Ten artykuł dotyczy miasta Szadek. Zobacz też:inne miejscowości o tej nazwie.| miasto wgminie miejsko-wiejskiej | |||||
.jpg) Rynek, (2019) | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie | 1295 | ||||
| Burmistrz | Artur Ławniczak | ||||
| Powierzchnia | 17,93[1] km² | ||||
| Populacja (2022) • liczba ludności • gęstość | |||||
| Strefa numeracyjna | +48 43 | ||||
| Kod pocztowy | 98-240 | ||||
| Tablice rejestracyjne | EZD | ||||
Położenie na mapie gminy Szadek  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa łódzkiego  | |||||
Położenie na mapie powiatu zduńskowolskiego  | |||||
 51°41′30″N 18°58′32″E/51,691667 18,975556[2] | |||||
| TERC (TERYT) | 1019024 | ||||
| SIMC | 0976451 | ||||
Urząd miejski ul. Warszawska 398-240 Szadek | |||||
| |||||
| |||||
| Strona internetowa | |||||
Szadek –miasto wwoj. łódzkim, wpowiecie zduńskowolskim, siedzibagminy miejsko-wiejskiej Szadek. Położony jest naWysoczyźnie Łaskiej, nadPichną (prawy dopływWarty), w otoczeniu lasów.W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało dowoj. sieradzkiego. Ośrodek usługowy regionu rolniczego, drobny przemysł włókienniczy i spożywczy.
Szadek leży w historycznejziemi sieradzkiej[3]. Uzyskałlokację miejską w 1295 roku, zdegradowany w 1870 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1919 roku[4]. Byłmiastem królewskimKorony Królestwa Polskiego[5] w tenucie szadkowskiej w powiecie szadkowskimwojewództwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[6]. Miejsce obradsejmików ziemskich województwa sieradzkiego od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku[7].
Według danychGUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 1902 mieszkańców[8].
Szadek leży na skrzyżowaniudrogi wojewódzkiej nr 710 zŁodzi przezLutomiersk doWarty iBłaszek orazdrogi wojewódzkiej nr 473 zŁasku doUniejowa iKoła.
przez Szadek przebiego Łódzka magistrala rowerowa.
Pierwsza pisana wzmianka o mieście pochodzi z 1295 r., kiedy książęWładysław Łokietek nadał rycerzowi Wilczkowi dwałany ziemi „apud civitatem nostram Schadek” (pod miastem naszym Szadkiem). Początek Szadkowi dała prawdopodobnie osada powstała wXI w. nad istniejącym tu niegdyś jeziorem. Dokumenty lokacyjne zaginęły, o prawach miejskich Szadku dowiadujemy się z potwierdzenia lokacji miasta przezWładysława Jagiełłę w 1401 r. Od 1362 r. odbywały się tusądy wiecoweziemi sieradzkiej. W okresie przedrozbiorowym, zbierały się w Szadku sądy ziemskie, podczas gdy sądy grodzkie, odprawiane były wspólnie w Sieradzu, dla ówczesnych powiatów sieradzkiego i szadkowskiego[9]. Największy rozkwit miasto przeżywało w XV i XVI w. Już wtedy było ośrodkiem produkcji sukna. Osiadło tu wielu rzemieślników, a synowie mieszczan udawali się na studia doKrakowa, uzyskując tytułybakałarzy, magistrów i profesorów. Najbardziej znani z nich toJan z Szadka,Jakub z Szadka,Stanisław z Szadka,Mikołaj z Szadka,Gabriel z Szadka. Z1507 roku pochodzi pierwsze świadectwo istnieniaosiedla żydowskiego w Szadku[10].
Powiat szadkowski powstał pod koniec XIV wieku[11]. W powiecie szadkowskim w XVI w. było 6 miast: Szadek,Łask,Lutomiersk,Pabianice,Uniejów iNiemysłów wchodzących wraz z powiatem w składwojewództwa sieradzkiego. Liczne pożary i epidemie, a przede wszystkim zapaść gospodarcza kraju spowodowały jednak upadek miasta w następnych stuleciach.
W czasach zaborów szadkowianie czynnie współdziałali w wysiłku zmierzającym do odzyskania wolności. Po upadkupowstania listopadowego, gdy w marcu 1833 r. na terytorium Królestwa wkraczały niewielkie partie podległe płk.Józefowi Zaliwskiemu, jedna z nich (kilkunastu ludzi), dowodzona przezFaustyna Sulimierskiego została rozbita w lesie janowickim pod Szadkiem. Dwóch z nich schwytano i po śledztwie Audytoriatu Polowego Sądu Wojennego skazano na karę śmierci. Wyrok wykonano 19 VIII 1833 r. na rynku szadkowskim. Rosjanie rozstrzelali: Feliksa Bugajskiego i Sylwestra Racieńskiego. Za pomoc udzieloną spiskowcom aresztowano: Salomeę Kozłowską i Salomeę Leopoldową. GdyJózef Oxiński, pierwszy dowódca powstańczy w 1863 r. w okolicach Sieradza wyznaczył punkt zborny w lesie koło Miedźna, licznie stawili się tam mieszkańcy Szadku. Naczelnikiem cywilnym miasta z ramienia władz powstańczych był Feliks Czekalski.
W 1905 r. miały tu miejsce manifestacje patriotyczne i starcia z policją. W nocy z 11 na 12 listopada 1918 r. miejscowy oddziałPolskiej Organizacji Wojskowej (POW) rozbroił Niemców, a następnie „uzbrojony w tęgie kije” opanował Zduńską Wolę wraz z dworcem kolejowym, ubezpieczając w ten sposób oddział sieradzki POW, walczący w tym czasie z Niemcami na sieradzkiej stacji kolejowej.
W 1919 r. Szadek odzyskał prawa miejskie utracone w 1870 r. W okresie międzywojennym rozwinął się przemysł młynarski, stworzono połączenie kolejowe na trasie Śląsk – porty.
W 1921 r. w Szadku żyło 535 Żydów, co stanowiło 17% mieszkańców. W czerwcu 1940okupant niemiecki utworzył dla ludności żydowskiej getto, w którym umieszczono ok. 400 osób. W sierpniu1942 wszyscy jego mieszkańcy zostali wywiezieni doChełmna nad Nerem i zamordowani. W 1943 Niemcy wprowadzili dla miasta nazwęniem. Schadeck.
Zasłużeni dla regionu szadkowskiego:Alfons Józef Ignacy Parczewski,Józef Leopold,Jerzy Karol Kurnatowski.
Najcenniejszym zabytkiem jestkościół Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Apostoła zbudowany w l. 1333–1335 wstylu gotyckim w miejscu drewnianego zniszczonego przezKrzyżaków w 1331 r. Świątynię rozbudowano przed poł. XIV i w poł. XVI w., także po 1868 r. i w 1905 r. Jest to budowlatrójnawowa, halowa, podpartaszkarpami. Wfasadzie i w przejściu dozakrystii posiada profilowane ostrołukoweportale. Sklepienia naw z XVI w.: wprezbiterium i w nawie głównejgwiaździste, w bocznych –sieciowe. Drzwi zewnętrzne do zakrystii z blachy wykuwanej ręcznie z XV w. Zachowana fragmentaryczniepolichromiaJana z Wrocławia z 1451 r. Zespół 5 renesansowych ołtarzy z początku XVII w. Chór muzyczny z XVI w. wsparty na tragarzach zdobionych rzeźbionymi łańcuchami. Ambonapóźnorenesansowa z 1 połowy XVII w. Chrzcielnica z brązu, gotycka ze sceną ukrzyżowania z XIV w. GotyckaPietà z połowy XV w. W otworze tęczowym medalion z MB z Dzieciątkiem, późnogotycki z XVI w., dwa cenne relikwiarze z połowy XVII w. Szereg cennych nagrobków i tablic epitafijnych, najstarsze z XVI i XVII w. Obok kościoła wznosi się dzwonnica o charakterze obronnej baszty z wąskimi otworami strzelniczymi. Na murach widać ślady w postaci okrągłych wgłębień po nieceniu ognia przy użyciu świdra ogniowego oraz wmurowane na pamiątkę kamienne kule armatnie.
Na opuszczonym cmentarzu ewangelicko–augsburskim w Szadku zachowała się kwatera żołnierzy niemieckich poległych między 21 listopada a 9 grudnia 1914 r. w walkach w okolicach Szadku, które były częściąOperacji Łódzkiej. Żołnierze pochodzili z garnizonów z Dolnego Śląska, m.in. zNowej Soli. Kwaterę opisano w 2008 r. na łamach 97. numeru dwumiesięcznika oświatowego „Szkolne Wieści”.
Na cmentarzu grzebalnym kościół św. Idziego, według tradycji na miejscu najstarszego kościoła w Szadku, z 1858–1860 r. Na uwagę zasługujetabernakulum misternie rzeźbione z I poł. XVII w. Na drugim cmentarzu (cholerycznym) dwie duże mogiły ludności cywilnej i żołnierzy polskich z września 1939 r. Przy głównej alejce mogiła 13 powstańców z partii Powidzkiego, dowódcy plutonu strzelców powiatu sieradzkiego, poległych wbitwie pod Szadkowicami 6 października 1863 r.
Według rejestru zabytkówNarodowego Instytutu Dziedzictwa[13] na listę zabytków wpisane są obiekty:
Na temat regionu szadkowskiego i samego miasta od 2001 ukazuje się rocznik naukowy „Biuletyn Szadkowski” (B.Sz.) wydawany przez Uniwersytet Łódzki przy współpracy Urzędu Miasta i Gminy Szadek. Zawiera recenzowane artykuły oraz sprawozdania i notatki. To efekt współpracy środowisk naukowych reprezentujących różne dyscypliny, a jednocześnie ważne forum wymiany informacji i poglądów w zakresie interdyscyplinarnej wiedzy o regionie szadkowskim[14].
Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani z Szadkiem. Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie urodzeni w Szadku.
Siedziba gminy:Szadek
| Miasto | |
|---|---|
| Części miasta |
|
| Wsie |
|
| Części wsi |
|
| Kolonie | |
| Osady | |
| Osada leśna |
| Przynależność wojewódzka |
|
|---|---|
| Miasta | |
| Osiedla (1954–72) |
|
| Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75) |
|
| Gromady (1954–72) |
|
Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich; (2) wytłuszczono miasta trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast (wyjątek: miasta połączone na równych prawach, które wytłuszczono); (4) gwiazdki odnoszą się do terytorialnych zmian administracyjnych: (*) – miasto restytuowane połączone z innym miastem (**) – miasto restytuowane włączone do innego miasta (***) – miasto nierestytuowane włączone do innego miasta (****) – miasto nierestytuowane włączone do innej wsi; (5) (#) – miasto zdegradowane w ramach korekty reformy (w 1883 i 1888); (6) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.
|
Źródła: Ukaz do rządzącego senatu z 1 (13) czerwca 1869, ogłoszony 1 (13 lipca) 1869. Listy miast poddanych do degradacji wydano w 20 postanowieniach między 29 października 1869 a 12 listopada 1870. Weszły one w życie: 13 stycznia 1870, 31 maja 1870, 28 sierpnia 1870, 13 października 1870 oraz 1 lutego 1871 (Stawiski).
