Film obchodzi dziesiątą rocznicęKaczora Donalda i przedstawia jego urodzinowe przygody przezAmerykę Łacińską w towarzystwie jego latynoskich przyjaciółJosé Carioki iPanchita Pistolesa, z którymi tworzy trio Trzej Caballeros. W filmie wystąpiła większość latynoamerykańskich gwiazd, m.in.Aurora Miranda,Dora Luz iCarmen Molina. Jest to jeden z pierwszych filmów pełnometrażowych, w którym zastosowano połączenie tradycyjnej animacji z żywą akcją z udziałem aktorów. W filmie zadebiutowały postacie Panchita Pistolesa orazPtaka Aracuana(inne języki).
Trzej Caballeros trafili do meksykańskich kin w 1944 roku, a w Stanach Zjednoczonych zadebiutowali rok później. O ile w Meksyku film ciepło przyjęto, tak w Stanach Zjednoczonych okazał się porażką finansową i artystyczną, gdzie szczególnie skrytykowano uganianie się Donalda i jego kompanów za kobietami. Była to również ostatnia animowana produkcja, nad którą intensywnie pracował Walt Disney, który w późniejszej karierze filmowej skupiał się bardziej na filmach aktorskich, zaś animacje traktował po macoszemu.
Kaczor Donald obchodzi swoje urodziny i otrzymuje prezenty od swych przyjaciół zAmeryki Łacińskiej. Pierwszy pakunek zawiera projektor filmowy z filmem dokumentalnymAves Raras opowiadający o ptakach. W nim ekspert, profesor Holloway opowiada o żyjącym naBiegunie Południowympingwinie Pablo. Odróżnia od innych pingwinów tym, że jest bardzo ciepłolubny i chciałby spędzić resztę życia w tropikach[1].
Metodą prób i błędów w końcu wydostaje się z Bieguna Południowego unikając zimna i kieruje się wzdłuż zachodniego wybrzeżaAmeryki Południowej poznając okazjonalnie krajobrazy jej krajów. Gdy dociera dowysp Galápagos jego lodowa łódź roztapia się od gorącego słońca. Ostaje się tylko wanna i na niej Pablo dociera do małej wysepki. Pablo jest szczęśliwy żyjąc na Galápagos, chociaż czasem tęskno mu do Bieguna Południowego[2].
W dalszej częściAves Raras Donald poznaje ptaki żyjące wAmazonii, szczególnie zwariowanegoPtaka Aracuana(inne języki), który potrafi być wszędzie, nawet poza filmem. Narrator mówi, że ostatnia część filmu opowiada o innym niezwykłym ptaku[3].
WUrugwaju pewiengaucho opowiada o tym, jak będąc małym chłopcem, udał się w góry, by zapolować nakondory. Ze zdziwieniem odkrywa onskrzydlategoosła i decyduje się go pochwycić, by zbić na nim majątek. Za pomocą podstępu w końcu łapie osła dając mu imię Burrito. Trenuje go do festiwalowego wyścigu konnego, na którym oferuje się nagrodę wysokości tysiącapesos. Początkowo mały gaucho i Burrito wzbudzają uśmiech politowania, ale dzięki lotu osła wygrywają wyścig. Nagroda przepada, gdyż Burrito ujawnia swe skrzydła i odlatuje w nieznane[4].
W kolejnym prezencie Donalda znajduje się jego przyjaciel zBrazylii –José Carioca z rozkładaną książką. Pojawia się też Aracuan kradnącycygaro José ku jego irytacji. Po ochłonięciu José opowiada Donaldowi o brazylijskim stanieBahia. Oboje udają się do Bahii pociągiem i mimo trudności powodowanych przez Aracuana docierają tam. W oko wpada im piękna Yayá sprzedająca ciasteczka, jednak ta nie zwraca uwagi na ich zaloty. Przybywa grupamalandro(inne języki) i wszyscy biorą udział w dzikiej imprezie[3][5].
Panchito opowiada o symbolice herbu Meksyku i historii jego stolicy –Meksyku. Zabiera on Donalda i José na latającymsarape doPátzcuaro nazywanego rajem dla rybaków i uczą się lokalnego tańcaJarabe Pateño(inne języki). Następnym przystankiem jestVeracruz, gdzie poznają piosenkęLilongo(inne języki). Donald wykorzystuje okazję, by potańczyć z lokalną tancerką. Ostatnim miejscem jestAcapulco, zwane meksykańskąRiwierą, jednak trzech caballeros bardziej interesują tutejsze kobiety[6].
Panchito pokazuje swym kompanom nocne życie Meksyku. Donald znowu pada urokiem kolejnej kobiety jaką jest meksykańska piosenkarka. Pod wpływem śpiewanej przez niej ballady miłosnej Donald tańczy po gwiazdach na niebie. Gwiazdy zmieniają w pocałunki wprawiające Donalda w euforię[3].
Donald ma surrealistyczny zjazd, w którym na przemian pojawiają się piękne kobiety jak i jego kompani. Pojawia się w końcu u boku meksykańskiej tancerki w otoczeniu tańczących kwiatów. Sceneria zmienia się na kaktusy, co nieco komplikuje zaloty. Tancerka dyryguje kaktusami w takt piosenkiJesusita en Chihuahua(inne języki). Obchody urodzin kończy zabawa wkorridę, gdzie Donald odgrywa byka, a Panchito i Josétoreadorów. Kostium byka jest wypełniony fajerwerkami, które wybuchają. Za ich pośrednictwem trzej caballeros oglądają zakończenie swego filmu w trzech językach symbolizujących Meksyk, Brazylię i Stany Zjednoczone[3][7].
1941 rok okazał się płodnym czasem dla Walt Disney Productions. Powstało aż 18 krótkometrażówek, z czego większość występował w nich Kaczor Donald i także tam szły najlepsze pomysły animatorów. Także armia amerykańska nie wcielała męskich pracowników wytwórni, a samo przystąpienie Stanów Zjednoczonych doII wojny światowej nie było pewne. Wraz zjapońskim atakiem na bazy floty i lotnictwa wPearl Harbor w grudniu 1941 roku Stany Zjednoczone oficjalnie włączyły się do wojny i rozpoczęłydziałania wojenne na obszarze Pacyfiku, zaś siedzibę Walt Disney Productions wybrano jako pierwszy punkt oporu terenówLockheed Aircraft przed ewentualnyminalotamijapońskimi. Współzałożyciel i szef wytwórni – Walt Disney, mimo że deklarował się jako patriota i od marca 1941 roku po nawiązaniu kontaktu z George’em W. Papenem, czołowym technologiem tworzącym samoloty wojskowe firmy Lockheed Aircraft, realizował dla nich filmy instruktażowe, nie był zadowolony z zajęcia siedziby studia przez wojsko i coraz większej ingerencji w pracę firmy. Czując się upokorzony twierdził, że władze nie odważyłyby się zająć gmachuUniversal Pictures. Wkrótce napływały kolejne zamówienia od rządu i armii, co pomogło Walt Disney Productions przetrwać trudne lata, gdy rynek normalnych filmów fabularnych zupełnie się załamał. Z dużych projektów kontynuowany był jedynieBambi[13].
Na początku 1942 roku Disney, zachęcony sukcesemDumbo (1941), planował kolejny pełnometrażowy film. Zainteresował się adaptacją niewydanej jeszcze powieściGremlin Lore angielskiego pisarzaRoalda Dahla służącego w Waszyngtonie jako porucznikRoyal Air Force, opowiadającej ogremlinach – stworkach powodujących wadliwe działania samolotów[14]. PisarzEric Knight, służący w Siłach Specjalnych US Army w stopniu majora, był obecny w studiu Disneya, gdy ten tworzył animowane wstawki dlaDlaczego walczymy(inne języki)Franka Capry[15] i zasugerował Disneyowi stworzenie filmu jako aktorskiego z animowanymi postaciami gremlinów[16]. W związku z komplikacjami powodowanych przez RAF, a także odkryciem badań o tym, że publiczność straciła zainteresowanie tematami wojennymi projekt[d] został zarzucony następnego roku i ograniczono się do wydania powieściThe Gremlins Dahla[18] i komiksów wydanych na łamach magazynu komiksowego „Walt Disney’s Comics and Stories” #33–41 (1943–1944)[e][20]. Dahl wspominał, że materiał dla Disneya okazał się zbyt angielski: „Był w stu procentach amerykańskim chłopcem”[18].
15 kwietnia 1942 roku Disney i jego zespół spotkali się z Earlem Bressmanem, dyrektorem sekcji agrokulturalnej w Biurze Koordynatora ds. Spraw Międzyamerykańskich nt.scenorysów do zleconych przez Biuro filmów instruktażowych wyświetlanych w krajachAmeryki Łacińskiej. Disney zwykle chciał rozwinięcia pomysłów, lecz ostatnie słowo należało do Bressmana. Wówczas Disney zdecydował utworzyć film rozrywkowy dziejący się w Ameryce Łacińskiej. Widząc sukces finansowySaludos Amigos (1942), filmu ukazującego kraje Ameryki Południowej i powstałego na zlecenie rządu w ramach politykiGood Neighbor Policy, Disney zdecydował nakręcić kolejny film w podobnym tonie i uznał Meksyk za dobrego kandydata na kolejny latynoamerykański kraj reprezentowany w filmie[21].
Biuro Koordynatora ds. Spraw Międzyamerykańskich zorganizowało i opłaciło w grudniu 1942 roku trzytygodniową podróż do Meksyku. W skład ekspedycji wchodzili Disney, jego żona Lillian i dziesięciu pracowników[22]. Wśród nich byli animatorEric Larson oraz ilustratorkaMary Blair[23]. 9 grudnia ekspedycja Disneya po dotarciuMiasta Meksyk była gorąco witana przez miejscową ludność, funkcjonariuszy publicznych oraz osobistości medialnych. 11 grudnia jej członkowie pojawili się w teatrze Iris na pokazieSaludos Amigos, a podczas wydarzenia popularny spiker Alfonso Sordo Noriega przedstawił ich widzom wyjaśniając, że Disney przybył do Meksyku, aby nakręcić film mający pokazać światu „nasze najpiękniejsze tradycje”. Promowana przez meksykańskie media „disneymania” obejmowała także reedycjęDumbo w kinie Isabel, ekskluzywną ofertę krótkometrażowych filmów Disneya w kinach Avenida i Cinelandia oraz publikację komiksu z José Cariocą w roli głównej – bohateremSaludos Amigos jako dodatek niedzielnego wydania gazety „El Universal(inne języki)”[24].
12 grudnia filmowcy – ochrzczeni przez prasę mianem „ołówkowych legionistów” – pod przewodnictwem dyrektora Narodowej Rady Turystycznej Alejandro Buelny odwiedziliBazylikę Matki Bożej z Guadalupe, gdzie odbywała się liturgiaNajświętszej Maryi Panny z Guadalupe. Obchody święta mocno zaintrygowały Disneya, który stwierdził że „nigdy podczas wszystkich jego podróży nie widział takiego spektaklu”. Szczególnie zafascynowali go tancerzeconcheros(inne języki), z którymi zaczął wspólnie tańczyć mimo bariery językowej. Następny dzień ekspedycja spędziła na przejażdżce łodziątrajineras(inne języki) po kanałach dzielnicyXochimilco, robiąc dokumentację swoimi 16-milimetrowymi kamerami. Po południu Disney był widzem pierwszej w swoim życiukorridzie i nawet wyjął chusteczkę, żeby poprosić o ucho i ogon byka które przekazanomatadorowi Davidowi Liceadze[25].
Kiedy dziennikarz Juan Denegri spekulował, czy Disney odwiedzi inne meksykańskie miejscowości, ten spotkał się z sekretarzem spraw wewnętrznychMiguelem Alemánem Valdésem, aby porozmawiać odnośnie kwestii wykorzystania kreskówek w celach „edukacyjnych, zdrowotnych i turystycznych”. Filmowiec został przyjętyPałacu Narodowym na specjalnej audiencji przez prezydenta MeksykuManuela Ávilę Camacho. Jednym z tematów rozmów byłopolo, którego Disney i Ávila Camacho byli wielkimi miłośnikami. Amerykanin zaproponował prezydentowi, aby „wysłał swoją drużynę na wiosnę przyszłego roku” na mecz towarzyski z Meksykanami. Dzień później Disney przebrany zacharro(inne języki) wraz z Lillian udał się na zorganizowane przez władze ujeżdżanie byków typujaripeo na ranczu El Charro, na którym byli również aktorkaAnn Sheridan i meksykańska aktorkaEsther Fernández(inne języki) towarzysząca burmistrzowiDallas Woodallowi Rodgersowi. Ostatnim punktem trasy były obchody 20 grudnia meksykańskiej bożonarodzeniowej tradycji Las Posadas na ranczu Artista[26].
21 grudnia Walt Disney i jego towarzysze wyjechali z powrotem do Hollywood z setkami szkiców miejsc, 500 stóp nagranej taśmy filmowej i kolekcją muzyki meksykańskiej. Wedle gazety „Excélsior(inne języki)” Disney był „pod wielkim wrażeniem postępowej postawy wszystkich urzędników rządowych, których spotkaliśmy. Robią wiele dobrych rzeczy dla narodu meksykańskiego i wszyscy chcą jak najściślejszych stosunków między naszymi narodami”[26]. W lutym 1943 roku meksykańska gazeta „Población” prezentowała artykuł „Walt Disney nos visita” zilustrowana obrazkiem ubranego jak Disneya siedzącego okrakiem na osiodłanym Kaczorze Donaldzie[27]. Tytuł przygotowywanego filmu brzmiałSurprise Package[22].
Głównym bohaterem uczyniono Kaczora Donalda, mimo że w wytwórni panowało powszechne przekonanie, iż postać nie udźwignie pełnometrażowego filmu. Podstawowym czynnikiem był fakt, że wysoka popularność Donalda zapewniała obecność widzów w kinach[8]. Wówczas był popularniejszy od flagowej postaci Walt Disney Productions –Myszki Miki, z biegiem lat zmarginalizowanego w kreskówkach, i miał więcej poświęconych sobie krótkometrażówek. W kreskówkach takich jakNitownica(inne języki) (1940) Donald z urwisa stawał sięeverymanem, z którym każdy mógł się zidentyfikować. Także kwacząca mowa Donalda stawała się coraz bardziej zrozumiała. WPan Kaczor ma randkę(inne języki) (1940) stał się wygadany i elokwentny tak jak tylko kiedyś prawo miał jedynie Miki. Przejął też od niego psa Pluta i jego arcywrogiem stał sięCzarny Piotruś, dotychczasowynemezis Mikiego. Donald zwykle jest interpretowany jako ciemna strona Disneya, więc od początku budził ogromne zainteresowanie[13]. Disney jako swój anonimowy animator – metoda, z której często korzystał w przeszłości, by wypowiedzieć się bez podpisu – o Donaldzie pisał tak:
„Miki ma dziś ograniczone pole manewru, ponieważ jego publiczna idealizacja zmieniła go w harcerzyka. Za każdym razem, gdy angażowaliśmy go w jakiś trik, atak szału, psikusa, tysiące osób przysyłało do nas gniewne listy. Dlatego tak łatwo przyszło nam stworzenie Kaczora Donalda. Był naszym wyjściem kłopotliwej sytuacji. Dzięki niemu mogliśmy wykorzystać wszystkie pomysły, których nie mogliśmy wypróbować na Mikim”[28].
Członkowie załogi Disneya odbyli jeszcze samodzielnie dwie podróże do Meksyku w 1943 roku. Druga z nich, odbyta w marcu, była pasmem problemów. Rezerwacje hotelowe nie zostały dotrzymane, próba sesji nagraniowej została opóźniona i utrudniona przez spór między związkiem muzyków radiowych a związkiem muzyków studyjnych, a prośby o surowe materiały filmowe opóźniały się z powodu postępowań administracyjnych. Z tego powodu dokumentacja dotycząca Meksyku pochodziła z różnych źródeł. W trakcie trzeciej podróży odbytej we wrześniu 1943 roku ekipa zapomniała się z ośmioma odcinkami serii filmów dokumentalnychFitzPatrick Traveltalks produkcjiJamesa A. Fitzpatricka poświęconymi różnym aspektom Meksyku[29].
Część pomysłów na segmenty wykorzystano jeszcze z czasów dokumentacji doSaludos Amigos w 1941 roku. Wówczas podczas pobytu w Brazylii animator James Bodrero usłyszał piosenkęCanto de Aracuã w wykonaniu brazylijskiego piosenkarzaAlmirante(inne języki). Zakochany w piosence Bodrero chciał się dowiedzieć więcej o tytułowym aracuã, poszedł do National Library wRio de Janeiro.Aracuã to była portugalska nazwaczakalaki północnej, jednak Bodrero uznał, że ptak nie jest zbytnio interesujący i zdecydował zaprojektować swoje wyobrażenie nt. ptaka inspirując się muzykąCanto de Aracuã. Swe pierwsze szkice ptaka były karykaturami zaprzyjaźnionego z nim Williama Cottrella i nazwał go Aracuanem[12]. W kwietniu 1942 roku Aracuan miał wystąpić opracowanej przez Jacka Millera krótkometrażówceThe Lady with the Red Pompom obok José Carioci i bezimiennegotukana, która została anulowana[30].
Wedle meksykańskich publikacji datowanych na wczesny rok 1943, Disney miał już w głowie pomysł na postać reprezentującą Meksyk – miał to być przechwalający się, perypatetyczny kogut[22]. Za opracowanie koguta odpowiadał meksykański animator i pracownik działu scenariuszowego Ernesto Terrazas; postać nazwana została Panchito[31]. Schemat kolorów nie mógł się kłócić z niebiesko-biało-żółtą kolorystyką Donalda i zielono-kremowo-cynobrową José, a także współgrać z tłami, wobec czego Panchito otrzymał żółte dziób i nogi, czerwone pióra, szary kapelusz i purpurowy ubiór[32].
Wojna spowodowała, że Disney myślał o filmach łączących żywą akcję z animacją, ponieważ, jak mówił po latach, wytwórnia nie miała na tyle artystów i animatorów, by stworzyć pełnoprawną animowaną pełnometrażówkę. Jako pierwszy został wybranySurprise Package. Choć łączenie animacji z żywą akcją było znane Disneyowi, gdy ten tworzyłAlice Comedies w latach 20.,Surprise Package był pierwszym filmem, gdzie zastosowano tę technikę na szeroką skalę, a także w kolorze[22].
Aurora Miranda w towarzystwie Disneya i brazylijskiego korespondenta Belisário de Souzy (1944).
W związku z koncepcją łączenia filmu aktorskiego z animacją Disney myślał o odpowiednich aktorach. Jego pierwszym wyborem była brazylijska tancerka i piosenkarkaCarmen Miranda, która była wówczas jedną z największych i wpływowych brazylijskich gwiazd w Stanach Zjednoczonych, mająca już występy wpierw naBroadway i potem wHollywood[33]. Jego pomysł polegał na połączeniu w krótkometrażówce zatytułowanejBlame it on the Samba Mirandy i specjalizującej w muzyce latynoskiej organistkiEthel Smith z dwiema animowanymi postaciami: Kaczorem Donaldem i José Cariocą[34].
Ale żeby zaangażować Mirandę, ta musiałaby zerwać wiążący z nią kontrakt20th Century Fox, a jej wiceprezes i współzałożycielDarryl F. Zanuck – wciąż reperujący finanse po czeku na 60 tys. dolarów, który wypisał na odebranie artystki odLee Shuberta – nie zamierzał oddać swojej nowej gwiazdy konkurencji. Zrezygnowany Disney był gotów zrezygnować zBlame it on the Samba, ale Miranda zasugerowała mu swoją młodszą siostręAurorę i zapewniła Disneya, że uzyska zgodę Zanucka na zapewnienie mu „doradztwa technicznego” bez kredytu i wynagrodzenia w przypadku scen jej siostry. Zgodnie ze swą obietnicą Disney ujrzał występ Aurory Mirandy wLos Angeles i spodobało mu się to, co zobaczył[34].
Blame it on the Samba nigdy nie zostało nakręcone, ponieważ inżynierowie Disneya nie udoskonalili jeszcze aparatu technicznego umożliwiającego łączenie postaci animowanych i aktorów na żywo w tej samej scenie. Jednak sugestie Carmen dotyczące ubrań, dialogów i ruchów Aurory podczas dwóch dni zdjęciowych zostały przekształcone w scenorysy. 28 października 1942 roku Miranda wzięła udział w przesłuchaniu do brazylijskiego segmentuSurprise Package, gdzie z miejsca została zatrudniona[35]. W role towarzyszących jej malandros wcieliła brazylijska grupa muzycznaBando da Lua(inne języki)[11]. Prócz Mirandy Disney zatrudnił dwie meksykańskie artystki –Carmen Molina iDora Luz[36]. Część meksykańskich wykonawców odwiedziłoKalifornię, aby wystąpić w scenach, które ostatecznie zostały wykorzystane w gotowym filmie[29].
Role Donalda i José kontynuowaliClarence Nash iJosé Oliviera. Do roli Panchita zatrudniony był amerykańsko-meksykański artysta estradowy Joaquin Garay, grający występy wMetro-Goldwyn-Mayer[37]. Garay, wówczas występujący w klubie nocnym „Copacabana” wSan Francisco został wybrany spośród stu aktorów[38]. Garay, mimo że był rodowitym Meksykaninem, prawie całe życie spędził w Stanach Zjednoczonych i przez to dla doświadczonego ucha jego akcent i wymowa nie brzmiały przekonująco meksykańsko.Jack Cutting, który jak wSaludos Amigos odpowiadał wersje obcojęzyczne na rynki zagraniczny, zauważył problem już w lutym 1944 roku, kiedy usłyszał najwcześniejsze nagrania: „Wykonanie piosenki przez Garaya jest doskonałe, ale nie przejmujcie się tym, jak potraktował narrację z »Las Posadas«. Wygląda na to, że za bardzo starał się uzyskać meksykański akcent. Wydaje się to sztuczne, a ton i tempo narracji odbiegają od obrazów i muzyki w sekwencji”. Cutting wobec tego zatrudnił meksykańskiego aktoraFelipe’a Turicha jakotrenera wokalnego dla Garaya. Jednak na potrzeby dubbingu w meksykańskiej odmianie hiszpańskiego Cutting zdecydował się użyć Turicha jako głosu Panchita, zaś Garaya wyłącznie do partii wokalnych[39]. Głosu ptakowi Aracuanowi użyczył Almirante, którego piosenka zainspirowała do stworzenia postaci[12]. Był to pierwszy film animowany wytwórni, w którym podano w liście płac aktorów głosowych, czego dotychczas Disney się wystrzegał uważając, że złamie to iluzję autentyczności animowanych postaci[40].
Tak jak w przypadku wSaludos Amigos część segmentów pierwotnie była tworzona jako niezależnie odSurprise Package. Jednym z nich byłDown Uruguay Way opracowywany wcześniej na przełomie października i listopada 1941 roku przez Williama Cottrella, opowiadający opelikanie Percym ibekasie Sidneyu. W lutym 1942 roku został pomyślany jako segment doSurprise Package poświęcony Urugwajowi umieszczając akcję wLa Plata, pelikan otrzymał imię Monte, a bekas Video na cześćMontevideo, stolicy Urugwaju[41][29]. Za finalny scenariusz doDown Uruguay Way odpowiadał scenarzysta komiksowy Del Connell[42]. OstatecznieDown Uruguay Way nie włączono do gotowego filmu i wydano jako samodzielną kreskówkę pt.The Pelican and the Snipe mającą premierę 7 stycznia 1944 roku[43]. Connell podczas stacjonowania wPanamie w służbie wojskowej, opracował historię o ciepłolubnym pingwinie Pablo. Pomysł przesłał do Disneya, który zatwierdził i uczynił panamskim segmentemSurprise Package. Connell wspominał, że otrzymał czek w wysokości i podziękowanie na arkuszu celuloidowym[42]. Historyk J.B. Kaufman zauważa, że pomysł o pingwinie pojawił się jeszcze podczas 1941 roku, nim Disney pierwszy raz udał się do Ameryki Południowej i był opracowywany zaraz po powrocie Disneya do kraju[41].
Do filmu wykorzystano będący na ukończeniuThe Flying Gauchito, pierwotnie pomyślany jako częśćSaludos Amigos zatytułowanaThe Remarkable Donkey, ale odrzucony ze względu na podobieństwa tematyczne doEl Gaucho Goofy[44]. Pomysłodawca, animator James Bodrero prawdopodobnie inspirował się zanikającą tradycją gauchos polowań na kondory, której był świadkiem wArgentynie. Larry Lansburgh opisał w swoim pamiętniku:
„O czwartej nad ranem gauchos zarżnęli dwie kalekie stare klacze i umieścili padliny u podnóży zbocza wzgórza. Jeśli dzień będzie pogodny, kondory zejdą z gór i dokonają wyczynu. Widzą z odległości mil (...). Ptaki te są ogromne. To największe latające ptaki na świecie. Rozpiętość skrzydeł jest większa od strusia i są w stanie unieść świeżo urodzone cielę (...) Gauchos chowali się w wąwozie, aż ptaki były syte, wtedy wykonali dziką szarżę z pałkami wielkości kijów do polo, lecz cięższymi, ścigając ptaki aż do zbocza wzgórza. Ptaki będąc pełnymi i zmuszonymi wznieć w górę tracąc wysokość ze zmęczenia. Następnie jeźdźcy uderzają je w szyję. Byliśmy bardzo podekscytowani polowaniem i oczywiście naszkicowaliśmy już gagi przedstawiające nas, jak kondory wyciągają nas z siodeł”[45].
Z filmu usunięto dwie sekwencje;Xochimilco będącą miłosną balladą osadzoną w ogrodach tytułowej dzielnicy orazParicutín o farmerze mającym pole uprawne przytytułowym wulkanie, inspirowaną początkami jego formowania się. Nad usuniętym materiałem ubolewał reżyserJack Kinney, jako że był niemal kompletny[46].
W maju 1942 roku James Bodrero pracował również przy sekwencji brazyliskiej pt.Carinhoso[12] nawiązującej do utworuPixinguinhy(inne języki) iJoão de Barro(inne języki) z 1937 rokuo tym samym tytule(inne języki). Miała być częścią sekwencji poświęconej Brazylii pt. łączącej animację z Aurorą Mirandą wykonującą piosenkęOs Quindins de Iaiá brazylijskiego kompozytora Ary’ego Barroso[47]. Sekwencja została porzucona, kiedy goszczący studio Disneya brazylijski muzykAloysio de Oliveira(inne języki) zwrócił uwagę na fakt, że piosenka nie ma nic wspólnego z Bahią, której sceneria miała być podczas prezentacji utworu. Jako jej subtytut powstałBaía na podst. innego utworu muzycznego Barrosy –Na Baixa do Sapateiro (1938)[48]. Za tła do scen podróży pociągiem odpowiadała Mary Blair[49], a za animację pociąguLes Clark, by utrzymać w konsekwencji styl Blair[50].
Podczas swej pierwszej podróży do Meksyku Mary Blair była świadkiem obchodów Las Posadas. Trzy miesiące później Blair od razu rozpoczęła prace nad koncepcjąLas Posadas, którą wkrótce włączono do filmu[23]. Sekwencja stanowiła nieruchome ilustracje Blair i jedyną animacją był ruch płomieni świec trzymanych przez dzieci[51]. Krótko po zakończeniu sekwencji 19 marca 1943 roku Blair udała się na jednomiesięczną podróż doKuby z polecenia Disneya, który miał już w głowie trzeci poSaludos Amigos iSurprise Package film składankowy pt.Carnival, w którym miały znaleźć się sekwencje o Brazylii, Meksyku i Kubie[52].
Animacja wSurprise Package była bardziej eksperymentalna ze względu na ograniczony budżet i działania wojenne. Tła często opierano na motywach sztuki meksykańskiej i rdzennoamerykańskiej[53]. Za animację Panchita odpowiadałWard Kimball[31], z kolei Eric Larson animował Ptaka Aracuana[54]. Podczas słuchania tytułowej piosenki Kimball uznał, żeby zdecydować się na „dosłowność optyczną”: „To, co słyszysz, jest tym, co widzisz. Kiedy mówią, że mają serapes – pojawiają się serapes. A kiedy postacie wychodziły z prawej strony, wchodziły z lewej strony; wychodziły z lewej strony i wchodziły od góry. To było optycznie abstrakcyjne”[55].
Łączenie akcji na żywo i animacji w kolorze było trudną operacją, ale Disney nalegał na rozwój i udoskonalanie tej techniki. Ken Anderson wspomina, że „Walt zawsze próbował wymyślić coś nowego, co naprawdę wprawiłoby go w osłupienie. Dlatego niecierpliwiły go wszelkiego rodzaju ograniczenia i ograniczenia techniczne. Chciał wolności robienia wszystkiego, co poprawi iluzję rzeczywistości”[36]. Za udoskonalenie procesu łączenia animacji z wstawkami aktorskimi odpowiadał dyrektor działu technicznego studiaUb Iwerks[56]. Podczas tworzenia sekwencji wpierw nagrano muzykę i piosenki, a następnie dopasowano do nich akcję rysunkową. Optycy zaprojektowali i opracowali specjalne soczewki kwarcowe, aby zapewnić maksymalne światło z projektora. Ekipa dźwiękowa ustawiła przezroczysty plastikowy ekran o wymiarach 14 na 20 stóp, umieściła projektor wyświetlający gotowy materiał animowany w odległości 50 stóp po jednej stronie, a kamerę w odległości 25 stóp po przeciwnej stronie. Aranżacja przewidywała występ żywego aktora na scenie przed wyświetlaną animacji oraz rejestrację kamerąTechnicolor. Skomponowane sceny kręcono bez dźwięku i ruchy ust synchronizowano z nagranym wcześniej materiałem dźwiękowym[31]. W paru miejscach dodawano w postprodukcji elementy animacji na pierwszy plan, na wybranych fotostatach[54]. Sceny z Acapulco nagrano na parkinguWalt Disney Studios. Jak wspominał Jack Kinney: „Przynieśli piasek i rozłożyli go, ale padał deszcz i piasek był mokry. I było zimno; miało to miejsce w styczniu lub lutym i biedne dziewczęta miały wszędzie gęsią skórkę”[46].
Wkrótce film zmienił nazwę naThe Three Caballeros ze względu na trzech bohaterów: Donalda, José i Panchita[57]. Produkcja była prawie ukończona jesienią 1944 roku[22]. Film miał kilka poważnych opóźnień w związku brakiem taśmy Technicolor, której większość przejąłDepartament Wojny Stanów Zjednoczonych[58].
Prócz brazylijskich muzyków do stworzenia muzyki zostali zatrudnieni meksykańscy kompozytorzyAgustín Lara iManuel Esperón. W wydaniu reklamowym studia Lara, Esperón i Barroso byli opisani jakoJerome Kern,Cole Porter iVincent Youmans z Ameryki Południowej[36]. W samym filmie pojawiło się szesnaście piosenek. Niemal wszystkie piosenki i melodie powstały przed filmem bądź bazowały na istniejących już latynoamerykańskich utworach. Anglojęzyczne wersje do owych piosenek napisał Ray Gilbert, a melodie zostały przearanżowane przezCharlesa Wolcotta[59]. Jedyną nową piosenką w filmie byłaMexico w kompozycji Charlesa Wolcotta i z słowami napisanymi przez Raya Gilberta. Wykonawcą piosenki był kolumbijski piosenkarzCarlos Ramírez(inne języki)[60]. Nie ma pewności co do pochodzenia zawartego, w scenie z pociągiem w segmencieBaía, utworuPandeiro & Flute autorstwa Benedito Lacerdy, przearanżowanego w filmie przez Charlesa Wolcotta. W opinii archiwisty Walt Disney Archives Dave’a Smitha, został licencjonowany przez Walt Disney Productions mimo żadnych dowodów potwierdzających jego opinię[61].
Tytułowa piosenkaThe Three Caballeros, bazowała swą melodię na meksykańskiej piosence¡Ay Jalisco, no te rajes!, skomponowanej przez Manuela Esperóna i napisanej przez Ernesto Cortázara[62] i wydanej w meksykańskim filmie pod tym samym tytułem z 1941 roku[63].
Baía oparta była na brazylijskiej piosenceNa Baixa do Sapateiro (1938) Ary’ego Barroso. Słowa Raya Gilberta do anglojęzycznej wersji nie były tłumaczeniem oryginalnych portugalskich tekstów Barroso i znacznie się od nich różnią, podobnie jak ton i tematyka[64]. Jednak oba utwory łączy podobny motyw tęsknoty za przeszłością[65].Baía zaśpiewał brazylijski piosenkarzNestor Amaral(inne języki)[66], który prócz wykonania piosenki zagrał sprzedawcę pomarańczy śpiewając piosenkęPregões Cariocas (1931/1936) autorstwa João de Barro wOs Quindins de Yayá[11].
PiosenkęHave You Been to Bahia? napisał Dorival Caymmi i opublikował ją w 1941 roku jakoVocê Já Foi À Bahia. Piosenka została przetłumaczona na angielski bez poważnych zmian, z wyjątkiem zmiany słowa „nega”, brazylijskie określenie na kobietęafrykańskiego pochodzenia, na „Donald”, do którego piosenka była adresowana w filmie. Część piosenki została pozostawiona w oryginale[65].
Os Quindins de Yayá była jednym z niektórych piosenek, które zostały zostawione w oryginalnym języku[67]. Wykonująca utwór Aurora Miranda znajdowała się w Walt Disney Studios na osiemnaście miesięcy, codziennie musząc chodzić do studia[68].
You Belong to My Heart oparto na melodii meksykańskiej piosenkiSolamente una vez Agustína Lary[69].
Ze względu na trudności finansowe studia w latach czterdziestych XX wieku prawa muzyczne doTrzech Caballeros przekazano Ralphowi Peerowi i firmie Southern Music and Peer International[70]. Równocześnie powstała hiszpańska i brazylijska wersja piosenek, tworzona na rynek latynoamerykański. Wariant tych piosenek doczekał się wydania albumowego w 1975 roku przez hiszpańskie wydawnictwo muzyczne Hispavox[71]. W 1976 roku album ten został wydany w Stanach Zjednoczonych w ramach serii „Discos Disneylandia”. W 1944 roku Decca wypuściłapłyta gramofonową z wybranymi piosenkami, gdzie wokal do części z nich wykonywał Charles Wolcott. Zapisy te nie zostały udostępnione na płytach LP ani singlach. W 1958 rokuDisneyland Records wydałopłytę drugogrającąSaludos Amigos: Disney’s Songs from South of the Border na której znalazła się muzyka zTrzech Caballeros iSaludos Amigos z kilkoma fragmentami ścieżki dźwiękowej, ale głównie w nowej wersji nagranej w studiach w Ameryce Południowej. Album został udostępniony wiTunes[72].
The Three Caballeros: Music From The Walt Disney Production[73] –1945
Przed premierą Disney ufnie prorokował, żeTrzej Caballeros odnowią złotą erę animacji. Jednocześnie uznał film za swój ostatni film animowany, gdy rok przed premierą zaczął się wycofywać z produkcji animacji na rzecz filmów aktorskich rozpoczynając produkcjęPieśni Południa (1946)[75].
W sierpniu 1943 roku Disney i Nash udali się do Meksyku, gdzie Disney wraz z Francisem Alstockiem,Louisem B. Mayerem i Jamesem A. Fitzpatrickiem miał otrzymaćOrder Orła Azteckiego. Była to druga wizyta filmowca w Meksyku. W drodze na dół z samolotu Disney wykrzyknął pełen entuzjazmu: „Saludos, amigos!” i po raz kolejny został przyjęty na lotnisku przez Alejandro Buelnę i „jego eskortęmariachi”, a na jego drodze spadały czerwone goździki niesione przez „karawanę ładnych dziewcząt w panamerykańskich mundurach”. Podczas ceremonii odznaczenia w teatrze Metropolitan sekretarz spraw zagranicznychEzequiel Padilla Peñaloza oświadczył, że Disney „oddał swoje niezwykłe zdolności oraz olśniewającą i owocną pracę na rzecz zjednoczenia narodów Ameryki. Polityce dobrego sąsiedztwa odpowiada kinematografia dobrego sąsiedztwa”. Z kolei Buelna powiedział, że Disney „dokonał cudu, całkowicie zmieniając przed światem fałszywą koncepcję zrujnowanego Meksyku, ze wszystkimi wadami i bez cnót. Należało położyć kres Meksykowi cuchnącemu prochem lub brzmiącym jak fałszywa waluta, pokazać duszę narodową, jej zwyczaje i cnoty narodu, który stara się wznieść ponad miejsce, w którym został umieszczony”[26].
Podczas tego wydarzenia odbyła się wymiana flag pomiędzy artystami meksykańskimi i amerykańskimi, w której uczestniczyli m.in.Hedy Lamarr,Walter Pidgeon, Clarence Nash, Esther Fernández,Gloria Marín(inne języki) iDavid Silva(inne języki). Na zakończenie orkiestra policyjna miasta Meksyk zaśpiewała hymny obu krajów, które zostały odśpiewane na stojąco przez „pełną szacunku publiczność, która wypełniła pięć tysięcy miejsc w pięknym teatrze”[26].
Gdy film był w fazie produkcji w sierpniu 1943 roku na łamach 35. numeru „Walt Disney’s Comics and Stories” opublikowano opowiadanieLa Piñata nawiązujące doLas Posadas, którym Panchito – wówczas nazywający się Pancho the Charro – pierwszy raz się pojawił w jakimkolwiek medium[76]. Jeszcze przed premierą filmu Panchito oficjalnie zadebiutował w komiksie o tym samym tytule z udziałemKwarelli Dziobak(inne języki) w „Walt Disney’s Comics and Stories” #38 (listopad 1943)[77]. W latach 1944–1945 Panchito był głównym bohaterempaska komiksowegoSilly Symphonies autorstwaBilla Walsha iPaula Murry’ego. Występował w nim jako wędrującyvaquero(inne języki) w towarzystwierumaka Señora Martineza, zaś akcja działa się w Meksyku[78]. W kwietniu 1945 roku opublikowano komiksową adaptację o tym samym tytule autorstwaWalta Kelly’ego(inne języki) jako 71. numer magazynu komiksowego „Four Color Comics”[79][80].
Panchito w samym filmie był pozbawiony nazwiska, a także nigdy nie pada jego imię poza napisami początkowymi. Jego nazwisko – „Pistoles” pojawiło się w kilku materiałach autoryzowanych przez Disneya w latach 40. XX wieku, w tym gościnnym występie caballeros w audycji radiowejCommand Performance. Nazwisko to zostało spopularyzowane przez scenarzystę i rysownika komiksowegoDona Rosę po jego komiksiePowrót trzech caballeros (2000), choć sam autor zarzekał że nie chciał, by jego osobiste interpretacje postrzegano jako oficjalną wersję[f][78].
W prasie podkreślano przełomowość połączenia animacji z żywą akcją[81]. Virginia MacPherson z „St. Petersburg Times” zachwalała wysoki poziom techniczny i opisała trzech głównych bohaterów[82]. Magazyn popularnonaukowy „Popular Science” zamieścił artykuł „How Disney Combines Living Actors with his Cartoon Characters” przedstawiający kulisy procesów technicznych animacji filmu[83].
Światowa premiera odbyła się w 21 grudnia 1944 roku w Mieście Meksyk w stołecznym kinoteatrze Alameda. Choć tutejsza prasa zapowiadała trzecią wizytę Disneya w Meksyku na premierę, ten nie przyjechał. Reprezentował go jego starszy brat i wiceprezes Walt Disney Productions –Roy Disney. Podczas kampanii premierowej prasa podkreślała, że Meksyk ma ogromny dług za film „poświęcony ludziom, którzy zdecydowali się uścisnąć dłonie i przyjąć jedną ideę: ostateczne zwycięstwo”. Gazeta „Novedades” nazwała Disneya „malarzem kinematograficznym naszego Meksyku, tradycyjnego i narodowego”, a film „osiąga doskonałość siódmej sztuki:Trzej Caballeros to nie film rysunkowy, to Ameryka Łacińska na ekranie (...) Kaczor Donald rozbijający piñatę to piękny i ekscytujący hołd złożony Meksykowi (...) Cały Meksyk powinien znać już słynnego Pancho Pistolasa, [który] uczy swoich przyjaciół rzeczywistości prawdziwego Meksyku, Meksyku pełnego światła, koloru i radości”[84].
Na premierze pojawili się znane osobistości ze świata kultury i polityki, m.in. sekretarz zasobów wewnętrznychMiguel Alemán Valdés, biznesmen i właściciel AlamedaEmilio Azcárraga Vidaurreta(inne języki), producent filmowy Santiago Reachi, Carmen Molina, Agustín Lara, Esther Fernández oraz aktorzy Max Gómez,Lilia Michel(inne języki),Rafael Baledón(inne języki) i Roberto Cantú. Prezydenta Ávilę Camacho reprezentował Ezequiel Padilla Peñaloza. Na antresoli teatru odbyła się wystawa i wyprzedaż figurek popularnych postaci Walt Disney Productions. Na scenie wystąpili duet Germán Valdés i Marcelo Chávez, a następnie Dora Luz z orkiestrą pod batutą Everetta Hoaglanda. Mistrzem ceremonii był spiker radiowy Pedro De Lille, gwiazdaXEW-AM(inne języki)[85].
Amerykańska premiera odbyła się 3 lutego 1945 w nowojorskimRadio City Hall. G.S. Eysell, menedżer teatru i dawny szkolny znajomy Roya Disneya zKansas City, odrzucił film jako atrakcję swego teatru. Napisał do Nelsona Rockefellera w liście z 29 listopada 1944, żeTrzej Caballeros ze wszystkich filmów Disney są najmniej zachęcający: „Wydaje mi się, że oprócz braku fabuły i ciągłości, jest on hałaśliwą nudą. Nawet gdy staje się animowanym przewodnikiem podróżniczym, nie trafiał w sedno, ponieważ otrzymujemy tylko zagmatwany i pobieżny obraz Ameryki Łacińskiej”. Nie był on pod wrażeniem technikaliów filmowych, odrzucając je jako „nieciekawe demonstracje technicznej wirtuozerii”[22].
W Polsce dotychczas miał premierę jedynie segmentThe Cold-Blooded Penguin w ramach emisji telewizyjnejMyszki Miki i przyjaciół (1994–1995) naTVP1, a cały film miał premierę 14 czerwca 2022 roku na serwisie strumieniowymDisney+[86] w związku z pojawieniem się platformy w krajachEuropy Środkowej[87].
Film pojawił się jako odcinek programu telewizyjnegoWalt Disney’s Disneyland jako „A Present for Donald” 22 grudnia 1954 roku[88].The Flying Gauchito został wydany jako samodzielna kreskówka 22 lipca 1955 roku[89]. Film w skróconej wersji był wznowiony w kinach w 27 sierpnia 1976, w podwójnym seansie zTreasure of Matecumbe (1976), w ramach bloku kinowego Walt Disney Summer Film Festival[90]. W tej samej formie 1977 roku był ponownie wyświetlany jako średniometrażowy dodatek przed wznowionymNever a Dull Moment (1968)[91][92].
Pierwsze wydanie domowe filmu wydano w 1982 roku naVHS iBetamax[93][94]. W 1995 roku został wspólnie zSaludos Amigos naLaserdisc w serii „Exclusive Archive Collection”[95]. PóźniejTrzech Caballeros wydano naDVD kolejno w 2000, 2002 i 2008 roku[96]. 30 stycznia 2018 roku został wydany naBlu-ray jako częśćSaludos Amigos and The Three Caballeros 75th Anniversary Edition 2-Movie Collection[97].
Trzej Caballeros otrzymali negatywne recenzje za słabą treść, wulgarny styl i brak uroku. Wielu widzów i krytyków uskarżało się na erotyzm w filmie, uważając flirty i tańce Donalda z realistycznie przedstawioną latynoską kobietą za nieprzyzwoite i niedopuszczalne w rodzinnej rozrywce[58]. „The New York Times” określił film jako „mieszankę bezguścia, dziwnego mistycyzmu i autentycznej fantazji gwarantującą wprawienie w zdumienie każdego krytyka nieurzeczonego beznadziejnie nazwiskiem Disneya” i stwierdził, że romans animowanej postaci z aktorką może zaniepokoić „ludzi mniej wrażliwych niżurząd Haysa”, a „sekwencja z Kaczorem, młodą damą i długą aleją rysunków kaktusów zostałaby najprawdopodobniej uznana za sugestywną w mniej niewinnym filmie”[98]. „Los Angeles Times” ostrzegał, że jeśli Disney „nie powróci szybko do swych oryginalnych standardów piękna i inspiracji,Legion Przyzwoitości może zastanowić się nad zagraniem drwala i sięgnąć po siekierę”[99]. W Meksyku film spotkał się z przychylniejszym przyjęciem, choć nie brakowało krytycznych opinii.Salvador Novo(inne języki) nie był zadowolony z turystycznego i stereotypowego wizerunku jego kraju, jaki film przedstawiał[85]. Tamtejsi krytycy kulturowi często argumentowali, że północnoamerykańskie kreskówki wywarły o wiele zdrowszy wpływ na meksykańskie dzieci niż krajowe produkcje kulturalne. FilmySaludos Amigos iTrzej Caballeros przyczyniły się do zrozumienia przez dzieci piękna i norm płciowych[100].
Po finansowej klapie i krótkim okresie wyświetlania w Stanach Zjednoczonych Disney wycofał film z ogólnej dystrybucji. Chociaż nie skomentował tego publicznie, przed Royem wyznał, że krytyka filmu miała podłoże bardziej polityczne niż artystyczne i liberalne media mszczą się za jego postawę podczas strajku jego animatorów w 1941 roku[g]. Był zdania, że prawdziwe odczucia wobecTrzech Caballeros odznacza zawsze sprzyjający mu magazyn „Look” dający pozytywną recenzję w artykule „Disney – Teacher of Tomorrow”[99], chwaląc jego bezinteresowny patriotyzm w czasie wojny: „Mówiąc symbolicznie, celuloidowy kaczor wyłonił się z drugiej wojny światowej w postaci największej potencjalnej siły edukacyjnej jakiej ten świat nigdy nie znał. Kaczor Donald pełni funkcję międzynarodowego języka rozwijającego się i doprowadzanego do perfekcji od 25 lat przez 43-letniego Walta Disneya”[101]. Wkrótce po wydaniu „Look” Barbara Deming na łamach „The Partisan Review” dała recenzję negatywną pt. „The Artlessness of Walt Disney”, w której podsumowywała: „[Disney] poddaje się wreszcie swemu materiałowi i pozwala się kierować – podobnie jak Kaczor Donald po pociągnięciu za kokardę opasującą trzecią paczkę pozwala wciągnąć się w kalejdoskopową spiralę (...) Mamy przed sobą koszmarny obraz. Od tej chwili film staje się potworny (...) lubieżny, psychopatycznie chaotyczny, [i] bardzo trudny do oglądania. Cały ten film sięga po prostu wyżyn histerii”[102].
Po latach odbiór się polepszył. SerwisRotten Tomatoes przyznał mu wynik 88%[103]. Ward Kimball mile wspominał pracę nad filmem: „Wszystko inne, co zrobiłem, krytykuję; mówię, że powinienem był zrobić to czy tamto, ale przyTrzech Caballeros świetnie się bawiłem. Kiedy to teraz widzisz, to coś w rodzaju starego kapelusza, postacie wychodzą po lewej stronie i wchodzą z prawej strony, bez żadnych połączeń, coś w rodzaju magicznej animacji”[104].
Don Rosa przyznał, że jest to jego ulubiony film Disneya:
„Jestem fanem Kaczora Donalda wyłącznie z powodu komiksówCarla Barksa. Nigdy szczególnie nie interesowały mnie slapstickowe kreskówki Disneya z tym bohaterem... W moim odczuciu była to zupełnie inna postać. Jednakże zawsze uważałem, że Disney jeden raz wykorzystał swojego Donalda we wspaniały sposób: w filmieTrzej Caballeros z 1945 roku. Interakcje Donalda z dwoma pozostałymi bohaterami, José Cariocą i Panchitem, wydawały mi się cudowne, a akcja i muzyka robiły w tym filmie doskonałe wrażenie! W istocie piosenkaThe Three Caballeros w wykonaniu wspomnianego trio to jeden z moich ulubionych musicalowych kawałków w całej historii kina”[105]!
Historyczka specjalizująca się w historii Meksyku Eileen Ford zauważa, żeTrzej Caballeros iSaludos Amigos przedstawiały dość ogólny obraz Latynosów i to z perspektywy amerykańskiej oraz zachęcały meksykańskie dzieci do identyfikowania się ze swoimi amerykańskimi odpowiednikami i ich obyczajami kulturowymi. JakSaludos Amigos wykorzystuje Stany Zjednoczone jako punkt odniesienia, względem którego można mierzyć kraje Ameryki Łacińskiej i ukazywał ich różnorodność na przykładzie segmentówEl Gaucho Goofy iPedro, takTrzej Caballeros przedstawił Meksykanom ich historię i kulturę przez pryzmat północnoamerykańskiego animatora w „alegorii kolonializmuPierwszego Światapar excellence”[106].
Kubański badacz kultury latynoskiej José Piedra stwierdził, żeTrzej Caballeros stanowili dla kubańskich dzieci okno na świat: „Przed monopolem telewizyjnym filmy były kluczowym sposobem na zdobycie międzynarodowego sumienia, a dla mnie i, jak sądzę, wielu innych małomiasteczkowych dzieci, ulubionym medium i modelem oceny pozycji danej kultury w porządku świata (...) Przypisuję własną inicjację w amerykańskie życie i historię świata, od kubańskiego dzieciństwa w małym miasteczku, właśnie po taką amerykańską strategię marketingową i, jak na ironię, po obejrzenie filmuTrzech Caballeros i świadome nucenie najlepiej sprzedającej się piosenki »We’re Three Caballeros«”[107].
„Kaczor Donald narodził się w 1934 roku, by przemówić głosem, który zainteresował mnie kilka lat wcześniej… Był postacią, której nie byliśmy w stanie powstrzymać… jego napady wściekłości, jego bezradnośc wobec przeciwności losu, jego protest przeciwko niesprawiedliwości, to jak ją widział.”
Dziennikarz Marc Eliot określił film jako najbardziej „niepokojący z tych, jaki dotychczas Disney pokazał na ekranie”. Był zdania, że patologiaTrzech Caballeros wyraźnie odzwierciedlała jedynie żywą reprezentację rozwścieczonej podświadomości Disneya, gdyż podczas jego produkcjiJ. Edgar Hoover karmił go ciągłymi informacjami dotyczącymi prawdopodobnego hiszpańskiego pochodzenia[h]. W okresie gdy badano prawdziwe fakty jego narodzin, Disney „urodził” Kaczora Donalda jako swego drugiego syna po Myszce Miki[109]. Uważał, że Donald wraz z Mikim są najważniejszymi potomkami Disneya, nad którymi posiadał absolutną wyłączną kontrolę i które służyły mu do przedstawiania własnej skłóconej osobowości – Miki jakosuperego, a Donald jakoid[28]. Według Eliota tymczasowa nieobecność Myszki Miki w kinach nie miała nic wspólnego twierdzeniami Disneya, że postać przestała być popularna, a sygnalizowała załamanie się jego równowagi emocjonalnej. Wyrażała się ona w nieokiełznanej postaci Donalda. Jego pożądanie kobiet w filmie było metaforycznym połączeniem się psychiki Disneya z jego światem rysunkowym, w którym Donald uzewnętrznia skrywane emocje Disneya, a hiszpańskie kobiety jego dławione pragnienia seksualne[75].
Wspólny pomnik Walta Disneya i Kaczora Donalda wWalencji (2021)
Badaczka literatury Julianne Burton-Carvajal określiła segmentyThe Cold-Blooded Penguin iThe Flying Gauchito jako alegorię kolonializmu – Pablo pod dotarciu na „wyspę swych marzeń” ma usługującego mu rdzennegożółwia. Z kolei mały gaucho niewoli Burrita z natychmiastową myślą o zarabianiu na nim. Aspekt ten dotyczy również głównej części filmu. W opinii Burton-Carvajal zaprezentowana Ameryka Łacińska, ukazana jako nieokiełznana obca kraina niczym Animkowo zKto wrobił królika Rogera? (1988), z czasem przechodzi do „krajobrazu ciała” w postaci Latynosek wyzwalających libido Donalda i Walta Disneya. Niemożność zdobycia kobiet przez Donalda uosabia jego symboliczną impotencję. Na tym polu lepiej wypadają jego kompani wyposażeni w falliczne atrybuty – José z cygarem i parasolem oraz Panchito uzbrojony w dwa pistolety i będący kogutem – zwierzęciem symbolizującym męską sprawność seksualną. Falliczna niewydolność Donalda objawia się szczególnie wDonald’s Surreal Reverie , gdy dominuje go pewna siebie Carmen Molina w męskim stroju i kaktusy. Burton-Carvajal uważa, że to celowy zabieg twórców pragnących rozwiać potencjalne obawy, że „ta sąsiedzka obecność Ameryki Północnej” będzie zbyt potężna i przytłaczająca[110].
Filmoznawca Robin Allan interpretował „szaloną dezorientację”Trzech Caballeros jako odzwierciedlenie ówczesnej niepewności w Walt Disney Productions: „Film wyczerpuje bombardowaniem kolorem i dźwiękiem – ograniczoną animacją w sekwencji meksykańskiej, obsesją seksualną w połączonych sekcjach aktorskich i animowanych, obrazoburczymi i surrealistycznymi obrazami, bezczelnym pastiszem musicaliBusby’ego Berkeleya, troską o informowanie i edukowaniem, wszystko to pokazuje, jak zdecydowanie studio poszukiwało zmian”[111].
Pisarz i historyk Douglas Brode dostrzega, żeTrzej Caballeros, poprzez angaż Mirandy, Luz i Moliny będącymi utalentowanymi artystkami, to jeden z pierwszych amerykańskich filmów zrywających z wizerunkiem latynoskiej kobiety jako płaskiego obiektu seksualnego. Z kolei to Donald, jako parodia białego amerykańskiego mężczyzny, jest obiektem żartów i to kobiety decydują, kiedy odwzajemnią jego uczucia. Brode zauważa, że Disney w przeciwieństwie do rządu amerykańskiego, po zakończeniu Good Neighbor Policy nie przestawał pokazywać Latynosów z szacunkiem, czego dowodem są późniejsze produkcje telewizyjneDavy Crockett(inne języki) (1954–1955) iZorro (1957–1961)[112].
Językoznawczyni specjalizująca w języku hiszpańskim Karen S. Goldman stwierdziła, że tak jak wSaludos Amigos Latynosi są wyidealizowani i pozytywnie ukazani[113], jednak zauważyła parę negatywnych stereotypów – jak zaloty Donalda odzwierciedlające koncepcjęmacho jednoznaczną z latynoską kulturą oraz ukazanie Panchita, mimo bycia charro, jako uzbrojonego w pistoletybandito, którego wizerunek był znany amerykańskiej widowni w hollywoodzkich filmach[114]. Powołując się na opinie innych krytyków filmowych i kulturowych, dostrzega ugruntowanie się narracji o męskiej hegemonii Stanów Zjednoczonych wobec feministycznej Ameryki Łacińskiej[113].
Chilijski powieściopisarzAriel Dorfman i belgijski socjologArmand Mattelart w esejuPara leer al Pato Donald(inne języki) (1971) stwierdzili, że film prezentuje amerykańskie fantazje nt. tzw. Innych uosabianych przez zagraniczne narody i tym samym stanowi zagrożenie dla kulturowej autonomii krajów latynoskich. W ich analizieTrzej Caballeros iSaludos Amigos mimo dobrych chęci i autentyczności to skonstruowana zewnętrznie, wysoce skondensowana i niemal parodystyczna reprezentacja tożsamości narodowych Ameryki Łacińskiej dla odbiorców z tychże krajów. Oba filmy sytuują Latynoamerykanów jako egzotycznych Innych w kontraście do normatywnej kultury Stanów Zjednoczonych[115].
Kubańsko-polsko-amerykańska pedagożka Bernice Nuhfer-Halten stwierdza iżSaludos Amigos iTrzech Caballeros najlepiej rozumie się w kontekście II wojny światowej i latynoska kultura była prezentowana w nich tak jak ówczesna amerykańska widownia i twórcy ją sobie wyobrażali niż jaka jest naprawdę[116]. Zwraca m.in. uwagę, że film nie odzwierciadla wieloetnicznego meksykańskiego społeczeństwa i bardziej upodabnia je na modłę amerykańską, a dokładnie tamtejszej widowni[117].
Antropolożka Ana M. Alonso określiła Panchita jako karykaturę i podaje go wrazSpeedym Gonzalesem zZwariowanych Melodii jako przykład „uroczego rasizmu”: „Zaprzeczanie rasizmowi jest najbardziej prawdopodobne, gdy karykatura jest »urocza«. Dzieci często uczy się rasizmu poprzez urocze karykatury i inne formy zabaw wizualnych i werbalnych. Chociaż niektóre z tych karykatur mogą nie zostać świadomie uznane przez grupę docelową za rasistowskie, inne, takie jakFrito Bandito(inne języki), stają się przedmiotem trwałych kontrowersji”[118].
Po siedmiu tygodniach wyświetlania w Meksyku kasa kinoteatru Alameda zebrała ponad 670 tys. pesos, co stanowiło największą kwotę, jaką osiągnął jakikolwiek film w Meksyku do tego czasu[85]. Podczas wznowienia z 1976 roku film zarobił 400 tys. dolarów[119].
Od 1943 roku planowany był trzeci „latynoski” filmCarnival Cuban Carnival, poświęcony głównie Kubie w związku narzekaniami Kubańczyków na brak ich reprezentacji w filmach Walta Disneya. Reprezentantem Kuby miał byćkogut bantam Miguelito Maracas. W związku z zakończeniem programu Good Neighbor Policy w 1946 roku projekt został anulowany i ostał się jedynieBlame It on the Samba, jeden z segmentówKolorowych melodii (1948)[37].
The Flying Gauchito miał doczekać się kontynuacji pt.The Laughing Gauchito, gdzie główny bohater miał zbić fortunę na swoim potężnym śmiechu zdolnym zbić szkło. Mimo nagranej już narracji Freda Shieldsa i zaawansowanej animacji będącej już fazie testów ołówkowych krótkometrażówka została anulowana. W 1995 roku jej zrekonstruowana wersja została umieszczona jako dodatek do wspólnego wydania LaserdiscTrzech Caballeros iSaludos Amigos[95].
W 1947 roku pojawiła się krótkometrażówkaClown of the Jungle z udziałem Kaczora Donalda, gdzie Ptak Aracuan jest tytułowym bohaterem i przeszkadza Donaldowi w fotografii przyrodniczej. Ptak Aracuan pojawił się potem w innych mediach związanych z Kaczorem Donaldem[122].
W 2018 miał premierę na serwisie VOD DisneyLife oparty na filmie serial animowanyLegend of the Three Caballeros produkcjiDisney Interactive(inne języki)[123], w którym tytułowi bohaterowie okazują się potomkami rycerzy, którzy ocalili świat przed złym lordem Felldrake’em i wspólnie z Xandrą, boginią przygód, muszą ponownie pokonać Felldrake’a i jego potomka barona Von Sheldgoose’a. Z kolei Ptak Aracuan jest dozorcą ich wspólnie odziedziczonejcabany[124].
Trzej Caballeros i ich piosenka później pojawili się w odcinku serialu animowanegoKacze opowieści (2017–2021), „The Town Where Everyone Was Nice!” (2018) będącym hołdem dla filmu i zawartych w nim prac Mary Blair[125]. W odcinku „Challenge of the Senior Junior Woodchucks!” (2020) miał się pojawić Ptak Aracuan w wersji niezantropomorfizowanej, jednak zdecydowano że będzie Ćwierkającym Ptakiem Wiedzy, jako że odcinek tematycznie bardziej nawiązywał doMłodych Skautów[i][127].
Pablo i inne ptaki zAves Raras są prezentowane w sklepie World of Disney w Downtown Disney w Disneyland Resort[134]. Trzej Caballeros, Ptak Aracuan i piosenkaBaía byli częścią paradyDisneyland Mickey’s Soundsational Parade prezentowanej w latach 2011–2019 w parku tematycznymDisneyland Park wDisneyland Resort[135][136][137]. W 2017 roku w parku rozrywkiDisneyland Resort Paris Panchito i José wystąpili na sezonowymhalloweenowym pokazie na żywoGoofy’s Skeletoons Street Party w parku tematycznymDisneyland Park[138] oraz rok później w muzycznym showMax-LIVE: Gettin’ Goofy With it podczas eventu Disney FanDaze Inaugural Party w parku tematycznymWalt Disney Studios Park[139].
Trzej caballeros wystąpili we włoskim komiksieL’inferno di Topolino (1949) parodiującym 1. częśćBoskiej komedii jako bywalcy w siódmym kręgu[140]. Od lat 80. Panchito występuje regularnie w holenderskich komiksach w holenderskim magazynie komiksowym „Donald Duck Weekblad”[77]. W niektórych brazylijskich komiksach z udziałemKwakuni(inne języki) Ptak Aracuan występuje jako nastolatek imieniem Folião[141].
FilmTrzej Caballeros doczekał się kontynuacji w komiksachPowrót trzech caballeros (2000) iSiedmiu Wspaniałych (minus 4) Caballeros! (2005) Dona Rosy wydanych w duńskim magazynie komiksowym „Anders And & Co.”, będąc nielicznymi komiksami Rosy opartymi na czymś, co z Kaczorem Donaldem zrobił Walt Disney i niepowiązanymi z niczym, co zrobił z postacią Carl Barks. WPowrocie trzech caballeros Rosa nawiązał do wydarzeń w filmie, gdy Donald z zażenowaniem i szczerym wstydem wspomina uganianie się za kobietami traktując to jakozdradę wobecDaisy[105].
MangaDonarudo onsen monogatari (2021) przedstawia Donalda, José i Panchita jako pracowników nowojorskiej firmy meblowej, którzy zostają służbowo wysłani ich doJaponii i mają się dowiedzieć jak najwięcej o japońskich zwyczajach, rozrywce, kulturze, jedzeniu i ubraniach[142].
Wejście do Gran Fiest Tour Starring The Three Caballeros w parku rozrywki Epcot w Orlando (2008).Animatroniczni Trzej Caballeros w Gran Fiest Tour Starring The Three Caballeros w Epcot w Orlando (2015).Topiary w kształcie Trzech Caballeros w Disney’s Coronado Springs Hotel w Orlando (2012).Replika bombowcaB-25J „Panchito” w Delaware Aviation Museum wGeorgetown (2009)
Pod wpływem prac nadTrzema Caballeros Disney zdecydował stworzyć podobną antologię poświęconą tym razem północnoamerykańskiemu folklorowi. Projekt wyewoluował wKolorowe melodie (1948)[143]. Sukces filmu w Meksyku spowodował jego popularność w tamtejszej kulturze do tego stopnia, że tygodnik „Juvese de Excélsior” zamieścił karykaturę polityczną przedstawiającą trzech prominentnych polityków tańczących i ubranych w kostiumy bohaterów[107]. U schyłku II wojny światowej201 Meksykański Dywizjon Myśliwski meksykańskich sił powietrznych wykorzystał Panchita jako swoją maskotkę[144]. 42. Grupa TaktycznaUSAF w latach 1943–1944 miała na staniebombowiecNorth American B-25 Mitchell nazwany „Panchito” z namalowaną podobizną Panchita na dziobie[145]. Podobnie nazwano i ozdobiono w 1946 rokumyśliwiecJ 26 Mustang z 3. Dywizji 16. SkrzydłaSzwedzkich Sił Powietrznych. Dekorację namalował Sture Mattsson[146].
Fragmenty animacji ptaka Aracuana wykorzystano w teledysku do piosenkiDr. Looney’s Remedy (1998) trio muzycznego Parachute Express. Ptak Aracuan wystąpił jako jeden z przeciwników w komputerowej grze platformowejWorld of Illusion Starring Mickey Mouse and Donald Duck (1996) na konsolęSega Mega Drive[153]. W 2015 roku holenderskiDJ iproducent muzycznyTiësto wykonał remixThe Aracuan Song na belgijskim festiwalumuzyki elektronicznejTomorrowland[154].
↑W międzyczasie projekt przeobraził się z pełnometrażowego filmu do krótkometrażowego[17].
↑Gremliny pojawiły się potem w 3-numerowym komiksieReturn of the Gremlins (2008)Dark Horse Comics i komputerowej grze platformowejEpic Mickey (2010) na konsolęWii[19].
↑Don Rosa w trakcie swych badań trafił na nazwisko „Pistoles” jedynie w ulotce promocyjnejTrzech caballeros i był przekonany, że prócz niejPowrót trzech caballeros był jedynym utworem, w którym pojawia się nazwisko Panchita[78].
↑Walt Disney sprzeciwiał się założeniu w swej wytwórni związku zawodowego, w efekcie czego pracownicy, od dłuższego czasu rozczarowani niskimi płacami, niespodziewanie zdecydowali się zastrajkować w maju 1941 roku. Disney był zdania, że za strajkiem stał komunistyczny spisek i uparcie nie zamierzał negocjować z organizatorami strajku obrzucając się ze wzajemnością epitetami w prasie[13].
↑W 1940 rokuFBI prowadziło dochodzenie wMojácar wHiszpanii, wedle którego tam miał się urodzić Walt Disney pod nazwiskiem Jose Guirao, a jego prawdziwa matka Isabella Zamora Ascencio miała wyemigrować do Stanów Zjednoczonych i związać się z ojcem Disneya – Eliasem. Od 16. roku życia Disney podejrzewał, iż jest nieślubnym bądź adoptowanym dzieckiem, zwracając uwagę na brak aktu urodzenia i „katalońskie” rysy twarzy niepodobne do Eliasa i reszty rodziny[108]
↑Ćwierkający Ptak Wiedzy po raz pierwszy pojawił się w duńskim komiksieDen tvetoppede bjerghøne, z udziałem organizacji Młodych Skautów, wydanym w niemieckim magazynie komiksowym „Micky Maus” #25 (czerwiec 1988)[126].
Dave Angus, John Antrobus (scen.), Vicar (ilustr.). Vogelschutz muß sein!. „Micky Maus”. 38 (25), 1988-06-15. Riedenberg: Ehapa Verlag. (niem.).
Sérgio Augusto: Hollywood Looks at Brazil: From Carmen Miranda toMoonraker. W: Brazilian Cinema. Londyn: Associated University Presses, 1982.ISBN 0-8386-3078-2. (ang.).
J.B. Kaufman: South of the Border With Disney: Walt Disney and the Good Neighbor Program, 1941-1948. Nowy Jork: Disney Editions, 2009.ISBN 978-1-4231-1193-1. (ang.).
.jpg)
.jpg)
.jpg)
