Tor kolejowy – rodzaj kolejowej infrastruktury, stanowiący nawierzchnię dlapojazdów szynowych[1], składający się z dwóch równoległych stalowychszyn, podtrzymujących i prowadzących koła pociągu, ułożonych napodkładach, zainstalowanych w specjalnej płycie betonowej lub zamocowanych w inny sposób. Szyny znajdują się w określonej odległości od siebie zwanej rozstawem. Tory istnieją zwykle w postacidrogi kolejowej,drogi tramwajowej lubmetra.
Tor ułożony jest napodtorzu, a miejsce po jego demontażu i likwidacji jest zwanestarotorzem.
Osobny artykuł:Rozstaw szyn.Szerokość toru to inaczej rozstaw szyn, obliczany w milimetrach. Od niego zależny jest rodzaj kolei, jej masa całkowita i idące za tym możliwości jej wykorzystywania.
Szerokość standardowa toru kolejowego, mierzona między główkami szyn, wynosi1435 mm (14 mm poniżej powierzchni tocznej główek szyn). Jest to rozmiar ustanowiony przez jednego z pionierów kolejnictwa –George’a Stephensona (podobno taki rozstaw kół miały rzymskiekwadrygi), a obowiązuje do dziś w większości państw, w tym także wPolsce. Szerokość ta równa jest 4stopy 8 i półcala w angielskim systemie miar.
WFinlandii używana jest szerokość1524 mm (5 stóp), podobnie wRosji oraz niektórych państwach powstałych po rozpadzieZSRR jest stosowana szerokość1520 mm. W Polsce znajduje się najdalej na zachód wysunięta linia kolejowa o tej szerokości toru (niemal395 km), łącząca Polskę z systemami kolejowymiUkrainy i Rosji; linia ta została wybudowana w latach siedemdziesiątych XX wieku przy okazji budowyHuty Katowice. Nosiła pierwotnie nazwę Linii Hutniczo-Siarkowej, a obecnie funkcjonuje jakoLinia Hutnicza Szerokotorowa.
Trzy inne państwa europejskie również używają torów szerszych od normalnych. W Irlandii używa się torów o szerokości1600 mm (5 stóp i 3 cale). W Portugalii obowiązywała szerokość1664 mm, w Hiszpanii –1672 mm (obecnie w obydwu używa się zunifikowanej szerokości1668 mm).
Każdy tor o szerokości większej od1435 mm nazywa się torem szerokim, a mniejszej – torem wąskim. Uwaga: w niektórych państwach, m.in. w Japonii i w RPA, szerokość1067 mm (3 i pół stopy) uważa się za normalną.
Tory szerokie wymagają większych promieni łuków, a tory wąskie mniejszych. Stąd wąskie tory są wskazane w trudnych terenach, np. w terenie górzystym lub leśnym.
Szerokość nominalna toru to odległość między główkami szyny mierzona14 mm poniżej górnej powierzchni główki szyny na odcinkach prostych i w łukach o promieniu nie mniejszym od250 m. Ponieważ na kolei nie stosuje się mechanizmu różnicowego, problem przebywania różnej drogi przez koła na łukach rozwiązano w ten sposób, że średnica kół zmniejsza się na zewnątrz – na łukach wewnętrzne koło opiera się na szynie częścią o mniejszej średnicy. Aby to umożliwić, szyny oddala się o (dane dla toru o szerokości1435 mm):
| Promień [m] | Poszerzenie [mm] |
|---|---|
| R ≥ 250 | 0 |
| 200 ≤ R < 250 | 10 |
| 160 ≤ R < 180 | 20 |
| R < 160 | 25 |
Czasami stosuje się w konstrukcji torutrzecią szynę o różnym przeznaczeniu. WSzwajcarii jest wiele linii z trzecią szyną zębatą, dzięki której pociągi mogą pokonywać strome wzniesienia. WSan Francisco w zagłębieniu między szynami znajduje się lina, na której zaciskają się kleszcze tramwaju zwanegocablecar, który nie ma silnika.
Trzy lub cztery szyny, przeważnie na wspólnych podkładach, występują wsplocie, ale w danej chwili ruch pociągu odbywa się tylko po dwóch szynach.
Wyjątkowo ruch odbywa się po większej liczbie szyn – np. działo kolejoweDora po zmontowaniu poruszało się po dwóch równoległych torach (czterech szynach). Francuzi projektowali ciężkipociąg pancerny poruszający się po dwóch równoległych torach, ale zaniechali prac nad nim ze względów praktycznych.
Połączenia torów umożliwiają przejazd pojazdów z jednego toru na inny. Zalicza się do nichrozjazdy,obrotnice iprzesuwnice[2].
Skrzyżowanie torów to przecięcie się w jednym poziomie dwóch torów bez możliwości przejazdu z jednego toru na drugi[2]. Szczególnym przypadkiem skrzyżowania torów sąsploty torów stosowane w miejscach, gdzie stykają się tory o różnych szerokościach[3].
 | Zobacz galerię związaną z tematem:Tor kolejowy |
 | Zobacz hasłotor w Wikisłowniku |