 | |||
| Imię i nazwisko | Thomas Daniel Courtenay | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |||
| Zawód | aktor | ||
| Współmałżonek | Cheryl Kennedy | ||
| Lata aktywności | od 1956 | ||
| Odznaczenia | |||
 | |||
| |||
Thomas Daniel (Tom) Courtenay (ur.25 lutego1937 wKingston upon Hull) – brytyjski aktor teatralny i filmowy.
LaureatNagrody BAFTA za najlepszy debiut aktorski w roli Colina Smitha w filmieSamotność długodystansowca (1962). Nominowany doOscara dla najlepszego aktora drugoplanowego za rolę Paszy Antipowa w filmieDoktor Żywago (1965) i dlanajlepszego aktora pierwszoplanowego jako Norman w dramacieGarderobiany (1983)[1].
W lutym 2001 królowaElżbieta II nadała muszlachectwo za 40 lat pracy w kinie i teatrze. Jestdoktorem honoris causa Uniwersytetu wHull[2].
Urodził się w Kingston upon Hull[3], w hrabstwieEast Riding of Yorkshire, jako syn Annie Elizy (z domu Quest) i Thomasa Henry’ego Courtenay, malarza łodzi w dokach rybnych w Hull[4]. Uczęszczał do Kingston High School[5], a następnie studiowałjęzyk angielski naUniversity College London, gdzie nie uzyskał dyplomu[6]. Następnie studiował teatr wRoyal Academy of Dramatic Art wLondynie[5].
Po raz pierwszy trafił na mały ekran jako osoba na ulicy w dramacieBBCBez miłości (Without Love, 1956) zBillie Whitelaw. Występował na scenie wThe Old Vic w przedstawieniach:MewaAntona Czechowa (1960)[7] jako Konstanty Gawryłowicz Trieplew,Henryk IV, część 1 (1961) w roli Henry’ego Percy’ego iWieczór Trzech Króli (1961) jako Feste. Wkrótce został obsadzony w tytułowej roli w dramacieSzeregowy Potter (Private Potter, 1962) na podstawie scenariuszaRonalda Harwooda. Za kreację Colina Smitha w dramacie sportowymTony’ego RichardsonaSamotność długodystansowca (The Loneliness of the Long Distance Runner, 1962) wg opowiadaniaAlana Sillitoe otrzymałNagrodę BAFTA za najbardziej obiecujący pierwszoplanowy debiut aktorski i nagrodę naMiędzynarodowym Festiwalu Filmowym w Mar del Plata dla najlepszego aktora[8]. Jako Billy Fisher w komediodramacieJohna SchlesingeraBilly kłamca (Billy Liar, 1963) zdobył nominację doNagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[8]. Jak trafnie zauważył jeden z krytyków, w rolach tych aktor „o szerokiej, gapiowatej twarzy bezlitośnie karykaturował pseudobuntownicze gesty rówieśników, odmawiając im realnego znaczenia”[9].
Rolaszeregowca Arthura Hampa wJosepha LoseyaZa króla i ojczyznę (King and Country, 1964) przyniosła muPuchar Volpiego dla najlepszego aktora na25. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji[8].
W 1977 debiutował naBroadwayu w roli Simona w spektakluInaczej zaangażowany[10], za którą był nominowany doTony Award[11]. Triumfalnie powrócił do kina grając postać asystenta tyrańskiego kierownika grupy teatralnej w uznanym dramacieGarderobiany (The Dresser, 1983), za którą został uhonorowanyZłotym Globem dlanajlepszego aktora i był nominowany do Oscara. W serialuKroniki młodego Indiany Jonesa (1995) zagrał polskiegoantropologaBronisława Malinowskiego.
W 2008 przyjął rolę Williama Dorrita w telewizyjnej adaptacji powieściCharlesa DickensaMała Dorrit (Little Dorrit)[12][13].
W 1964 był związany zNatalie Wood[14]. 12 stycznia 1973 ożenił się z Cheryl Kennedy. W 1982 doszło do rozwodu. W sierpniu 1988 zawarł związek małżeński z Isabel Crossley.
| Rok | Nagroda | Kategoria | Film |
|---|---|---|---|
| 1963 | Nagroda BAFTA | Najlepszy debiut aktorski | Samotność długodystansowca (1962) |
| 1964 | Nagroda na MFF w Wenecji | Puchar Volpiego dla najlepszego aktora | Za króla i ojczyznę (1964) |
| 1984 | Złoty Glob | Najlepszy aktor dramatyczny | Garderobiany (1983) |
