Torf –skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych.
Torf jest tworem będącym efektem niepełnego rozkładu szczątków roślinnych, zachodzącego w warunkach długotrwałego lub stałego zabagnienia wierzchniej warstwy gleby. Składa się z nierozłożonych szczątków roślin oraz amorficznej masyhumusu. Jest w różnym stopniu nasycony substancjami mineralnymi. Najczęściej jest topiasek, czasami wytrącone związkiżelaza, rzadko związkifosforu[1].
Torf powstaje w wyniku torfienia polegającego na gromadzeniu ihumifikacji szczątków roślinnych w warunkach nadmiernego wilgotnienia. W zależności od długotrwałości warunków beztlenowych mogą powstać utwory całkowicie zhumifikowane –muły, lub częściowo zhumifikowane – torfy[1].
Właściwości torfu uzależnione są od składu florystycznego zbiorowisk torfotwórczych (zobacztorfowisko) oraz stosunków wodnych i temperaturowych (klimatycznych). Obecność cząstek mineralnych (np. piasek, wytrącone związki żelaza) wynika z osadzania się zawiesiny zawartej w przepływającej wodzie (sedymentacja), przemieszczania przez wiatr cząstekgleby lub jest efektem prac agrotechnicznych imelioracyjnych[1].
Definicja torfu z obowiązującej od 1986 polskiej normy (PN-85/G-02500):„Torf jest to utwór akumulacyjny pochodzenia organicznego, głównie roślinnego, powstały w wyniku procesu torfienia przebiegającego w określonych warunkach wodnych, powietrznych i mikrobiologicznych, składający się ze szczątków roślinnych w różnym stopniu zmumifikowanych oraz humusu torfowego”[1].
Wgleboznawstwie określenie torfu jako skały macierzystej oparto głównie na zawartości części mineralnych, uwzględniając stosunki objętościowe, a nie wagowe. Torf oraz gleby torfowe zalicza się do utworów igleb organicznych, jeżeli zawartość masy organicznej jest większa niż 20%[1].
W wyniku kolejnych procesów, związanych z przykryciem młodszymiosadami – ciśnienia nadległych warstw osadów, wzrostu temperatury oraz pozbycia się resztek tlenu – po upływie milionów lat, torf zamienia się wwęgiel brunatny i następnie wwęgiel kamienny.
Torf może być użytkowany jako gleba lub kopalina w życiu codziennym, przemyśle, medycynie czy rolnictwie. Przez wieki torf wydobywany z torfowiska był używany jako opał, np. wIrlandii iFinlandii[2]. Wbilansie zasobów kopalin figuruje jakosurowiec skalny. Jest też wykorzystywany do produkcji energii elektrycznej. Elektrownie torfowe uruchomiono w Irlandii, Finlandii, Rosji i Kanadzie, jednak mają one znaczenie jedynie lokalne. Ze względów ekonomicznych muszą być zlokalizowane w pobliżu złóż, które np. na Syberii (gdzie znajdują się jego największe złoża, szacowane na 235 mld ton) są trudno dostępne[2].Wartość opałowa torfu wynosi 11,7-15,5 MJ/kg przy zawartości 25% wody (spada poniżej 9 MJ/kg przy zawartości 50% wody)[3], przy czym bywa ona zwiększana w wyniku uszlachetniania torfu poprzez łączenie z miałem węglowym i lepiszczem. Taki materiał opałowy oferowany jest w postacibrykietu[4].WIrlandii iSzkocji czyIslandii, na obszarach ubogich w drewno, budowano domy z brykietów wycinanych z torfu[5]. Torf dodawany jest także do cegieł budowlanych oraz płyt izolacyjnych[4].
Torf znajduje zastosowanie w medycynie (kąpieleborowinowe, preparaty torfowe, np.S. Tołpy)[1]. W rolnictwie i ogrodnictwie wykorzystywany jest do produkcji nawozów torfowych, ziemi ogrodniczej i do doniczek jednorazowych torfowo-ziemnych do sadzonek[1] orazmulczowania gleby[6]. Torfem nawozi się gleby piaszczyste w celu poprawienia ich struktury[4].
Rozdrobniony torf wykorzystywany bywa jakościółkazwierząt gospodarskich, przy czym o jego walorach przy takim użyciu stanowią właściwości higroskopijne, ograniczanie odorów i zwiększanie wartości nawozowej powstającegoobornika[4].
Torf sfagnowy (powstający ztorfowców) może być surowcem do wyrobupapieru itektury, aczkolwiek gorszej jakości[4].
Wykorzystywany jest także do wyrobu filtrów wykorzystywanych m.in. wcukrowniach[4].
.jpg)
