tychów.

W latach 1945–1954 siedzibawiejskiej gminy Tychy. 4 października 1950Prezydium Rządu przyjęło uchwałę o rozbudowie Tychów (MP 1950 nr 109, poz. 1372). Miesiąc później, dnia 8 listopada,Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie w sprawie nadania gminie Tychy ustroju miejskiego z dniem 1 stycznia 1951 (DzU 1950 nr 51, poz. 472). W granice miasta włączonoPaprocany iWilkowyje. Rozpoczęła się rozbudowa miasta Tychy, które spełniać miało rolęmiasta-sypialni dlaGórnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Pierwsze wybudowaneosiedle mieszkaniowe zostało oznaczone literą „A”. Następneosiedla mieszkaniowe nazywane były według kolejnych liter alfabetu. Autorem projektu osiedla „A” byłTadeusz Teodorowicz-Todorowski. Generalnymi projektantami miasta wg Projektu Nowe Tychy byli architekciHanna Adamczewska-Wejchert iKazimierz Wejchert.

 Osobny artykuł:Nowe Tychy.

1 stycznia 1973 do Tychów przyłączono gromadyCielmice,Jaroszowice,Urbanowice, częśćBierunia Starego (DzU 1972 nr 50, poz. 325). 27 maja 1975 w granice miasta włączonoBieruń Stary,Lędziny,Wyry,Gostyń,Imielin,Chełm Śląski,Kopciowice i Dziećkowice igminę Bieruń Stary (DzU 1975 nr 15, poz. 87). 1 stycznia 1976 wyłączono z TychówDziećkowice (DzU 1975 nr 33, poz. 182), a w 1977 Imielin, Chełm Śląski i Kopciowice (DzU 1977 nr 3, poz. 15). W tym samym roku przyłączono gminę Bojszowy i gminę Kobiór. W 1991 doszło do podziału wielkich Tychów, z granic miasta wyłączono pięć gmin:Bieruń,Bojszowy,Kobiór, Lędziny iWyry.

W 1997 w Tychach utworzonoPodstrefę Tyską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W tym samym roku otwarto w TychachWyższą Szkołę Zarządzania i Nauk Społecznych. W listopadzie 2004 zostało otwarteTyskie Muzeum Piwowarstwa, w kwietniu 2005 –Muzeum Miejskie w Tychach[24][25].

Kalendarium

[edytuj |edytuj kod]
  • 1467 – pierwsza wzmianka o Tychach w protokolarzu pszczyńskim
  • 1629 – powstanie Browaru Książęcego
  • 1640 – powstanie huty (tzw. kuźnia jaroszewicka)
  • 1685 – pierwsza wzmianka o zamku myśliwskim, który był pierwszą budowlą murowana w Tychach
  • 1750 – powstanie Cegielni Książęcej
  • 1846 – powstanie samodzielnego urzędu leśnego w Tychach
  • 1850 – powstanie samorządu gminnego
  • 1866 – powstanie pierwszego samodzielnego urzędu pocztowego
  • 1870 – modernizacja Cegielni Książęcej (wprowadzenie napędu parowego)
  • 1870 – wybudowanie pierwszej linii kolejowej łączącej Tychy z Katowicami i Szopienicami przez Murcki i z Dziedzicami
  • 1883 – wybudowanie prywatnej książęcej bocznicy kolejowej łączącej browar ze stacją kolejową
  • 1887 – powstanieFabryki Celulozy (Tychy-Czułów)
  • 1894 – powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej
  • 1898 – powstanie Browaru Obywatelskiego
  • 1899 – otwarcie budynku urzędu pocztowego przy ówczesnej ul. Książęcej, obecnie Kościuszki
  • 1908 – doprowadzenie do Tych energii elektrycznej
  • 28 sierpnia 1922 – marszałekJózef Piłsudski odwiedza Tychy
  • 1930 – odsłonięcie przedwojennego Pomnika Powstańca Śląskiego
  • 20 listopada 1933 – uchwała Śląskiej Rady Wojewódzkiej o przyznaniu Tychom praw gminy miejskiej
  • 1 stycznia 1934 – przyznanie Tychom praw gminy miejskiej
  • 1939 – powstanie spółki Książęce Browary S.A.
  • 28 stycznia 1945 – zajęcie Tychów przez Armię Czerwoną
  • 4 października 1950 – uchwała Prezydium Rządu w sprawie rozbudowy miasta Tychy
  • 1950 – zmiana herbu miasta na wypełniony czerwonymi cegłami mur z umiejscowionym na górze napisem „TYCHY” i skrzyżowanym w prawym górnym rogupyrlikiem zżelazkiem
  • 1951 – ponowne przyznanie Tychom praw miejskich
  • 1953 – powstanie Przedsiębiorstwa Ciężkiego Sprzętu Budowlanego Budownictwa Węglowego
  • 1953 – powstanie pierwszego liceum ogólnokształcącego w Tychach
  • 1956 – powstanie Spółdzielni Pracy „Piezoelektronika”
  • 1957 – powstanie Przedsiębiorstwa Przemysłu Chłodniczego (pierwszy w Polsce zakład przemysłu chłodniczego)
  • 1958 – powstanie Spółdzielni Pracy „Tyszanka”
  • 1958 – podjęcie decyzji o budowieElektrociepłowni Tychy
  • 1958 – rekonstrukcja przedwojennego Pomnika Powstańca Śląskiego
  • 1959 – powstanie zajezdni autobusowejPKM Tychy
  • 1960 – powstanie Ciepłowni (później Elektrociepłowni Tychy)
  • 1964 – powstanieZakładu Elektroniki Górniczej
  • 1965 – otwarcieTeatru Małego w Tychach
  • 1966 – powstanie Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Elektrowni i Przemysłu „Transprzęt”
  • 1968 – powstanie Kombinatu Ogrodniczego
  • 1969 – powstanie Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego
  • 1970 – powstanie Śląskich Zakładów Mechanizacji Budownictwa Zremb
  • 1970 – powstanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Sad”
  • 1971 – powstanie Zakładu Produkcji Elementów Budowlanych
  • 1971 – powstanie Przedsiębiorstwa Dostaw Materiałów Odlewniczych
  • 1971 – powstanie Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych
  • 1972 – powstanie Spółdzielni Inwalidów „Termoplastyka”
  • 6 czerwca 1972 –Fidel Castro odwiedza Tychy w ramach wizyty na Górnym Śląsku
  • 1973 – powstanie Zakładu Wytwórczego Serów Topionych
  • 1973 – powstanieFabryki Samochodów Małolitrażowych
  • 1 stycznia 1973 – włączenie w granice miasta Cielmic, Jaroszewic i Urbanowic i częściBierunia Starego (wschodnia część dzisiejszego terenu fabryki samochodówFCA Poland)
  • 1975 – połączenie tyskich i zabrzańskich browarów w jedno przedsiębiorstwo – Górnośląskie Zakłady Piwowarskie z siedzibą w Zabrzu
  • 1975 – Włączenie w granice miasta:Lędzin,Bierunia Starego,Bierunia Nowego,Ścierni,Czarnuchowic,Bijasowic,Wyr,Gostyni,Imielina,Chełmu Śląskiego,Kopciowic,Dziećkowic
  • 1975 – odsłonięcie Pomnika Walki i Pracy (pierwotna nazwa pomnika to Pomnik Integracji)
  • 1976 – piłkarzeGKS Tychy zdobywają wicemistrzostwo Polski
  • 1976 – wyłączenie z miasta Dziećkowic
  • 25 stycznia 1977 – wyłączenie z terenu miasta Imielina, Chełmu Śląskiego i Kopciowic i włączenie w granice miasta:Bojszów,Nowych Bojszów,Jedliny,Świerczyńca,Międzyrzecza iKobióru
  • 1 stycznia 1981 – tyskie browary ponownie się usamodzielniają
  • 1989 – zmiana herbu miasta na srebrno-złotyróg na błękitnym polu
  • 1 lipca 1990 – powstaje spółka Browint, której udziałowcami są Tyskie Zakłady Piwowarskie iBank Śląski w Katowicach
  • 1 października 1991 – PKM Tychy zostało powołane w oddzielny zarząd, zWojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego
  • 1992 – powstanie spółkiFiat Auto Poland
  • 13 lipca 1992 – powstanie Spółki Browary Tyskie Górny Śląsk S.A.
  • 1 stycznia 1996 – PKM Tychy zostaje przekształcone w spółkę PKM Sp. z o.o. w Tychach
  • 1996 – powstanie Kompanii Piwnej, która wykupiła 52% akcji Browarów Tyskich Górny Śląsk S.A.
  • 18 czerwca 1996 – powstanie Podstrefy Tyskiej Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomiczna S.A.
  • 1998 – otwarcie nowej rozlewni i Centrum Obsługi Klienta Browarów Tyskich
  • 1998 – otwarcie drukarniAgory – wydawcy „Gazety Wyborczej
  • 1998 – powstanie fabrykiIsuzu
  • 1998 – uchwała Rady Miasta w sprawie zmiany herbu miasta, zrealizowana w 2000
  • 1998 – likwidacja Browaru Obywatelskiego
  • 1999 – z połączeniaLech Browary Wielkopolski S.A. i Browarów Tyskich Górny Śląsk S.A. powstajeKompania Piwowarska S.A.
  • 2000 – zmiana herbu miasta na złoty róg z czarnymi okuciami, z rzemieniem koloru złotego skręconym ku górze, na błękitnym polu
  • 24 października 2001 – otwarcie nowej hali sportowej przy ul. Borowej 123
  • kwiecień 2003 – powstanie Tyskich Hal Targowych „Centrum”
  • czerwiec 2003 – powstanie pola do nauki gry wgolfa
  • 1 maja 2004 – otwarcie hotelu Aros
  • 1 maja 2004 – otwarciehotelu Piramida
  • 22 listopada 2004 – otwarcie Tyskiego Muzeum Piwowarstwa
  • 18 marca 2005 – zdobycie przezGKS Tychy mistrzostwa Polski w hokeju na lodzie
  • 25 kwietnia 2005 – otwarcie Muzeum Miejskiego
  • 28 kwietnia 2006 – otwarcie kina wielosalowego Nove Kino Tychy
  • 25 maja 2008 – uroczyste otwarcieHali Sportowej przy al. Piłsudskiego
  • 24 lutego 2011 – utworzenie spółki Tyski Sport
  • 12 maja 2011 – przejęcie przez spółkę Tyski Sport sekcji hokeja
  • 17 maja 2011 – przejęcie przez spółkę Tyski Sport sekcji piłki nożnej
  • 1 września 2012 – otwarcie nowych stacji kolejowych
  • 23 października 2012 – otwarcie nowej siedziby Muzeum Miejskiego
  • 2 kwietnia 2015 – zdobycie przezGKS Tychy drugiego mistrzostwa Polski w hokeju na lodzie
  • 18 lipca 2015 – otwarcieStadionu Miejskiego w Tychach
  • 29 lipca 2016 – otwarcie na terenie Stadionu Miejskiego Tyskiej Galerii Sportu, oddziału Muzeum Miejskiego
  • 30 kwietnia 2018 – otwarcie Wodnego Parku Tychy, aquaparku zlokalizowanego przy ul. Sikorskiego 20
  • 1 stycznia 2019 – integracja transportu publicznego w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii – KZK GOP, MZK Tychy i MZKP Tarnowskie Góry zostają scalone wZarząd Transportu Metropolitalnego
  • 30 marca 2022 – otwarcie nowej częściGemini Park Tychy, w której znalazło się m.in. nowoczesne kino sieciMultikino
  • 8 sierpnia 2024 – otwarcie wodnego placu zabaw wParku Jaworek
  • 2 sierpnia 2025 – otwarcie nowejMariny nadJeziorem Paprocańskim

Zabytki

[edytuj |edytuj kod]
Park Browarniany z muszlą koncertową (obecnie w przebudowie)
Huta Paprocka w Tychach (przed remontem)
Budynek warzelni z zespole zabudowyBrowaru Obywatelskiego (2025)

Obiekty zabytkowe

[edytuj |edytuj kod]

Według rejestru zabytkówNID[26] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • bazylika św. Marii Magdaleny, 1744–1782, 1906–1907, nr rej.: 671/66 z 28.05.1966;
  • kościół parafialny Ducha Świętego, 1978–1982, nr rej.: A/589/2019 z 18.12.2019[27];
  • zespół pałacowy, nr rej.: 1296/83 z 18 stycznia 1983:
    • pałac, XVIII–XIX w.,
    • pijalnia piwa, murowano-drewniana z 1899,
    • muszla koncertowa, murowano-drewniana z 1899,
    • park,
    • stajnia z początku XIX wieku;
  • willa z ogrodem, ul. Damrota 41, z początku XX w., nr rej.: A/1527/93 z 30.04.1993;
  • stodoła, ul. Mikołowska 177, drewniana z XIX w., nr rej.: 672/66 z 28.05.1966;
  • zespół „Browaru Książęcego”, nr rej.: A/259/10 z 28.05.1966 i z 1.02.1996;
  • zespół „Browaru Obywatelskiego”, ul. Browarna 7, nr rej.: A/80/03 z 28.02.2003:
    • słodownia z 1896–1897,
    • warzelnia z maszynownią i leżakownia (1896–1897),
    • bednarnia – (1896–1897),
    • młotownia z 1914,
    • rozdzielnia z 1914,
    • warsztat mechaniczny (1896–1897),
    • stajnie i garaże z 1930,
    • portiernia (1896–1897),
    • studnia głębinowa (1896–1897),
    • budynek dyrekcji z kasynem z lat 1896–1897;
  • kasyno Browaru Obywatelskiego z parkiem, z 1905, nr rej.: A/414/14 z 14.03.2014;
  • zespół Huty Paprockiej, XVIII–XIX w., nr rej.: A/1427/91 z 10 lipca 1991:
    • budynek mieszkalno-administracyjny z 2 połowy XIX w.,
    • budynek produkcyjny z połowy XIX w.,
    • budynek gospodarczy z 1787;
  • budynek dawnego młyna, ul. Starokościelna 32, nr rej.: A/593/2020 z 17.01.2020[28].

Polityka

[edytuj |edytuj kod]

Władze miasta[29]

[edytuj |edytuj kod]
OsobaStanowisko
Maciej GramatykaPrezydent Miasta
Aneta Luboń-StysiakI Zastępca Prezydenta ds. Kształtowania Przestrzeni Miejskiej
Hanna SkoczylasII Zastępca Prezydenta ds. Zrównoważonego Rozwoju
Paweł GrosmanIII Zastępca Prezydenta ds. Rozwoju Usług Społecznych i Cyfryzacji Miasta
Katarzyna PytlarzSekretarz Miasta
Sławomir MrugałaSkarbnik Miasta

Rada Miasta

[edytuj |edytuj kod]
UgrupowanieKadencja 2002–2006[30]Kadencja 2006−2010[31]Kadencja 2010–2014[32]Kadencja 2014–2018Kadencja 2018–2023[33]Kadencja 2024-2029[34]
Sojusz Lewicy Demokratycznej7 (SLD-UP)1 (LiD)1
Tychy – Naszą Małą Ojczyzną645421
Liga Polskich Rodzin3
Platforma Obywateli Prawych i Sprawiedliwych5
KWW SamorządowcyAndrzeja Dziuby469895
Prawo i Sprawiedliwość65789
Platforma Obywatelska7555 (KO)10 (KO)
KWW z Mieczysławem Podmokłym1
KWW Barbary Koniecznej 1
KW Stowarzyszenia Na Rzecz Rozwoju Miasta Tychy Inicjatywa Tyska1

Miasta partnerskie[35]

[edytuj |edytuj kod]
MiastoPaństwoRok rozpoczęcia
Cassino Włochy1977
Berlin Marzahn-Hellersdorf Niemcy1992
Huddinge Szwecja2002
Oberhausen Niemcy2020[36]

Miasta współpracujące

[edytuj |edytuj kod]
MiastoPaństwoRok rozpoczęcia
Roubaix Francja1995
Milton Keynes Wielka Brytania1995
Tuttlingen Niemcy1997
Dacorum Wielka Brytania1999
Kijów-Podole Ukraina2000

Architektura

[edytuj |edytuj kod]
Tychy, panorama miasta od strony południowej
Tychy, panorama miasta od strony południowej

Osiedle Anna

[edytuj |edytuj kod]
 Osobny artykuł:Osiedle A (Tychy).

Osiedle to jest modelowym przykłademarchitektury socrealistycznej w Polsce. Zaprojektowane przez Tadeusza Teodorowicza-Todorowskiego na początku lat 50. XX w. było pierwszym osiedlem Nowych Tychów. Przez osiedle przechodzą dwie osie kompozycyjne: wschód-zachód, którą stanowi ul. Arkadowa i północ-południe. Krzyżują się na placu św. Anny, który jest punktem centralnym osiedla, znajdują się tu: biblioteka, poczta, lokale handlowe i usługowe, a także budynek dawnego Domu Kultury „Górnik”, gdzie karierę zaczynał legendarny wokalista grupyDżem,Ryszard Riedel.Osiedle nie imponuje skalą wykonania, natomiast w wielu miejscach: na gzymsach, portalach, elewacjach czy kolumnadach można znaleźć ciekawe elementy architektury socrealistycznej, jak: posągi, płaskorzeźby,gmerki,sgraffito czy malowidła ścienne. Przedstawiają przede wszystkim zwykłych ludzi pracy: górnika, budowlańca, matkę z dzieckiem (na żłobku), mężczyznę z kontrabasem (na domu kultury) i najsłynniejszą robotnicę zkielnią przy wejściu do centralnego placu.Osiedle nie jest wpisane do rejestru zabytków, ale miasto samo uznało go za zespół podlegający ochronie[37].

Place w Tychach

[edytuj |edytuj kod]
Osiedle Balbina, ul. Barona 30
  • Rynek – przed II wojną światową plac 3 Maja, w PRL-u to plac ZBoWiD. Stanowi centrum dzielnicy Stare Tychy. Przy rynku znajduje się najstarszy tyski kościół, Teatr Mały i wybudowane w latach 60. XX wieku, dwupiętrowe bloki mieszkalne z lokalami handlowo-usługowymi w podcieniach. Na środku Rynku znajduje się fontanna z rzeźbami wydr.
  • Plac Wolności – dzielnica Stare Tychy. Znajduje się tu budynek przedwojennego ratusza miejskiego i pierwszej w mieście szkoły. Na placu stoi także zburzony przez hitlerowców i odbudowany w 2006 pomnik Powstańca Śląskiego.
  • Plac św. Anny – osiedle „A”. Centralny punkt pierwszego osiedla Tychów. Dawniej nazywany placem Stalina, później W. Pstrowskiego.
  • Plac Krzysztofa Kamila Baczyńskiego –Osiedle „B” (dawniej plac Bieruta)
  • Plac G. Bacewicz – osiedle „Balbina”
  • Plac S. Czarnieckiego – osiedle „C-1”
  • Plac M. Curie-Skłodowskiej – osiedle „C-3”
  • Plac Konstytucji 3 Maja –Śródmieście os. „H”
  • Plac W. Korfantego – osiedle „K”
  • Plac F. Nowary –Paprocany
  • Plac gen. J. Ziętka – osiedle „Z”
  • Plac Zbawiciela – osiedle „Z-1”

Pomniki w Tychach

[edytuj |edytuj kod]
Pomnik Powstańca Śląskiego
  • Pomnik Walki i Pracy zwany „Żyrafą” – jest wkomponowany w Park Miejski niedaleko Urzędu Miasta. Na placu pod „Żyrafą” odbywa się wiele imprez masowych, np. Święto Miasta Tychy, Święto Czekolady czy Port Pieśni Pracy.
  • Pomnik Powstańca Śląskiego na placu Wolności. Odsłonięta 15 sierpnia 1930 roku postać z szablą autorstwa Wincentego Chorembalskiego, w czasie działań wojennych zniszczona przez hitlerowców.Augustyn Dyrda – rzeźbiarz, który odbudował, a następnie zrekonstruował pomnik – wspomina, iż wpierw hitlerowcy przesłonili głowę powstańca czarną tkaniną, następnie ubili szablę, po czym do lewej ręki posągu włożyli sznurek z zamocowanym pudełkiem po butach. Rzeźbę próbowali po tym zerwać z cokołu przy pomocy pojazdu pancernego. Gdy działania te nie odniosły skutku, wezwano ślusarza, który to za pomocą specjalnego palnika odciął posąg[38].
  • Pomnik gen.S. Grota-Roweckiego – popiersie z 2005 przy budynku WKU
  • Pomnik Starego Alojza – postać z kultury Górnoślązaków. Od 2007 stoi naprzeciw Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych na skwerze swojego imienia.
  • Pomnik Zesłańców Sybiru przy rondzie tego samego imienia w dzielnicyPaprocany
  • Pomnik Ryszarda Riedla przy alei Niepodległości, naprzeciwko biblioteki dziecięcej
  • Pomnik „Smoleńsk 2010” przy kościele św. Krzysztofa
  • Pomnik Hanny i Kazimierza Wejchertów na Osi Zielonej przy ulicy Darwina
  • Pomnik Katyński – w pobliżu kościoła bł. Karoliny Kózkówny

Znaczące budynki w Tychach

[edytuj |edytuj kod]
Al. Bielska – Tychy, nowe budownictwo
Al. Bielska – Tychy, nowe budownictwo
Urząd Miasta Tychy
  • Urząd Miasta – budynek ma 9 pięter i składa się z trzech skrzydeł: A, B, C. Znajduje się w nim większość wydziałów Urzędu Miasta. Wyjątkiem jest Wydział Komunikacji (ul. Budowlanych 59), a także Wydział Budownictwa (ul. Barona 30, budynek „Centrum Balbina”). Na parterze UM Tychy znajduje się Biuro Obsługi Klienta, gdzie mieszkańcy mogą załatwić większość urzędowych spraw.

Kultura

[edytuj |edytuj kod]
Muzeum Miejskie

Galerie sztuki i muzea

[edytuj |edytuj kod]

Teatry i grupy teatralne

[edytuj |edytuj kod]
  • Amatorski Teatr Ruchu i Pantomimy Migreska
  • Amatorski Teatr Ruchu Wampa
  • Grupa Artystyczna Teatr T.C.R.
  • Teatr Belfegor
  • Teatr Gęba
  • Teatr HoM[44]
  • Teatr Mały

Imprezy cykliczne

[edytuj |edytuj kod]
  • Festiwal „Zderzenie Gatunków”
  • Teatr Konesera
  • Tyskie Spotkania Teatralne
  • Tyska Zima Poetycka
  • Krakowski Salon Poezji w Tychach
  • Spotkania Poetyckie „Obok”
  • Śląska Jesień Gitarowa
  • Wieczory Kolędowe
  • Akcja Sztuki
  • Święto Roweru
  • Tychy Press Photo
  • Międzynarodowy Dzień Bez Samochodu
  • Zielona Oś 2.0
  • Port Pieśni Pracy
  • Best Festiwal Filmowy „Kino BESTajemnic”
  • Starotyskie Mikołajki Rowerem i Bryczką

Inne

[edytuj |edytuj kod]

Media

[edytuj |edytuj kod]
  • NowinyTyskie.pl – internetowy portal informacyjny[45]
  • tychy.info - internetowy portal informacyjny
  • Twoje Tychy, tygodnik (ukazuje się we wtorki)
  • Twoje Miasto, tyski miesięcznik samorządowy (obecnie dodatek do tygodnika Twoje Tychy)
  • Dwutygodnik Nowe Info (ukazuje się we wtorki)
  • Reklamowa Gazeta Telewizyjna (bezpłatny tygodnik z reklamami oraz artykułami promującymi lokalne firmy)
  • NOLTYCHY Niezależna Organizacja Lokalna Tychy – NOL Tychy
  • Gdzieś w Tychach – portal historyczno-fotograficzny
  • Internetowa Telewizja Tychy – ITT

Opieka zdrowotna

[edytuj |edytuj kod]

Szpitale

[edytuj |edytuj kod]
  • Szpital Miejski w Tychach, ul. Cicha 27;  funkcjonuje jako niepubliczny podmiot leczniczy[46]
  • Szpital Wojewódzki w Tychach – Megrez (zarządzany przez spółkę Megrez), ul. Edukacji 102

Edukacja i nauka

[edytuj |edytuj kod]
  • Wydział zamiejscowy w TychachAkademii WSB[47]
  • Zespół Szkół nr 2, budynek z 2. połowy lat 50. XX wieku zaprojektowali Zbigniew Jaroszyński, Tadeusz Stramowski, Tadeusz Uniejewski[48]
  • III Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego, budynek zaprojektowany przez Zdzisława Łojewskiego z mozaikąFranciszka Wyleżucha[49]

Wspólnoty wyznaniowe

[edytuj |edytuj kod]
Bazylika św. Marii Magdaleny w Tychach
Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Piotra i Pawła

Buddyzm

[edytuj |edytuj kod]

Katolicyzm

[edytuj |edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki

[edytuj |edytuj kod]
Tyski rynek zimą

Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego

[edytuj |edytuj kod]

Kościoły protestanckie

[edytuj |edytuj kod]

Restoracjonizm

[edytuj |edytuj kod]

Sport i rekreacja

[edytuj |edytuj kod]

Kluby sportowe w Tychach

[edytuj |edytuj kod]
  • Kajakarstwo:MOSM Tychy
  • Lekkoatletyka:MOSM Tychy, SPLA Tychy
  • Piłka nożna:GKS Tychy, Akademia Piłki Nożnej SMS Tychy, Siódemka Tychy, OKS ZET Tychy, OKS JUW-e Jaroszowice,GKS II Tychy, KS Czułowianka, Ogrodnik Cielmice,KKS Polonia Tychy.
  • Hokej:GKS Tychy,SKKH Atomówki GKS Tychy, MOSM Tychy, UKS Pantery Tychy (rozwiązany w 2007)
  • Piłka halowa:GKS Futsal Tychy, Cekol Tychy, UKS Tyska 5
  • Koszykówka:TS GKS Tychy, MOSM Tychy
  • Siatkówka męska:TKS Tychy
  • Siatkówka kobiet: MOSM Tychy
  • Unihokej:TKKF Pionier Tychy
  • Piłka ręczna: MOSM Tychy
  • Judo: KS „Gwardia” Tychy, UKS Ippon Tychy
  • Jujutsu: KS „Gwardia” Tychy
  • Futbol amerykański:Tychy Falcons
  • Rajdy samochodowe: Automobilklub Ziemi Tyskiej
  • Kolarstwo szosowe: Kolarskie Towarzystwo Sportowe Tychy
  • Tenis stołowy: Górnośląski Klub Sportowy Tychy
  • Rowery: Tyskie Stowarzyszenie Rowerowe, KTK Gronie przy PTTK Tychy, Stowarzyszenie Sportowe NOL-Tychy
  • Brazylijskie jujutsu:Bastion Tychy
  • Muay thai: Klub Sportowy Ronin
  • Zapasy: MOSM Tychy
  • Pływanie: Wodnik 29
Tyski rajd samochodowy 2006

Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Tychach

[edytuj |edytuj kod]
Lodowisko w Tychach
Hala Sportowa, al. Piłsudskiego

Działalność sportową i rekreacyjną prowadzi Zespół ds. Sportu i Organizacji Imprez, w skład którego wchodzą m.in.Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych, Dział Organizacji Imprez, Osiedlowe Centra Sportowe. Ośrodek finansowany jest w całości ze środków budżetu miasta. MOSiR Tychy zarządza obiektami:

  • Stadion Zimowy w Tychach – Lodowisko znajduje się na osiedlu „G”, przy ul. gen. Ch. de Gaulle’a 2. Na przełomie lat 2008 i 2009 lodowisko zostało gruntownie zmodernizowane, stając się najnowocześniejszym stadionem zimowym w Polsce. NaStadionie Zimowym odbywały się zawody whokeju na lodzie podczasIX Zimowego Europejskiego Festiwalu Młodzieży
    „Śląsk-Beskidy 2009”
    .
  • Hala Sportowa przy al. Piłsudskiego – została oddana do użytku 25 maja 2008. Hala ma powierzchnię 1100 m² i posiada 924 miejsca siedzące oraz 260 stojących. Na terenie obiektu mieści się sauna i siłownia.
  • Stadion Miejski w Tychach – mieści się przy ul. Edukacji 7. Na terenie Stadionu Miejskiego odbywają się mecze piłki nożnej I ligi, klasy A, Śląskiej Ligi Juniorów i Trampkarzy, Szkolnej i Amatorskiej Ligi Piłki Nożnej i wiele rozgrywek i imprez sportowo-kulturalnych. W latach 2013–2015 obiekt został przebudowany. Otwarcie nowego Stadionu Miejskiego w Tychach odbyło się 18 lipca 2015.
  • Kryta Pływalnia – zlokalizowana jest przy ul. Edukacji 9. Posiada basen sportowy, basen rozgrzewkowy, basen zjeżdżalni, zjeżdżalnię, hydromasaże, saunę i siłownię.
  • Ośrodek Wypoczynkowy „Paprocany” – został ulokowany przyJeziorze Paprocany od strony miasta. Na jego terenie znajduje się strzeżona piaszczysta plaża. Przy samej plaży można wypożyczyć sprzęt pływający (kajaki, rowerki wodne). Na terenie ośrodka znajdują się punkty gastronomiczne.
  • Kompleks Sportowy „Paprocany” – wyposażony jest w boisko do piłki lub siatkówki plażowej, boisko wielofunkcyjne ze sztuczną nawierzchnią oraz siłownię
  • 17 grudnia 2014 zaczęto budować nowoczesnyaquapark (Wodny Park Tychy). Znajduje się w nim m.in.: symulator surfingu (pierwszy taki w Polsce) czy sztuczna rzeka. Budową zajmował sięMostostal Warszawa. Park wodny został otwarty w kwietniu 2018.

Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych

[edytuj |edytuj kod]

Wodny Park Tychy

Wodny Park Tychy

Gospodarka

[edytuj |edytuj kod]
Browar w Tychach

Na końcu grudnia 2018 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Tychach wynosiła ok. 1,6 tys. mieszkańców, co stanowistopę bezrobocia na poziomie 2,5% do aktywnych zawodowo[62].

Miasto znane jest z browaru –Tyskie Browary Książęce, które obecnie wchodzą w składKompanii Piwowarskiej S.A. Jest to najstarszy nieprzerwanie działający browar wPolsce. Na terenie browarni istnieje równieżTyskie Muzeum Piwowarstwa.

W Tychach znajdują się zakłady motoryzacyjne koncernuFiat iGeneral Motors.

W mieście znajduje się podstrefaKatowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Miasto jest także udziałowcem KSSE.

Transport

[edytuj |edytuj kod]
Schematyczny plan komunikacyjny miasta

Przez miasto przebiegają trasy:

W odległości 12–15 km na północ od miasta biegnieautostrada A4 zeZgorzelca (granica polsko-niemiecka) przezWrocław,Katowice,Kraków,Rzeszów do granicy z Ukrainą.Oprócz tego w odległości ok. 20 km na zachód od Tychów biegnieautostrada A1, dzięki czemu Tychy mają dogodną komunikację z Europą.

W Tychach znajdują się następujące ronda:

Lp.Skrzyżowanie ulicNazwa rondaRok powstania ronda
1al. marsz. J. Piłsudskiegoul. Armii KrajowejPaprocańskie1993
2al. Bielska – ul. Żwakowska – al. Jana Pawła IIPolonia1996
3al. Bielska – Jaśkowicka – al. marsz. J. PiłsudskiegoSkałka1997
4al. marsz. J. Piłsudskiego – ul. R. DmowskiegoLwowskie1997
5ul. R. Dmowskiego – ul. S. Grota‑Roweckiego – al. Jana Pawła IICassino1997
6al. Jana Pawła II – ul. Armii Krajowej – ul. Paprocańska – ul. WyszyńskiegoOlimpijskie1999
7ul. TowarowaStrefowe2000
8ul. Żwakowska – ul. HarcerskaSublańskie2001
9ul. Jaśkowicka – ul. Stoczniowców 70Żwakowskie2002
10ul. gen. W. Sikorskiego – ul. Armii KrajowejZesłańców Sybiru2005
11ul. Harcerska – ul. Stoczniowców 70Harcerskie[63]2007
12ul. Stoczniowców 70 – ul. Żwakowska – ul. Glińczańska – ul. Borowaśw. Jadwigi[63]2010
13ul. Towarowa – ul. Serdeczna – ul. Przemysłowabez nazwy2011
14ul. Jaroszowicka – ul. Wspólnabez nazwy2011
15ul. Andersa – ul. AsnykaDworcowe2013
16ul. Oświęcimska – ul. SerdecznaUrbanowickie2013
17ul. Skotnica – ul. GoździkówZygmunta Hanusika2014
18ul. Żorska – ul. Myśliwska – ul. Legionów PolskichMyśliwskie2016
19ul. Bocheńskiego – ul. Boczna – ul. HlondaFundacji WOŚP2017
20ul. Towarowa – ul. Beskidzka (łącznik)Chorwackie2018
21ul. Towarowa – Centrum Handlowe Geminibez nazwy2018
22ul. Obywatelskabez nazwy2018
23ul. Mysłowicka – ul. Kościelna – ul. Oświęcimska – ul. TuryńskaTomasza i Wiktora Szczygłów2019
24ul. Oświęcimska – ul. Turyńskaksiędza Leona Szkatuły2019
25ul. Jaśkowicka – ul. Borowabez nazwy2022
26ul. ImbirowaBocianów2023
27ul. Lokalnabez nazwy2025
28ul. Serdeczna – ul. Strefowa – ul. Lokalnabez nazwy2025

Transport kolejowy

[edytuj |edytuj kod]

W dzielnicyStare Tychy znajduje się głównydworzec kolejowy, skąd istnieją bezpośrednie połączenia kolejowe m.in. do miast:Warszawa,Gdynia,Kielce,Wiedeń,Łódź,Lubliniec,Wisła,Częstochowa,Gliwice,Zwardoń,Białystok,Poznań,Katowice czyBielsko-Biała.

W 2005 rozebrano stacjeTychy Żwaków, choć istnieje do dziś na trasieKatowice-Zwardoń. Nie ma kas biletowych i żadnych przejść podziemnych i nadziemnych, ale ma dwa perony. Stacja nadaje się do użytku.

Przystanek SKR Tychy – Miasto

Szybka Kolej Regionalna – została otwarta 14 grudnia 2008. Ułatwia ona dojazd do sąsiadujących z Tychami Katowic i Sosnowca. Do użytku zostały oddane dwie stacje –Tychy Miasto (obecnie zamknięta dla pasażerów) iTychy Zachodnie. Stacje znajdują się w wykopie, przebiegającym przez miasto. Podróż z przystanku Tychy Miasto do głównego dworca wKatowicach zajmuje 24 minuty. We wrześniu 2012 oddano do użytku nowo wybudowane przystanki osobowe:Tychy Lodowisko, Tychy Roweckiego, Tychy Bielska oraz zmodernizowany przystanek Tychy Zachodnie. Od 9 grudnia 2012 obsługę SKR przejęłyKoleje Śląskie. Bilet jest zintegrowany z ZTM (autobusowo-trolejbusowo-pociągowy), obowiązuje oddzielna taryfa biletowa (tzw. bilet pomarańczowy).

Komunikacja miejska

[edytuj |edytuj kod]

Do końca 2018 roku organizatorem komunikacji miejskiej w Tychach byłMiejski Zarząd Komunikacji w Tychach (MZK Tychy). DziałalnośćMZK Tychy była prowadzona głównie na terenie miasta Tychy i na terenie sąsiednich gmin. Obsługiwał linie trolejbusowe, autobusowe i mikrobusowe. Od 1 stycznia 2019 organizacją przewozów na terenie Tychów i sąsiednich miast zajmuje sięZarząd Transportu Metropolitalnego (ZTM). W Tychach obowiązuje taryfa czasowo – strefowa. Głównymi przewoźnikami na obszarze południowym ZTM (dawniej MZK Tychy) sąPKM Tychy iTyskie Linie Trolejbusowe.

Na zlecenie ZTM po Tychach jeżdżą 4 linie metropolitarne (M10, M15, M18, M108). Którymi bez problemu można dojechać do paru miejscowości : Bieruń, Gierałtowice, Gliwice, Katowice, Kobiór, Lędziny, Mikołów, Mysłowice, Sosnowiec.

Trolejbusy w Tychach

Trolejbusy w Tychach – to jeden z elementów komunikacji miejskiej (ok. 40 km trakcji), występujący obok tradycyjnej komunikacjiautobusowej. W Tychach jest osiem linii trolejbusowych (A, B, C, D, E, F, G i H). Wszystkie trolejbusy są zbudowane na bazie pojazdów markiSolaris.

Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Tychach – Tabor to niskopodłogowe autobusy miejskie i mikrobusy. Trzon taboru stanowią autobusy markiSolaris i Man.

W Tychach realizowany jest projekt pod nazwą: „Zakup nowoczesnego taboru autobusowego z napędem ekologicznym na potrzeby rozwoju transportu publicznego w podregionie tyskim”, współfinansowanego ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014–2020. W ramach projektu zostanie zakupionych ponad pięćdziesiąt nowoczesnych autobusów, mikrobusy, elektrobusy, pojazdy serwisowe do obsługi taboru autobusowego, pojazd pogotowia technicznego gruntownie przebudowane zaplecze technicznego zajezdni autobusowej PKM i wspomniane trzy nowe trolejbusy[64].

Transport lotniczy

[edytuj |edytuj kod]

Tychy mają dobre połączenie drogowe zlotniskiem wPyrzowicach – dojazd za pomocą drogi ekspresowejS1, zlotniskiem wBalicach – dojazd drogą ekspresową S1, a następnie autostradąA4.

Tychy nie mają bezpośredniego połączenia z portem lotniczym za pomocą komunikacji miejskiej. Możliwa jest natomiast dogodna przesiadka z pociągu na ekspresową, całodobową linię autobusową AP na przystanku „Katowice Dworzec” (stanowisko nr 10). Pociągi, jak i autobus kursują co około pół godziny, co zapewnia bezproblemową przesiadkę. Oprócz pociągów, w okolice dworca można się również dostać za pomocą linii autobusowych łączących Tychy z Katowicami: M10, 1 oraz 4. Każda z nich kursuje mniej więcej raz na pół godziny. Z uwagi na fakt, że pociągi nie kursują w nocy, bezpośrednie połączenie Tychów z dworcem w Katowicach po zmroku zapewnia linia autobusowa 1N, wykonująca dwa kursy do Katowic codziennie.

Wojsko

[edytuj |edytuj kod]
Siedziba WKU – Tychy, ul. Grota Roweckiego

Wojskowa Komenda Uzupełnień w Tychach jest jednostkąadministracji wojskowej wPolsce, zajmującą sięadministracją rezerw osobowych. Tyskie WKU pełni rolę organu wykonawczegoMinistra Obrony Narodowej i jest podporządkowana bezpośrednio szefowiWojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach. Odpowiada za realizowanie problematyki obronnej i administracji wojskowej w ramach administrowanego terenu. Jej główne zadania to przede wszystkim zadania z zakresu zapewnienia mobilizacyjnego rozwinięcia jednostek wojskowych, a co za tym idzie: współdziałanie zestarostwami powiatowymi w zakresie polityki obronnej państwa, współdziałanie zobroną cywilną, powoływanieżołnierzy rezerwy do czynnej (kontraktowej) służby wojskowej, wnioskowanie o mianowanie na wyższestopnie wojskowe żołnierzy rezerwy, rekrutacja kandydatów do szkół wojskowych, ewidencja wojskowa osób podlegających powszechnemu obowiązkowi obrony i wreszcie kreowanie pozytywnego wizerunkuWojska Polskiego. Tyska Wojskowa Komenda Uzupełnień, prócz świadczeń na rzecz obrony, współpracuje również z innymi organami i podmiotami, w sprawach związanych z nie tylko obronnością państwa. Prowadzi liczne spotkania z dziećmi i młodzieżą ze szkół znajdujących się na terenie jej działania. Za swoją działalności służbową Komenda była wielokrotnie wyróżniana. Zajmowała również czołowe lokaty we współzawodnictwie wojskowym.

Komendanci WKU Tychy:

  • ppłk Karol Żukowski (1966–1968)
  • płk Włodzimierz Gosz (1968–1976)
  • płk dypl. Augustyn Sałagan (1976–1982)
  • ppłk Kazimierz Czerwiński (1982–1990)
  • ppłk dypl. Marek Laskowski (1990–1992)
  • płk Andrzej Kukuła (1992–1998)
  • ppłk Zbigniew Piątek (1998–2002)
  • ppłk Maciej Radziak (2002–2010)
  • ppłk Leszek Klag (od 2011)

Administracja

[edytuj |edytuj kod]

Tychy sąmiastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Tychy 25 radnych[65]. Organem wykonawczym samorządu jestprezydent miasta, którym obecnie jestMaciej Gramatyka[66].

Miasto jest członkiemGórnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii,Śląskiego Związku Gmin i Powiatów orazZwiązku Miast Polskich.

Osoby związane z Tychami

[edytuj |edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani z Tychami.

Honorowi Obywatele

[edytuj |edytuj kod]

Zasady przyznawania honorowego obywatelstwa określa uchwała Rady Miasta Tychy nr 0150/XXVI/509/04 z dnia 28 października 2004.

  • Tytuł ten w grudniu 2004 jako pierwszy otrzymał:
    • ksiądz arcybiskupdoktorDamian ZimońMetropolita katowicki – w uznaniu „wyjątkowej roli, jaką, w ciągu 70-lecia istnienia miasta, odegrał w integracji tyskiej społeczności Kościół katolicki oraz osobistego zaangażowania Księdza Arcybiskupa w sprawy Tychów”.
  • 23 stycznia 2009 na uroczystej sesji inaugurującej obchody 75-lecia nadania Tychom praw gminy miejskiej tytuły Honorowego Obywatela Miasta Tychy zostały wręczone trzem kolejnym osobom:
    • Mariusz Czerkawski – tyski hokeista – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał za: osiągnięcia sportowe w kanadyjsko-amerykańskiej lidze hokejowej NHL, za promowanie Tychów w Polsce, Europie i na świecie, za promowanie wśród mieszkańców miasta sportu i zdrowego stylu życia;
    • Marek Moś – założyciel i dyrektor artystyczny Orkiestry Kameralnej Miasta Tychy – Aukso – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał: za stworzenie i prowadzenie w Tychach orkiestry na najwyższym, europejskim i światowym poziomie artystycznym, za rozbudzanie zainteresowania mieszkańców miasta wysoką kulturą i zaspokajanie ich potrzeb w tej materii, za promocję Tychów podczas koncertów w Polsce, Europie i na świecie;
    • Marek Szczepańskiprofesor socjologii, współzałożyciel samorządowej Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał: za współzałożenie Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach, co pozwala kształcić młodych ludzi, za aktywnych uczestników życia społecznego, silnie związanych ze społecznością lokalną i regionalną, za współtworzenie spotkań naukowych pod nazwą Tyskie Seminaria Majowe, dzięki którym Tychy, nie będąc wielkim ośrodkiem akademickim, zaistniały na naukowej mapie Polski, za aktywną realizację imperatywu: „Myśl globalnie, działaj lokalnie”, za prace badawcze nad społecznością i zbiorowością lokalną oraz ojczyzną prywatną: naszym mniejszym niebem.
  • 26 maja 2011 na sesji Rady Miasta tytuł Honorowego Obywatela Miasta Tychy otrzymał:
    • Paweł Sudoł –absolwent Wydziału TowaroznawstwaAkademii Ekonomicznej w Poznaniu. Po zakończeniu studiów pracował w macierzystej uczelni jako stażysta. Następnie związał się zWytwórnią Pepsi-Cola. W 1990 Paweł Sudoł wygrał konkurs na dyrektora Zakładów Piwowarskich w Poznaniu, a od 1992 pełnił funkcję Prezesa ZarząduLech Browary Wielkopolski S.A. W 1999, w wyniku połączenia Lecha zTyskimi Browarami Książęcymi, powstałaKompania Piwowarska S.A., której prezesem został Paweł Sudoł i funkcję tę pełnił nieprzerwanie do końca 2010. Honorowe obywatelstwo otrzymał m.in. za: włączanie się i czynne wspieranie licznych inicjatyw lokalnych, programów profilaktyki antyalkoholowej; wspieranie działań mających na celu polepszenie estetyki przestrzeni miejskiej; wspieranie tyskiego sportu.

Ludzie urodzeni w Tychach

[edytuj |edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie urodzeni w Tychach.

Zobacz też

[edytuj |edytuj kod]

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. Historia Tychów [online], Oficjalna strona Urzędu Miasta Tychy – Dla kultury – Tychy Dobre Miejsce [dostęp 2015-08-30] .
  2. Maciej Gramatyka oficjalnie prezydentem Tychów. 2024-04-22. [dostęp 2024-04-22].
  3. abPowierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
  4. abLudność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2025 r. (stan w dniu 30.06) [online], Główny Urząd Statystyczny, 15 października 2025 [dostęp 2025-10-15] (pol.).
  5. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG,Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikatorPRNG: 142021.
  6. abTychów, Tychy, Tichau w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, z lat 1880–1902 (tom XII, s. 691).
  7. AndrzejA. Kruczała AndrzejA.,Atlas klimatu województwa śląskiego, Katowice: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (Oddział), 2000,ISBN 83-85862-64-1 .
  8. Przerażający raport ws. jakości powietrza. Polskie miasta na czele listy. 2016-05-14.
  9. Ranking 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie. 36 jest z Polski!. 2018-12-29. [dostęp 2019-02-24].
  10. http://www.msw-pttk.org.pl/odznaki/reg_odznak/pdf/okztio.pdf
  11. Najbardziej zielone miasto Polski? [online], ekohabitat.pl, 2 października 2012 [zarchiwizowane zadresu 2016-03-18] .
  12. Tychy w liczbach. Tychy – dane demograficzne [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-04] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
  13. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.
  14. GUS: Bank Danych Lokalnych – Ludność według miejsca zameldowania/zamieszkania i płci, stan na 31 XII 2017.
  15. Tychy w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-04] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
  16. Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21 lutego 1517 R.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa; Drukiem K. Miarki. 
  17. Tychów – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII, s. 681.
  18. StanisławS. Rospond StanisławS.,Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 405,ISBN 83-04-01090-9 .
  19. HeinrichH. Adamy HeinrichH.,Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 51,OCLC 456751858 (niem.).
  20. Knie 1830 ↓, s. 782.
  21. Lista odpowiedzi. Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. [dostęp 2013-10-06]. (pol.).
  22. Informacja z wystawy Muzeum Śląskiego w Katowicach.
  23. Polenlager Tichau, Bundesarchiv.
  24. LudwikL. Musioł LudwikL.,Tychy. Monografia historyczna, Tychy: Gmina Tychy, 1939 .
  25. MarekM. Szczepański MarekM. (red.),Tychy 1939-1993. Monografia miasta, Tychy: Zarząd oraz Rada Gminy, 1996,ISBN 83-903316-0-8 .
  26. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online],Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2025 [dostęp 2015-09-22] .
  27. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 stycznia 2020 r.. wkz.katowice.pl. [dostęp 2019-12-24]. [zarchiwizowane ztego adresu (2020-06-03)]. (pol.).
  28. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 6 marca 2020 r.. wkz.katowice.pl. [dostęp 2020-03-13]. [zarchiwizowane ztego adresu (2020-06-03)]. (pol.).
  29. Władze miasta.
  30. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-11-05].
  31. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-11-05].
  32. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo śląskie – m. Tychy. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-11-05].
  33. Wybory samorządowe 2018 [online], wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-25] .
  34. Wybory samorządowe 2024 [online], wybory.gov.pl/samorzad2024 [dostęp 2024-05-08] .
  35. Miasta partnerskie [online], Urząd Miasta Tychy, 15 lipca 2015 [dostęp 2020-03-31] (pol.).
  36. Oberhausen – nowe miasto partnerskie Tychów [online], Urząd Miasta Tychy, 17 lutego 2020 [dostęp 2020-03-31] (pol.).
  37. IwonaI. Sobczyk IwonaI.,Tyski socrealistyczny unikat będzie rewitalizowany [online], katowice.gazeta.pl, 17 lutego 2010 [dostęp 2010-03-05] .
  38. PatrykP. Oczko PatrykP.,Tychy. Sztuka w przestrzeni miasta, Tychy: Muzeum Miejskie, 2015,ISBN 978-83-62193-18-9,OCLC 922230070 [dostęp 2021-11-29] .
  39. abcdMuzea. tychy.pl. [dostęp 2018-03-17]. (pol.).
  40. MKDNiS – Muzea utworzone przez osoby fizyczne s. 6, poz. 67.. bip.mkdnis.gov.pl, 19 marca 2014. [dostęp 2021-10-04]. [zarchiwizowane ztego adresu (2021-10-06)].
  41. MKDNiS – Muzea utworzone przez osoby fizyczne s. 4, poz. 41.. bip.mkdnis.gov.pl, 19 marca 2014. [dostęp 2021-10-04]. [zarchiwizowane ztego adresu (2021-10-06)].
  42. abcdefghijGalerie sztuki. tychy.pl. [dostęp 2018-03-17]. (pol.).
  43. Galeria Sztuki Współczesnej „Po drodze” – Tychy – GoldenEurope [online], goldeneurope.pl, 30 sierpnia 2015 [zarchiwizowane zadresu 2016-03-05] .
  44. Profil Teatru HoM w serwisie Facebook[1]
  45. Nowiny Tyskie | Nowy portal informacyjny z Tychów [online], Nowiny Tyskie [dostęp 2022-08-09] (pol.).
  46. Szpital Miejski w Tychach – Historia [online], szpitalmiejskitychy.pl [dostęp 2021-02-07] .
  47. W Tychach ma pojawić się uczelnia. Filię planuje tu otworzyć dąbrowska Akademia WSB [online], Nowiny Tyskie [dostęp 2024-09-04] (pol.).
  48. IrenaI. Kontny IrenaI.,EwaE. Caban EwaE. (red.),Dobra kultury współczesnej w województwie śląskim. [T.] 1: Urbanistyka i architektura, Katowice: Instytut im. Wojciecha Korfantego, 2023, s. 232,ISBN 978-83-67490-28-3 (pol.).
  49. IrenaI. Kontny IrenaI.,EwaE. Caban EwaE. (red.),Dobra kultury współczesnej w województwie śląskim. [T.] 1: Urbanistyka i architektura, Katowice: Instytut im. Wojciecha Korfantego, 2023, s. 240,ISBN 978-83-67490-28-3 (pol.).
  50. Buddyjski Ośrodek Medytacyjny Diamentowej Drogi w Tychach [online] .
  51. Dekanat Tychy Stare [online], archidiecezjakatowicka.pl [dostęp 2023-06-12] .
  52. Dekanat Tychy Nowe [online], archidiecezjakatowicka.pl [dostęp 2023-06-12] .
  53. Dekanat katowicki [online], cerkiew.net.pl [dostęp 2023-06-12] .
  54. Find a house church [online], simplechurchathome.com [dostęp 2023-06-12] .
  55. Kim jesteśmy? [online], kcsw.org [dostęp 2025-02-25] .
  56. Tychy [online], luteranie.pl [dostęp 2023-06-12] .
  57. Zbory Kościoła Wolnych Chrześcijan [online], kwch.org [dostęp 2023-06-12] .
  58. KZ Tychy [online], kz.tychy.pl [dostęp 2023-06-12] .
  59. umtychy.pl [online], umtychy.pl [zarchiwizowane zadresu 2015-04-14] .
  60. Dane wedługwyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowyjw.org [dostęp 2023-12-15] .
  61. Tychy [online], epifania.pl [dostęp 2023-06-12] [zarchiwizowane zadresu 2013-10-12] .
  62. Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu grudnia 2018 r. [online], Główny Urząd Statystyczny, 24 stycznia 2019 [dostęp 2019-02-23] .
  63. abUchwała nr 0150/XLVIII/1088/10 Rady Miasta Tychy z dnia 28 października 2010 r.
  64. Trwa budowa trakcji trolejbusowej w Tychach – będą utrudnienia – Tychy informacje [online], mojetychy.pl [dostęp 2018-11-29] .
  65. Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062).
  66. Lista radnych i podsumowanie wyborów w Tychach – Tychy informacje [online], portalsamorzadowy.pl [dostęp 2024-07-22] (pol.).

Bibliografia

[edytuj |edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Zobacz multimedia związane z tematem:Tychy
DzielniceTychów

Herb Tychów

Województwo śląskie
Miasta na prawach powiatu
Powiaty
Inne zagadnienia

Miasta województwa śląskiego
Miasta na prawach powiatu
Miasta powiatowe
Miasta gminne

Powiat pszczyński (1922–1975)
Przynależność wojewódzka
Miasta (1922–75*)
Gminy wiejskie jednostkowe
(1922–1945)
Obszary dworskie
(1922–1924***)
Gminy wiejskie zbiorowe
(1945–54 i 1973–75*)
Gromady
(1954–72)
  • *do 31 maja 1975
  • **do 26 maja 1975
  • *** → oznacza gminy jednostkowe bądź miasta, do których włączono zniesione obszary dworskie 1.10.1924
Powiat tyski (1954–1975 i 1999–2001)
  • Siedziba powiatu –Tychy
Przynależność wojewódzka
Miasta (1954–75*)
Osiedla (1954–72)
Gromady
(1954–72)
Gminy wiejskie (1973–75**)
Gminy miejskie (1999–2001)
Gminy wiejskie (1999–2001)
Legenda
  • *do 31 maja 1975
  • **do 26 maja 1975
Gminy górnicze

Symbol Górnictwa

GminyGórnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tychy&oldid=78863640
Kategorie:
Ukryte kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp