Trójprzymierze (niem.Dreibund,wł.Triplice alleanza) – tajny obronny układ pomiędzy trzema państwamieuropejskimi:Cesarstwem Niemieckim,Królestwem Włoch (do 3 maja 1915) iAustro-Węgrami, zawiązany 20 maja 1882 wWiedniu. Trójprzymierze było odnawiane w 1887, 1891, 1902 i 1912[1]. Trójprzymierze rozpadło się w 1915 w czasieI wojny światowej, po przystąpieniu przez Włochy do działań wojennych przeciwko Austro-Węgrom[2].
Trójprzymierze było rozwinięciem tajnegoDwuprzymierza z 1879, czyli sojuszu Niemiec i Austro-Węgier. Sojusz ten miał chronić oba państwa przed napaścią ze stronyRosji[3]. Jednak skierowanie go przeciw Rosji – niezgodnie z myślą politycznąniemieckiego kanclerzaOttona von Bismarcka – spowodowało w 1892 jej sojusz zFrancją (sojusz francusko-rosyjski) i sprawiło, że Niemcy znalazły się pomiędzy dwoma nieprzyjaznymi im państwami[4].
Monarchowie, głowy trzech państw zawiązujących w 1882 trójprzymierze
Bismarck wiedział, że mocarstwowa Francja – odwieczny wróg Niemiec – nie ustąpi, dopóki nie zemści się za klęskę, której doznała wwojnie francusko-pruskiej (1870-1871). Z upływem czasu niemiecki cesarzWilhelm II Hohenzollern uznał, że pozostawanie Niemiec w sojuszu jednocześnie z Rosją (Sojusz Trzech Cesarzy i tajnytraktat reasekuracyjny z 1887) oraz Austro-Węgrami nie przynosiło wymiernych korzyści politycznych, ponieważ Rosja i Austro-Węgry tkwiły w chronicznym konflikcie oBałkany. Niemcy dokonały wyboru na rzecz Austro-Węgier. Choć związekrepublikańskiej Francji zautokratyczną Rosją wydawał się niemożliwy, jednak dokonał się[5]. Niemcy usiłowały znaleźć równowagę na drugiej granicy i wciągnęły do sojuszu Włochy, które miały zatargi z Francją wAfryce Północnej (Tunezja). Włochy zastrzegły jednak, że sojusz ich nie obowiązuje w przypadku wojny zWielką Brytanią. Co prawda Włochy miały zatargi również z Austrią, jednak potrzebowały wsparcia finansowego i politycznego dla ustabilizowania państwa[6]. To właśnie z Austrią Włochy toczyły największe boje o niepodległość.Król WłochHumbert I uważałHabsburgów za przeciwnikówzjednoczonych Włoch. Trójprzymierze zobowiązało Niemcy i Austro-Węgry do udzielenia Włochom pomocy w przypadku – mało prawdopodobnej – agresji ze strony Francji. Włochy miały pomóc Austro-Węgrom, gdyby zostały zaatakowane przez dwa lub więcej mocarstw. Włochy miały również wspierać Niemcy w przypadku zagrożenia inwazją Francji. Mimo wszystko Włochy miały więcej wspólnego zdemokratycznymi Francją oraz Wielką Brytanią i skrycie zaczęły się z nimi porozumiewać. W 1902 król WłochWiktor Emanuel III podpisał tajne porozumienie z Francją. Oba kraje przyrzekły sobieneutralność, co było drastycznym pogwałceniem postanowień trójprzymierza. W 1909 Włochy podpisały układ z Rosją, na mocy którego oba kraje zobowiązały się do koordynowania swoich poczynań na Bałkanach[7].
Podpisy pod układem
Włochy i Francja wkrótce podzieliły się wpływami wAfryce i dla Włoch sojusz z Austro-Węgrami zaczął być kłopotliwy. Włochy miały wiele spraw spornych z Austrią (chodziło głównie o rejonTrydentu należący do imperium habsburskiego, zamieszkany w większości przezWłochów). Austro-Węgry również podejrzliwie patrzyły na zachodniego sojusznika. Mimo tego po 30 latach (w 1912) traktat został odnowiony. Później przystąpiła do niego równieżBułgaria.
Zawarte trójprzymierze doprowadziło do udzielenia niemieckiego poparcia Austro-Węgrom w zbrojnym konflikcie zKrólestwem Serbii, który nastąpił pozamachu w Sarajewie w czerwcu 1914[8]. Gdy wybuchłaI wojna światowa, Niemcy i Austro-Węgry stanęły po jednej stronie. Włochy ogłosiły neutralność uznając, że ponieważ w wojnie przeciw Niemcom udział wzięła Wielka Brytania oraz że Niemcywypowiedziały wojnę Francji, to Włoch nie obowiązujecasus foederis[9]. PremierAntonio Salandra nazwał toświętym egoizmem (wł.sacro egoismo). Wkrótce (w 1915) państwaEntenty uzyskały wystąpienie tego kraju z koalicji, obiecując terytoria pogranicza Austro-Węgier (Irredenta), i Włochy wypowiedziały wojnę niedawnym sojusznikom.
Po odejściu Włoch termin „trójprzymierze” oznaczał nieraz Niemcy, Austro-Węgry iTurcję, która podpisała sojusz z Niemcami 2 sierpnia 1914. Po przystąpieniu do wojny równieżBułgarii oficjalniepaństwa centralne nazywano „poczwórnym przymierzem”.
1 października1914 – mimo iż od początku wojnyRumunia zajmowała postawę neutralną, zawarła układ z Rosją, w którym otrzymała zapewnienie poparcia przyłączenia ziem Austro-Węgier zamieszkanych przez ludność rumuńską.
5-6 listopada1914 – Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Turcji.
26 kwietnia1915 – zawarty zostałtraktat londyński, tajny układ między Włochami a Rosją, Francją i Wielką Brytanią, w którym zobowiązały się one, że przystąpią do wojny po stronie Ententy w ciągu miesiąca.
3 maja1915 – rząd włoski zerwał traktat trójprzymierza[10].
↑Encyklopedia. Historia, Wydawnictwo GREG, Kraków 2015, s. 627
↑Oxford. Ilustrowana encyklopedia uniwersalna. Historia świata od 1800 roku do współczesności, wyd. 1997, s. 242
↑Theo AronsonZwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, s. 30-31.
↑Andrzej ChwalbaHistoria powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009, s. 405.
↑Theo AronsonZwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, s. 52-53.
↑Jan PalmowskiSłownik najnowszej historii świata 1900-2007, wydanie polskie 2008, tom 5, s. 178.
↑Artykuł 4 trójprzymierza w razie wojny zaczepnej jednej z jego stron zobowiązywał pozostałe strony jedynie dożyczliwej neutralności, a pomoc przez przystąpienie do wojny uzależniał od ich uznania.
↑VI. Europa od zjednoczenia Niemiec do I Wojny Światowej, [w:]WiesławW.DobrzyckiWiesławW.,Historia stosunków międzynarodowych 1815-1945, Scholar, s. 197,ISBN 978-83-738-3062-2.
