Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też:Szprotawa (ujednoznacznienie).| miasto wgminie miejsko-wiejskiej | |||||
_ID_595543.jpg) Plac ewangelicki | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie | |||||
| Burmistrz | Mirosław Gąsik | ||||
| Powierzchnia | 10,95 km² | ||||
| Populacja (2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna | (+48) 68 | ||||
| Kod pocztowy | 67-300 | ||||
| Tablice rejestracyjne | FZG | ||||
Położenie na mapie gminy Szprotawa  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa lubuskiego  | |||||
Położenie na mapie powiatu żagańskiego  | |||||
 51°33′54″N 15°32′00″E/51,565000 15,533333[3] | |||||
| TERC (TERYT) | 0810074 | ||||
| SIMC | 0988603 | ||||
Urząd miejski ul. Rynek 4567-300 Szprotawa | |||||
| |||||
| Strona internetowa | |||||
Szprotawa (łac. Sprottavia,niem. Sprottau) –miasto wwojewództwie lubuskim, wpowiecie żagańskim, siedzibagminy miejsko-wiejskiej Szprotawa. Położone nadBobrem iSzprotawą.
Według danychGUS z 31 grudnia 2021 r. Szprotawa liczyła 10 954 mieszkańców[2].
Miasto jest ośrodkiem przemysłowo-usługowym. Zlokalizowany jest tu m.in. przemysł betoniarski, metalowy i spożywczy.
Szprotawa leży w południowej części województwa lubuskiego. Miasto usytuowane jest w odległości 50 km od Zielonej Góry, 26 km od autostrady A4, 60 km od granicy polsko-niemieckiej, 140 km od Wrocławia i 160 km od Poznania.
Pod względem historycznym Szprotawa leży naDolnym Śląsku[4].
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 10,95 km²[5].
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało dowoj. zielonogórskiego.
W księdze łacińskiejLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol.Księga uposażeńbiskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupaHenryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formieSprotavia[7][8]. Nazwa miejscowości w zlatynizowanej formieSprotavia wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 roku wydanym wGłogowie[9].
W roku 1613 śląski regionalista i historykMikołaj Henel zPrudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt.Silesiographia podając jej łacińskie nazwy:Sprotta,Sprottavia[10]. Szwajcarski kartograf i geografMateusz Merian w swoim dziele„Topographia” wydanym w roku 1650 podajezgermanizowaną formę nazwy miejscowości:„Sprottau” z informacją, że„jej nazwa jest polska, a oznacza miejsce, na którym wiele pniaków i krzaków wykarczowano, by mieszkania na nich pobudować”, (niem.„Ihr Nam ist Polnisch und bedeutet einen Ort da man viel Dörner und Gesträuch außgerottet und Wohnungen darauf gebauet hat.”)[11][12]
W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku wydanymjęzyku polskim wBerlinie przezFryderyka Wielkiego miasto wymienione jest pośród innych śląskich miejscowości jakoSzprotawa[6]. NazwęSprotawa w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej wGłogówku w 1847 wymienił śląski pisarzJózef Lompa[13].Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX podaje polską nazwę miejscowościSzprotawa,zlatynizowanąSprottavia oraz dwie niemieckie –Sprotaw iSprottau[14].
Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[15].
.jpg)
Najwcześniejsze dzieje Szprotawy owiane są tajemnicą. Przekaz kronikarzaThietmara pod datą 1000 wymienia osadę plemieniaDziadoszyców zwanąIlva bądźIlua. Niektórzy widzą w nim dzisiejsząIławę, dzielnicę Szprotawy[16][17][18][19][20][21][22], inni –Iłowę (niem.Halbau)[23][24][25]. To w tym miejscu doszło w roku 1000 do spotkaniaBolesława Chrobrego z cesarzemOttonem III, który podążał nazjazd w Gnieźnie. Spotkanie władców upamiętnia pomnik usytuowany na rogatkach miasta. W grudniu 2008 przeprowadzono sondażowe prace archeologiczne na wzgórzu w centrum tamtejszego parku pod kierunkiem Mariusza Łesiuka, jednakże jednoznacznie nie potwierdziły one, by znajdowało się tam średniowieczne grodzisko z X wieku[26].Przywilej lokacyjny naprawie średzkim otrzymała Szprotawa ok. 1260 roku z rąk księciaKonrada Głogowskiego, który otoczył również miasto murami miejskimi[12]. Gród leżał na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych m.in. przy tzw. Niskim Trakcie, szybko otrzymał liczne przywileje m.in.prawo mili i wolny targ solą[27], co sprzyjało szybkiemu rozwojowi osady. Najprężniej rozwijało się sukiennictwo, miejscowe sukno eksportowano do Frankfurtu, Szczecina i do Polski. Znacznych dochodów przysparzało cło pobierane od bydła pędzonego z Polski do Niemiec oraz handel żelazem wytapianym w miejskich kuźnicach[27]. W czasach największej świetności Szprotawa była siedzibąPiastów głogowskich, a od 1331 pod zwierzchnictwemCzech, w 1407 zyskała prawo bicia własnej monety. W 1473 spłonęła cała zabudowa miejska razem z zamkiem, od listopada 1488 do stycznia 1489 miasto było oblegane przez wojska węgierskie Macieja Korwina[27]. W II połowie XV wieku stanowiłalenno węgierskie, zaś na przełomie XV i XVI wieku zarządzali tymi terenami polscy królewiczeJan I Olbracht iZygmunt. W 1506 miasto ponownie dostało się pod zwierzchnictwo czeskie, od 1526 do 1724 było we władaniuHabsburgów, a następniePrus. W 1552 w wyniku epidemii zmarło 1400 z 2000 mieszkańców.Wojna trzydziestoletnia doprowadziła miejskie finanse do ruiny. Na początku XVIII w. kondycja kasy miejskiej znacznie się poprawiła, w 1732 rada miasta nabyła nowe majątki rycerskie. Szprotawa posiadała 10 290 ha ziemi, w tym 7500 ha terenów leśnych[27]. W 1746 miasto znalazło się w rękach królów czeskich pochodzących z dynastiiJagiellonów[28]. Od początku XVIII nastąpił znaczny rozwójmanufaktur, a w kolejnym stuleciu przemysłu m.in.metalurgicznego. W 1846 uruchomiono linię kolejową łączącą Szprotawę zGłogowem iŻaganiem, co przyniosło poniesienie rangi miasta oraz otwarcie drogi zbytu towarów. W 1897 rozpoczęła pracę gazownia miejska, a do 1936 większą część miasta objęto siecią wodociągów i kanalizacji. W 1932 do powiatu szprotawskiego przyłączono znaczną część powiatu żagańskiego, nowy powiat zajmował obszar 1464 km i był największy w rejencji legnickiej, miało to niebagatelny wpływ na wzrost znaczenie miasta[27].
Podczas II wojny światowej istniały tu dwa obozy robocze dla jeńców radzieckich, podlegały one obozowi w Żaganiu. W 1945 w ramachofensywa dolnośląskiej wojskaArmii Czerwonej dotarły do Szprotawy. Po walkach zoddziałami niemieckimi miasto zdobył 13 lutego 194510 Gwardyjski Korpus Pancerny z4 Gwardyjskiej Armii Pancernej oraz wojska13 Armii należące do1 Frontu Ukraińskiego[29].Po wojnie w al. Niepodległości wzniesiono Pomnik Braterstwa Broni[30]. Substancja miejska została zniszczona w 50-55%. Do 1947 wysiedlono za Odrę przedwojennych mieszkańców pochodzenia niemieckiego. Powstały Dolnośląskie Zakłady Odlewnicze, fabryka mebli, zakłady dziewiarskie,garbarskie i wytwórnia świec[31]. W latach 1946–1975 Szprotawa była stolicą powiatu[27].
Źródła[35]
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[36]:
Szprotawa – Iława
Szprotawa – Puszczyków
_ID_595533.jpg)
_ID_595533.jpg)
_ID_595541.jpg)
_ID_595541.jpg)
_ID_595541.jpg)
![Kościół ewangelicki Zbawiciela[37]](/mt/?noimg=&dark=on&url=https%3a%2f%2fpl.wikipedia.org%2fwiki%2fPlik%3aSM_Szprotawa_Ko%25C5%259Bci%25C3%25B3%25C5%2582_Ewangelicki_(0)_ID_595534.jpg)
![Kufer posagowy[38]](/mt/?noimg=&dark=on&url=https%3a%2f%2fpl.wikipedia.org%2fwiki%2fPlik%3aKufer_Szprotawa.jpg)
![Pomnik[39]](/mt/?noimg=&dark=on&url=https%3a%2f%2fpl.wikipedia.org%2fwiki%2fPlik%3aPomnik_1000-lecia_powitania_Ottona_III_przez_Boles%25C5%2582awa_Chrobrego_w_I%25C5%2582awie_(Szprotawa).jpg)
Terytorium miasta Szprotawa nie jest prawnie podzielone na dzielnice i osiedla (art. 5 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 roku). Jednak mimo to w mieście istnieje podział poszczególnych jego części ze względów historycznych i położenia geograficznego. Nazwy dzielnic i osiedli są nazwami zwyczajowymi, które używane są powszechnie przez mieszkańców.
Dzielnice:
Osiedla mieszkaniowe:
W przyszłości planuje się przyłączenie pobliskich wsi (m.in.Henryków,Nowa Kopernia,Wiechlice-Lotnisko,Dziećmiarowice) do miasta.
Szprotawa posiada strefę inwestycyjną o powierzchni 200 ha, w tym część należy do Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej Invest-Park w ramach podstrefy Szprotawa. Znajduje się ona w większości na terenie dawnegoradzieckiego lotniska wojskowego Szprotawa-Wiechlice. Dzięki utworzeniu strefy miasto ma szansę na nowe miejsca pracy i dalszy rozwój.
.jpg)
Przez miasto przebiegalinia kolejowa nr 14 Łódź Kaliska – Forst (odcinekŻagań –Głogów). Obecnie ze względu na stan techniczny na wymienionym odcinku prowadzony jest wyłącznie sporadyczny ruch towarowy.
Od 1 stycznia 2022 roku organizacją transportu publicznego na tereniePowiatu Żagańskiego (w tym również na terytorium Gminy Szprotawa) zajmuje sięZwiązek Powiatowo-Gminny Powiatu Żagańskiego.
Przez Szprotawę przebiegają następujące linie komunikacyjne:
Komunikacja na liniach 1 oraz 18 prowadzona jest 7 dni w tygodniu, również w dni świąteczne, z wyjątkiem I dnia świąt Bożego Narodzenia oraz Niedzieli Wielkanocnej. Większość kursów linii 1 skomunikowana jest na stacji w Lesznie Górnym z pociągamiKolei Dolnośląskich do/z Legnicy i Wrocławia. W ramach promocji wypracowanej pomiędzy Organizatorem a Gminą Szprotawa, na podróże w obrębie miasta Szprotawa oraz Osiedla Wiechlice koszt biletu jednorazowego wynosi 2 zł, lub 64 zł w przypadku biletu miesięcznego. Operatorem wszystkich połączeńZwiązku Powiatowo-Gminnego Powiatu Żagańskiego jestMiejski Zakład Komunikacyjny w Żaganiu.
Od 1 stycznia 2023 roku organizacji dwóch wojewódzkich linii przebiegających przez Szprotawę podjął się Marszałek Województwa Lubuskiego:
| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rekordy maksymalnej temperatury [°C] | 18,0 | 20,2 | 25,1 | 30,3 | 34,0 | 36,5 | 38,0 | 41,0 | 35,3 | 27,2 | 21,0 | 16,0 | 41,0 |
| Średnie temperatury w dzień [°C] | 1,9 | 3,3 | 8,1 | 14,1 | 19,6 | 22,1 | 24,2 | 24,0 | 19,0 | 13,6 | 6,9 | 3,2 | 13,3 |
| Średnie dobowe temperatury [°C] | -0,7 | 0,0 | 3,9 | 8,8 | 13,9 | 16,7 | 18,7 | 18,4 | 14,4 | 9,2 | 4,3 | 0,7 | 9,0 |
| Średnie temperatury w nocy [°C] | -3,6 | -3,1 | 0,1 | 3,7 | 8,2 | 11,4 | 13,4 | 13,0 | 9,5 | 5,3 | 1,2 | -1,9 | 4,8 |
| Rekordy minimalnej temperatury [°C] | -25,6 | -22,9 | -15,5 | -6,2 | -2,2 | 1,3 | 6,3 | 3,8 | 0,9 | -4,4 | -13,2 | -20,9 | −25,6 |
| Opady [mm] | 37 | 31 | 39 | 33 | 48 | 56 | 83 | 65 | 43 | 31 | 39 | 41 | 546 |
| Średnia liczba dni z opadami | 10 | 9 | 10 | 8 | 10 | 11 | 12 | 10 | 9 | 7 | 9 | 11 | 116 |
| Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979–2013[40] | |||||||||||||
Kluby sportowe
Obiekty sportowe
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:
Miasta i gminy partnerskie:
Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani ze Szprotawą. Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie urodzeni w Szprotawie.| Miasta na prawach powiatu | |
|---|---|
| Miasta powiatowe | |
| Miasta gminne |
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie | |
| Część miasta |
|
| Przysiółki wsi |
|
| Nieoficjalne części miasta |
| Przynależność wojewódzka |
|
|---|---|
| Miasta | |
| Osiedla (1954–72) | |
| Gminy wiejskie (1945–54 i 1973–75) |
|
| Gromady (1954–72) |
|
