W 2022 roku stan Teksas osiągnął 30 milionów mieszkańców, oraz należy do najszybciej rozwijających się i najbardziej zyskujących na populacji stanów w kraju[4]. Nieco ponad połowa populacji stanu skupiona jest wobszarach metropolitalnychDallas–Fort Worth (8,1 mln mieszk.) iHouston (7,5 mln mieszk.), 4. i 5. co do wielkości aglomeracji w Stanach Zjednoczonych. Stolicą stanu jestAustin.
Teksas jest jednym z głównych ośrodków amerykańskiego rolnictwa, hodowli, przemysłu naftowo-gazowego, chemicznego, lotniczego, oraz obronnego, instytucji finansowych i technologicznych, a także edukacji. Baza przemysłowa Teksasu przyciągnęła w ostatnich dziesięcioleciach wiele firm i pracowników ze względu na łagodne regulacje i niskie podatki – jest to jeden z nielicznych stanów bez podatku dochodowego od osób fizycznych[5].
Przydomek „Stan Samotnej Gwiazdy” (The Lone Star State) nawiązuje do samotnej gwiazdy na fladze Teksasu, przyjętej po uzyskaniu niepodległości od Meksyku, w 1836 roku. Pojedyncza złota gwiazda na niebieskim tle przedstawia dawny status niezależnej republiki i jest przypomnieniem walki stanu o niepodległość. Można ją znaleźć na fladze i pieczęci stanu Teksas[6].
1821 – po uzyskaniu przezMeksyk niepodległości, Teksas stał się jego prowincją.
lata 1820–1830 – w Teksasie osiedliło się 12 tys. Amerykanów, z których większość pochodziło ze stanów niewolniczych. Rząd meksykański przyznał osadnikom dużąautonomię lokalną. W 1824 wraz zeStephenem F. Austinem(inne języki) i jego anglosaskimi osadnikami przybyła pewna liczba zniewolonychAfroamerykanów[7].
1829 – rząd meksykański wprowadził na terenie całego państwa zakaz niewolnictwa i zakaz dalszej emigracji ze Stanów Zjednoczonych do Meksyku. Stosunki między Teksańczykami a Meksykanami zaczęły się pogarszać.
2 marca 1836 – Teksańczycy ogłosili powstanieRepubliki Teksasu. Armia meksykańska zaatakowała w celu stłumienia rebelii, doszło do owianej później legendąbitwy o Alamo.
21 kwietnia 1836 – meksykańska armia została pokonana wbitwie nad rzeką San Jacinto przez mniejsze liczebnie oddziały teksańskie dowodzone przez generałaSama Houstona.
1836 – Teksas stał się oficjalnie republiką. Sam Houston został prezydentem. Na terenie nowo powstałej republiki zalegalizowane zostałoniewolnictwo.
2 lutego 1848 – pomiędzy Meksykiem a Stanami Zjednoczonymi zostaje podpisanytraktat w Guadalupe Hidalgo, na mocy którego Meksyk uznawał m.in. amerykańskie prawo do Teksasu. Zachodnia granica stanu została przesunięta z rzekiNueces na rzekęRio Grande.
W latach 1845–1860 liczba ludności afroamerykańskiej wzrosła z 30 tys. do 182,6 tys.[7]
W roku 1861, gdy kolejne stany południowe występowały zUnii, również i Teksas z niej wystąpił.
Era bawełny, bydła i kolei pod koniec XIX wieku była okresem ogromnego wzrostu gospodarczego dla Teksasu[9].
Do roku 1900 liczba ludności przekroczyła 3 miliony, z czego 15% zamieszkiwało obszary miejskie, 20% stanowili Afroamerykanie, 5% to były osoby pochodzenia hiszpańskiego i 2% meksykańskiego[8].
Ukształtowanie powierzchni przeważnie równinne i wyżynne, w środkowej części rozległaWyżyna Edwardsa i na północnym zachodzieWysokie Równiny (w tym płaskowyżLlano Estacado) – oba regiony należące doWielkich Równin; na południowym wschodzieNizina Zatokowa; na południowym zachodzie skrawekGór Skalistych, z najwyższym szczytemGuadalupe Peak, 2667 m n.p.m[11]. Najwyższe szczyty Teksasu znajdują się w paśmieGuadalupe. Około 12% powierzchni Teksasu, głównie w południowo-zachodniej części stanu, to pustynia[12].Wschodni Teksas, to przede wszystkim gęsty las sosnowy, o nazwiePiney Woods. Region ten jest częścią znacznie większego obszaru lasów sosnowo-liściastych, który rozciąga się na sąsiednie stany[13].
Klimat podzwrotnikowy, na wschodzie, zwłaszcza na wybrzeżach Zatoki Meksykańskiej, dość wilgotny (w Houston średni opad ok. 1100 mm), na zach. i płn. suchy (w El Paso poniżej 200 mm); średnia temperatura w styczniu od 0 °C na północy do 15 °C na południu, lipcu 25–29 °C[11]. Główne rzeki:Rio Grande (z dopływem Pecos),Colorado,Brazos,Trinity,Red River (dopływ Missisipi)[11]. W świecie roślinnym dominują prerie: na południowym zachodzie roślinność półpustynna, na północnym wschodzie lasy dębowo-hikorowe, w dolinie Rio Grande kolczaste sawanny subtropikalne[11].
Teksas często nawiedzają burze i huragany, aAleja Tornad obejmuje północną część stanu. Tornada najczęściej mają miejsce od kwietnia do czerwca.Huragan Harvey, który uderzył w wybrzeże Teksasu w 2017 roku wyrządził najdotkliwsze straty materialne w historii Stanów Zjednoczonych[14].
Teksas znajduje się w dwóch strefach czasowych:UTC-06:00 (większa część stanu) iUTC-07:00 (część zachodnia).
Największe miasta w stanie Teksas, powyżej 250 000 mieszkańców (2021)[15]
Dallas, 2014Houston, 2014
Na terenie stanu Teksas znajduje się 1221 miast (city lubtown) i wsi (village), w tym 3 o liczbie ludności przekraczającej 1 000 000, 40 powyżej 100 000 mieszkańców, 242 powyżej 10 000 mieszkańców, a 789 powyżej 1000 mieszkańców (2021 r.)[15].
Lista miejscowości zamieszkanych przez 40 000 lub więcej osób (2021 r.)[15]:
Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Teksas liczy 29 145 505 mieszkańców, co oznacza wzrost o 3 999 944 (15,9%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010[16]. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,9% populacji, 25,5% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 12,9% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,3% ludności stanu stanowią kobiety[17].
Od 2000 do 2022 r. stan zyskał 9,1 mln mieszkańców, więcej niż jakikolwiek inny stan i prawie 3 mln więcej niż druga pod względem liczbowego wzrostuFloryda[4].
Chociaż stan odnotował znaczny wzrost ludności w ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci, wzrost ten nie był równomiernie rozłożony w całym stanie. W ciągu XX i XXI wieku wzrost miał miejsce przede wszystkim w największych aglomeracjach i otaczających je hrabstwach. Populacja w Teksasie staje się coraz bardziej miejska i zróżnicowana. W 2010 roku 84,7% populacji Teksasu mieszkało na obszarach miejskich. Obszary metropolitalne Teksasu należą do najszybciej rozwijających się w kraju[18]. Mimo to, Teksas ma największą populację wiejską w kraju[19].
Według rankinguWalletHub z 2024 roku, miastoHouston utrzymuje swoją pozycję nr. 1 najbardziej zróżnicowanego dużego miasta w Ameryce. Miasto wypadło najlepiej w dwóch głównych kategoriach, pod względem różnorodności społeczno-ekonomicznej i kulturowej, zajmując odpowiednio 27. i 31. miejsce spośród wszystkich 501 miast ujętych w badaniu[22].
W 2020 rokuKościół katolicki pozostaje największą pojedynczą organizacją religijną w Teksasie[24]. Hrabstwa rzymskokatolickie są przede wszystkim skupione w południowym Teksasie wzdłuż granicy z Meksykiem. Im bardziej na północ, tym większa przewaga protestantów[25][26].
Teksas ma znaczące społecznościmormonów,świadków Jehowy imuzułmanów, z których każda obejmuje ponad 300 tys. wyznawców (1% populacji). Ponad trzy czwarte muzułmanów i przeszło połowa mormonów zamieszkiwało obszary metropolitalne miast Dallas i Houston[24].
Gospodarka Teksasu jest oficjalnie ósmą co do wielkości gospodarką świata, a jej wartość (produkt krajowy brutto) szacuje się na ponad 2,4 bilionaUSD[27]. Jest drugą (po Kalifornii) co do wielkości gospodarką w Stanach Zjednoczonych i odpowiada za ponad 9% PKB Stanów Zjednoczonych[28]. Największy udział w PKB Teksasu mają branża energetyczna (przemysł wydobywczy), produkcja, finanse, budownictwo i usługi profesjonalne[29][30]. Roczny wzrost PKB w 2023 roku wyniósł 5,7%, co było drugim wynikiem w Stanach Zjednoczonych, poDakocie Północnej (średnia dla wszystkich stanów w 2023 roku wyniosła 2,5%)[31]. Dochód Teksasu na mieszkańca (według Biura Analiz Ekonomicznych) wyniósł 65 422 dolarów w 2023 r., co plasuje go na 23. miejscu wśród stanów. Było to poniżej średniej krajowej wynoszącej 68 531 dolarów[30].
Teksas od 2002 roku prowadzi w Stanach Zjednoczonych pod względem przychodów zeksportu. W 2022 roku stan Teksas wyeksportował towary o wartości 485,6 mld dolarów, wartość ta niemal dorównywała łącznej kwocie czterech następnych stanów:Kalifornii,Luizjany,Nowego Jorku iIllinois[32].
W całym stanie hoduje się ponad milion zwierząt egzotycznych, należących do 125 różnych gatunków. Branża przynosi 2 miliardy dolarów dochodu rocznie[35].
Teksas jest liderem w produkcji energii elektrycznej z wiatru, wytwarzając prawie trzy dziesiąte całościenergii wiatrowej USA. Stan ten zajmuje też drugie miejsce w kraju pod względem produkcjiwęgla brunatnego[38].
Teksas posiada wysoko rozwinięty przemysł maszynowy, lotniczy, zbrojeniowy, samochodowy, petrochemiczny, rafineryjny, chemiczny, elektrotechniczny, elektroniczny, odzieżowy[11].Houston to jeden z największych na świecie ośrodków przemysłu naftowego. W stanie dzięki niskim podatkom mają swe siedziby liczne przedsiębiorstwa między innymi:AT&T,American Airlines,Continental Airlines,Dell,ExxonMobil,Frito-Lay.WHouston znajduje się także jeden zgłównych ośrodkówNASA.
Teksas posiada dobrze rozwiniętą komunikację morską m.in.port w Houston i wCorpus Christi[11]. Równie dobrze rozwinięta jest komunikacja lotnicza m.in.Port lotniczy Dallas-Fort Worth[11].Stan przeplata wieleautostrad i dróg, a także liczne rurociągi i gazociągi[11]. Teksas przeplata 16autostrad międzystanowych o łącznej długości 3233 mil (w tym najdłuższaInterstate 10)[39]. System autostrad międzystanowych jest największy w kraju. Teksas ma zdecydowanie najwięcej mil dróg, bo aż 686 533 (całkowitej długości pasów ruchu)[40].
W teksańskim prawodawstwie figurujekara śmierci[41]. Teksas słynie z najsurowszego prawa w Stanach Zjednoczonych[42]. Obowiązuje tam prawniczy systemcommon law oparty na prawie precedensowym. W stanie obowiązuje daleko idąceprawo do posiadania broni palnej i prawo własności. m.in. można zabić osobę, która wtargnęła na prywatną posesję[43]. Teksas był jednym z ostatnich stanów, w których obowiązywały tzw. sodomy law – „prawa o sodomii”, które zabraniały stosunkówhomoseksualnych. Zniesione zostały one w 2003 roku[44].
.jpg)
.jpg)
